N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb 30 gushtit, Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb t\u00eb Zhdukurve, Autoriteti p\u00ebr Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit i ka propozuar Presidentit t\u00eb Republik\u00ebs vler\u00ebsimin me tituj nderi \u201cP\u00ebr merita t\u00eb ve\u00e7anta civile\u201d t\u00eb personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb trajtimin njer\u00ebzor t\u00eb viktimave t\u00eb para t\u00eb kampit t\u00eb Tepelen\u00ebs, Fadil dhe Xhuma Petrela, histori zhdukjeje dhe solidariteti e shtrir\u00eb n\u00eb koh\u00eb, nga viti 1949 deri n\u00eb 1993, ku triumfon dinjiteti i njer\u00ebzve t\u00eb thjesht\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb vijim t\u00eb ceremonis\u00eb protokollare shfaqet filmi \u201cT\u00eb zhdukurit\u201d, i mb\u00ebshtetur n\u00eb d\u00ebshmi dhe dokumente arkivore mbi t\u00eb zhdukurit n\u00eb komuniz\u00ebm, si bashk\u00ebpunim i AIDSSH me Kujto.al, q\u00eb hedh drit\u00eb n\u00eb t\u00eb shkuar\u00ebn dhe kthen v\u00ebmendjen n\u00eb kauz\u00ebn e mbi 6 000 t\u00eb personave q\u00eb ende sot nuk u gjenden eshtrat.<\/p>\n
Ceremonia zhvillohet n\u00eb vazhd\u00ebn e propozimeve t\u00eb m\u00ebhershme t\u00eb Autoritetit, ku Presidenti i Republik\u00ebs ka nderuar dinjitetin njer\u00ebzor t\u00eb personave q\u00eb u p\u00ebrball\u00ebn pa buj\u00eb me sistemin, duke trajtuar njer\u00ebzisht familjar\u00ebt e tyre t\u00eb zhdukur, m\u00eb 23 gusht 2018 n\u00eb kampin e Tepelen\u00ebs dhe m\u00eb 25 shkurt 2019, p\u00ebr zbulimin dhe zhvarrimin e 22 intelektual\u00ebve t\u00eb ekzekutuar pa gjyq p\u00ebr \u201cbomb\u00ebn\u201d n\u00eb legat\u00ebn sovjetike.<\/p>\n
I krijuar n\u00eb frym\u00ebn e Rezolut\u00ebs 1481 t\u00eb Asambles\u00eb Parlamentare t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs \u201cDomosdoshm\u00ebria p\u00ebr d\u00ebnimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb krimeve t\u00eb regjimeve totalitare komuniste\u201d, (2006), sot, 80 vjet nga fillimi i Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, 75 vjet nga \u00e7lirimi i vendit dhe 30 vjet pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit, AIDSSH e zhvillon veprimtarin\u00eb e vet n\u00eb respekt t\u00eb vlerave europiane e proper\u00ebndimore, me qasje strategjike q\u00eb ka n\u00eb themel t\u00eb drejtat e njeriut dhe dinjitetin e tij, lirin\u00eb, demokracin\u00eb, barazin\u00eb para ligjit dhe shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n
Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb i ka k\u00ebrkuar Autoritetit q\u00eb p\u00ebr vitin 2019, e shprehur kjo n\u00eb Rezolut\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse, midis t\u00eb tjerave, t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb pun\u00ebn n\u00eb drejtim edhe t\u00eb \u201cvijimit t\u00eb procesit t\u00eb informimit, me q\u00ebllim rritjen e ndjeshm\u00ebris\u00eb publike ndaj krimeve te komunizmit, p\u00ebrmes aktiviteteve, botimeve dhe n\u00eb ve\u00e7anti, pjes\u00ebmarrjes n\u00eb media dhe rrjete sociale, duke pasur parasysh rolin e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb ato luajn\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb transparenc\u00ebs dhe sqarimit t\u00eb opinionit publik\u201d.<\/p>\n
Nj\u00ebherazi n\u00eb dispozitat e ligjit 45\/2015, me q\u00ebllim rishqyrtimin historik t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit dhe edukimit qytetar, Autoriteti mbledh, p\u00ebrpunon p\u00ebrdor, vendos n\u00eb dispozicion dhe informon mbi dokumente t\u00eb administruara nga ish-Sigurimi i Shtetit, duke hedhur drit\u00eb mbi faktet e v\u00ebrteta t\u00eb ndodhura gjat\u00eb regjimit diktatorial, duke inkurajuar dialog shoq\u00ebror pa komplekse p\u00ebr diktatur\u00ebn, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, pajtimit, liris\u00eb dhe