{"id":112267,"date":"2019-11-04T22:30:33","date_gmt":"2019-11-04T21:30:33","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=112267"},"modified":"2019-11-04T15:58:56","modified_gmt":"2019-11-04T14:58:56","slug":"ceshtja-katalanase-eshte-e-drejta-per-te-vendosur-shembulli-kanadez-dhe-ai-britanik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/ceshtja-katalanase-eshte-e-drejta-per-te-vendosur-shembulli-kanadez-dhe-ai-britanik\/","title":{"rendered":"\u00c7\u00ebshtja katalanase \u00ebsht\u00eb e &#8216;drejta p\u00ebr t\u00eb vendosur&#8217;\/ Shembulli kanadez dhe ai britanik"},"content":{"rendered":"<div class=\"readmore-text-here\">\n<p>Vendimi q\u00eb ka d\u00ebnuar t\u00eb \u201cburgosurit politik\u00eb\u201d katalanas me afate q\u00eb shkojn\u00eb nga 9 deri n\u00eb 13 vite burg ka gjeneruar nj\u00eb emocion t\u00eb thell\u00eb n\u00eb Katalonj\u00eb dhe ka shkaktuar manifestime t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrshkuar vendin gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb fundit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vendim jasht\u00ebzakonisht i gjat\u00eb n\u00ebqoft\u00ebse matet mbi baz\u00ebn e parimeve e t\u00eb vlerave themelore t\u00eb demokracis\u00eb liberale e t\u00eb vet\u00ebvendosjes apo edhe thjesht t\u00eb konsideratave t\u00eb mir\u00ebkuptimit politik.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vendim q\u00eb habit n\u00ebqoft\u00ebse instrumenti i vet\u00ebm mat\u00ebs \u00ebsht\u00eb ai i konformitetit t\u00eb thjesht\u00eb ndaj ligjit pozitiv dhe detyrimeve e kufizimeve n\u00eb ushtrimin e demokracis\u00eb q\u00eb ajo imponon. Mbi baz\u00ebn e ligjshm\u00ebris\u00eb spanjolle, nuk pritej asgj\u00eb ndryshe dhe jo vet\u00ebm prej mosbesimit tek gjykat\u00ebsit spanjoll\u00eb, por edhe pse vendimi sigurisht q\u00eb ka koherenc\u00ebn e tij me kuadrin ligjor brenda t\u00eb cilit ka ndodhur shpallja e pavar\u00ebsis\u00eb katalanase.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se skandali spanjoll nuk q\u00ebndron n\u00eb faktin se kush ka shkelur ligjin \u00ebsht\u00eb arrestuar; kjo ndodh kudo dhe \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mendohet \u2013 apo edhe t\u00eb d\u00ebshirohet \u2013 se mund t\u00eb ndodh\u00eb ndryshe. Skandali spanjoll q\u00ebndron n\u00eb faktin se \u00ebsht\u00eb detyruar t\u00eb arrihet n\u00eb nj\u00eb akt mosbindjeje p\u00ebr faktin se qen\u00eb mohuar sistematikisht n\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjitha hap\u00ebsirat e mundshme p\u00ebr nj\u00eb rrug\u00ebtim t\u00eb pranuar e t\u00eb dakord\u00ebsuar q\u00eb t\u00eb mund\u00ebsonte t\u00eb verifikohej vullneti mazhoritar i popullit katalanas.<\/p>\n<div id=\"rekl-13\">\n<div id=\"__sap-ad-15\" class=\"__sap-ads __sap-html tracked\" data-title=\"Credins desktop 08\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"beacon_05a6db7e9a\"><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>K\u00ebshtu, \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e lidhur me kuptimin q\u00eb u atribuojm\u00eb kushtetutave. N\u00ebqoft\u00ebse konsiderojm\u00eb se nj\u00eb kushtetut\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb thelb nj\u00eb \u201cstatut pushteti\u201d q\u00eb mund t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb model t\u00eb caktuar demokracie formale apo n\u00ebqoft\u00ebse konsiderojm\u00eb se duhet t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb nj\u00eb instrument t\u00eb azhurnuesh\u00ebm dhe t\u00eb p\u00ebrsossh\u00ebm q\u00eb duhet t\u00eb garantoj\u00eb parime themelore lirie politike. \u00c7\u00ebshtja e raportit midis rendit pozitiv dhe vendosm\u00ebris\u00eb demokratike mund t\u00eb gjente rrug\u00ebdalje shum\u00eb t\u00eb ndryshme nga ajo q\u00eb kan\u00eb \u00e7uar n\u00eb konfliktin midis Barcelon\u00ebs dhe Madridit.<\/p>\n<p>Nga ky k\u00ebndv\u00ebshtrim, \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht interesant skenari kanadez. Pas thirrjes dhe mbajtjes t\u00eb nj\u00eb referendumi n\u00eb vitin 1955 p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb nga ana e qeveris\u00eb s\u00eb Qu\u00e9bec, jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb nisma t\u00eb ndryshme ligjore p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb diskutim ligjshm\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb shk\u00ebputjeje eventuale. Gjykata Supreme kanadeze e sqaroi \u00e7\u00ebshtjen me nj\u00eb vendim t\u00eb vitit 1998 q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb precedent dometh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr ekuilibrin e saj dhe p\u00ebr respektimin q\u00eb tregon kundrejt vullneteve politike q\u00eb vijn\u00eb nga posht\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas gjykat\u00ebsve t\u00eb Kanadas\u00eb, kushtetuta e nj\u00eb vendi \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsia e parimeve t\u00eb shkruara dhe jo t\u00eb shkruara q\u00eb n\u00eb rastin kanadez artikulohen rreth kat\u00ebr shtyllave kryesore: federalizmit, demokracis\u00eb, shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe mbrojtjes s\u00eb pakicave. P\u00ebr pasoj\u00eb, nj\u00eb vendim kushtetues lidhur me tem\u00ebn e shk\u00ebputjes duhet q\u00eb t\u00eb frym\u00ebzohet n\u00eb shpirt dhe n\u00eb thelb nga parime t\u00eb tilla.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, p\u00ebr Gjykat\u00ebn e Ottawa nj\u00eb pavar\u00ebsi unilaterale nuk mund t\u00eb konsiderohet e nj\u00ebanshme \u2013 dhe kjo \u00ebsht\u00eb diferenca e madhe me rastin spanjoll \u2013 p\u00ebrball\u00eb suksesit t\u00eb nj\u00eb referendumi indipendentist, nj\u00eb respektim i plot\u00eb i shpirtit kushtetues imponon se duhet t\u00eb negociohen rrug\u00eb ligjore dhe t\u00eb pranuara q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb t\u2019i jepet zbatim vullnetit t\u00eb shprehur mazhoritar.<\/p>\n<p>\u201cParimi i federalizmit, bashkuar me parimin demokratik, dikton se shprehja e qart\u00eb e d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ndjekur shk\u00ebputjen nga ana e popullsis\u00eb s\u00eb nj\u00eb province i jep jet\u00eb detyrimit p\u00ebr t\u00eb gjitha pal\u00ebt t\u00eb Konfederat\u00ebs q\u00eb t\u00eb negociojn\u00eb ndryshime kushtetuese q\u00eb i p\u00ebrgjigjen d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb shprehur. (\u2026) Refuzimi i qart\u00eb i rendit kushtetues nga ana e Qu\u00e9bec do t\u2019i jepte legjitimitet k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr shk\u00ebputje dhe do t\u00eb p\u00ebrcaktonte nj\u00eb detyrim p\u00ebr provincat e tjera dhe p\u00