demokracis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb informimit t\u00eb publikut \u00ebsht\u00eb zhvilluar projekti \u201cDinjiteti p\u00ebrball\u00eb totalitarizmit, gusht 2019\u201d, n\u00ebp\u00ebrmjet ekspozimit t\u00eb dokumenteve arkivore autentike, si materiale mir\u00ebfilli t\u00eb p\u00ebrgatitura nga struktura t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, bashk\u00ebbisedime t\u00eb hapura mbi p\u00ebrndjekjen, demokracin\u00eb dhe qasjen tek e v\u00ebrteta, n\u00eb Lushnj\u00eb, Belsh e Tepelen\u00eb. Nj\u00eb strategji gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse komunikimi q\u00eb \u00ebsht\u00eb fokusuar te t\u00eb p\u00ebrndjekurit, familjet e tyre dhe shoqatat e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, t\u00eb rinjt\u00eb dhe publiku i gjer\u00eb dhe e ka zgjeruar ndjesh\u00ebm hart\u00ebn e veprimtaris\u00eb s\u00eb AIDSSH deri m\u00eb sot.<\/p>\n
P\u00ebrkujtimi, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ka pasur synim ekspozimin e materialit arkivor t\u00eb disponuar, n\u00eb form\u00eb digjitale dhe t\u00eb p\u00ebrpunuar sipas ligjit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave personale, me pjes\u00ebmarrje aktive t\u00eb historian\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs dhe periudh\u00ebs, duke b\u00ebr\u00eb bashk\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb grupe t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb rinin\u00eb.<\/p>\n
Sa i takon kauz\u00ebs s\u00eb t\u00eb zhdukurve, n\u00eb dokumentin e Komisionit Europian t\u00eb dat\u00ebs 17.04.2018, \u201cAlbania 2018 Report\u201d, prioriteti i pest\u00eb, T\u00eb Drejtat e Njeriut, faqe 26, ka nj\u00eb rekomandim p\u00ebr Autoritetin p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit q\u00eb thot\u00eb: \u201cSa i p\u00ebrket t\u00eb drejt\u00ebs p\u00ebr jet\u00ebn, Autoriteti p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit pas krijimit t\u00eb tij n\u00eb qershor t\u00eb vitit 2017, miratoi nj\u00eb strategji. Pas nj\u00eb vizite n\u00eb vend n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 2016, Grupi i Pun\u00ebs i OKB-s\u00eb p\u00ebr personat e zhdukur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb detyruar apo vullnetare (WGEID) la disa rekomandime p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb trajtuar krimet e kryera gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste. P\u00ebr shembull, WGEID rekomandoi q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb njoh\u00eb zhdukjet e detyruara t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs dhe t\u00eb garantoj\u00eb mosp\u00ebrs\u00ebritjen e tyre, duke gjetur nj\u00eb sistem t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm. Gjithashtu, k\u00ebrkoi krijimin e nj\u00eb sistemi q\u00eb ka qasje gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, n\u00eb vend t\u00eb masave t\u00eb cop\u00ebzuara, p\u00ebr t\u00eb shuar gjith\u00eb paragjykimet q\u00eb rezultojn\u00eb nga represioni i kaluar politik. Numri i njer\u00ebzve q\u00eb jan\u00eb rr\u00ebmbyer ose burgosur fshehurazi gjat\u00eb diktatur\u00ebs mbetet i panjohur, por vler\u00ebsohet t\u00eb jen\u00eb rreth 6 000 persona t\u00eb zhdukur\u201d.<\/p>\n
Duke u bazuar n\u00eb detyrat funksionale q\u00eb i ngarkon ligji 45\/2015, AIDSSH \u00ebsht\u00eb angazhuar aktivisht dhe ka bashk\u00ebpunuar me Komisionin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Personat e Zhdukur (ICMP) dhe institucionet e tjera publike n\u00eb vend p\u00ebr personat e humbur, Institutin e Integrimit t\u00eb t\u00eb P\u00ebrndjekurve Politik\u00eb dhe vijon t\u00eb jap\u00eb kontributin e vet konkret n\u00eb sigurimin e informacionit dokumentar t\u00eb lidhur me ta, po ashtu, n\u00eb ngritjen e \u00e7\u00ebshtjes dhe lobimin me institucione publike e nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr avancim t\u00eb k\u00ebrkimeve.<\/p>\n
AIDSSH ka bashk\u00ebpunuar me Prokurorin\u00eb p\u00ebr fillimin e procedur\u00ebs s\u00eb gjetjes dhe identifikimit t\u00eb vendvarrimeve t\u00eb personave t\u00eb zhdukur n\u00eb diktatur\u00eb, si dhe me qeverisjen lokale, duke paraqitur propozime konkrete p\u00ebr vendet e kujtes\u00ebs. AIDSSH ka b\u00ebr\u00eb k\u00ebrkes\u00eb pran\u00eb Ministris\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr p\u00ebrfshirje n\u00eb projektligjin \u201cP\u00ebr Trash\u00ebgimin\u00eb Kulturore dhe Muzet\u00eb\u201d t\u00eb nj\u00eb pike ku t\u00eb p\u00ebrfshihen si vende kujtese dhe vet\u00ebdij\u00ebsimi, vendet e pushkatimit dhe vendvarrimet e fshehta t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb diktatur\u00ebs komuniste. Konkretisht, nismat p\u00ebr kthimin n\u00eb vend kujtese: t\u00eb Kampit t\u00eb Tepelen\u00ebs (1949-1951), bazuar n\u00eb Urdhrin nr. 45, dat\u00eb 6. 6. 2017 p\u00ebr \u201cNgritjen e grupit t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr k\u00ebrkimin e dokumentacionit arkivor p\u00ebr Kampin e Tepelen\u00ebs dhe krijimin e nj\u00eb memoriali p\u00ebr p\u00ebrkujtimin e dat\u00ebs 30 gusht si Dita Nd\u00ebrkomb\u00ebtare e t\u00eb Zhdukurve\u201d. -dhe t\u00eb M\u00ebnikut (n\u00eb Pez\u00eb), ku u zhvarros\u00ebn eshtrat e 22 intelektual\u00ebve t\u00eb pushkatuar pa gjyq m\u00eb 26 shkurt 1951, vendvarrim masiv i shum\u00eb t\u00eb d\u00ebnuarve nga diktatura, bazuar n\u00eb propozimin e Autoritetit p\u00ebr k\u00ebshillin bashkiak t\u00eb Tiran\u00ebs, p\u00ebr kthimin n\u00eb vend t\u00eb nd\u00ebrgjegjes.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb dy rastet dhe n\u00eb t\u00eb tjera q\u00eb institucioni po trajton, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar partneritet me institucionet publike, qendrore dhe lokale, shoq\u00ebrin\u00eb civile dhe familjar\u00ebt, p\u00ebr ta kthyer v\u00ebmendjen te \u00e7\u00ebshtja e t\u00eb zhdukurve dhe e drejta njer\u00ebzore p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. M\u00eb 4 qershor 2018, Komiteti i ekspert\u00ebve t\u00eb OKB-s\u00eb miratoi dhe publikoi v\u00ebrejtjet p\u00ebrmbyll\u00ebse, pasi shqyrtoi Raportin e Shqip\u00ebris\u00eb mbi zbatimin e Konvent\u00ebs s\u00eb OKB-s\u00eb \u201cP\u00ebr mbrojtjen e t\u00eb gjith\u00eb personave nga Zhdukjet me Forc\u00eb\u201d, ku vendi ka aderuar q\u00eb n\u00eb vitin 2007 dhe \u00ebsht\u00eb angazhuar n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit ligjor p\u00ebr promovimin dhe mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, p\u00ebrfshir\u00eb zhdukjet me forc\u00eb. N\u00eb raportimin n\u00eb Gjenev\u00eb u ftua t\u00eb merrte pjes\u00eb AIDSSH, mes institucioneve t\u00eb tjera t\u00eb pranishme publike.<\/p>\n
Zhdukjet me Forc\u00eb u parashikuan si vep\u00ebr penale me ndryshimet n\u00eb Kodin Penal t\u00eb miratuara n\u00eb vitin 2013. Gjat\u00eb raportimit u evidentua se jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb masash p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit ligjor n\u00eb p\u00ebrputhje me Konvent\u00ebn, dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e institucioneve informuan mbi masat e nd\u00ebrmarra p\u00ebr t\u00eb garantuar mbrojtjen e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb personave t\u00eb privuar nga liria, t\u00eb drejt\u00ebn e viktim\u00ebs p\u00ebr t\u00eb njohur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, pasojat e zhdukjes me forc\u00eb, sigurimin e drejt\u00ebsis\u00eb, hetimin e rasteve dhe sjelljen e shkel\u00ebsve para drejt\u00ebsis\u00eb, mjetet efektive, kompensimin dhe ruajtjen e memories historike p\u00ebr zhdukjet me forc\u00eb t\u00eb ndodhura gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb komunizmit.<\/p>\n
Historikisht, Shqip\u00ebria ka p\u00ebsuar shum\u00eb nga ky krim, ku gjat\u00eb regjimit komunist nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm qytetar\u00ebsh jan\u00eb ekzekutuar, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt u zhduk\u00ebn n\u00eb rrethana t\u00eb panjohura. Ndaj, Shqip\u00ebria ka nd\u00ebrmarr\u00eb masa konkrete me hartimin e marr\u00ebveshjes s\u00eb bashk\u00ebpunimit me Komisionin Nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr Persona t\u00eb Zhdukur, n\u00eb funksion t\u00eb t\u00eb cilit, m\u00eb 30 gusht 2018, me rastin e Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Personave t\u00eb Zhdukur, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb prezantimi bashk\u00ebrisht me ICMP-n\u00eb i dy aplikacioneve online q\u00eb do t\u00eb ndihmojn\u00eb procesin e gjetjes dhe identifikimit t\u00eb personave t\u00eb zhdukur gjat\u00eb diktatur\u00ebs komuniste n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
Aplikacionet i ndihmojn\u00eb familjar\u00ebt e personave t\u00eb zhdukur t\u00eb raportojn\u00eb rastet, si dhe t\u00eb marrin informacion n\u00eb lidhje me statusin e rasteve individuale t\u00eb personave t\u00eb zhdukur. Treguesi i vendvarrezave iu mund\u00ebson p\u00ebrdoruesve q\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb anonime t\u00eb japin informacion mbi vendndodhjen e varrezave ku mund t\u00eb gjenden mbetjet njer\u00ebzore t\u00eb personave t\u00eb zhdukur. Aplikacionet jan\u00eb publikuar dhe vendosur n\u00eb faqen zyrtare n\u00eb AIDSSH-s\u00eb, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb interesuarit. Deri tani, n\u00eb adres\u00eb t\u00eb AIDSSH-s\u00eb jan\u00eb paraqitur 57 k\u00ebrkesa me objekt rehabilitimin dhe qart\u00ebsimin e fatit t\u00eb vdekurve apo t\u00eb zhdukurve. Rezulton se 35 k\u00ebrkesa jan\u00eb p\u00ebrfunduar me vendimmarrje t\u00eb Autoritetit dhe jan\u00eb n\u00eb proces verifikimi 22 k\u00ebrkesa.<\/p>\n
I gjith\u00eb kuadri i m\u00ebsip\u00ebrm ligjor dhe veprimtaria e deritanishme e AIDSSH-s\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb mbajtjes gjall\u00eb t\u00eb kujtes\u00ebs mbi t\u00eb shkuar\u00ebn, sepse \u201cnuk mund t\u00eb ket\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb pa p\u00ebrkujtimin\u201d, q\u00eb e shkuara t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebritet dhe shoq\u00ebria t\u00eb ushtroj\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn e vet p\u00ebr t\u2019u njohur me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vazhd\u00eb, AIDSSH po p\u00ebrgatit nj\u00eb ekspozit\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna mbi t\u00eb personat e humbur dhe zhdukur me forc\u00eb, vendvarrimet e raportuara deri m\u00eb sot dhe profile t\u00eb zhdukurish, n\u00eb bashk\u00ebpunim me partner\u00eb, ekspozit\u00eb q\u00eb do t\u2019i prezantohet publikut gjat\u00eb muajit shtator.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb 30 gushtit, Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb t\u00eb Zhdukurve, Autoriteti p\u00ebr Informim mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit i ka propozuar Presidentit t\u00eb Republik\u00ebs vler\u00ebsimin me tituj nderi \u201cP\u00ebr merita t\u00eb ve\u00e7anta civile\u201d t\u00eb personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb trajtimin njer\u00ebzor t\u00eb viktimave t\u00eb para t\u00eb kampit t\u00eb Tepelen\u00ebs, Fadil dhe Xhuma Petrela, histori zhdukjeje […]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":104091,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-104090","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=104090"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104090\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/104091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=104090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=104090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=104090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}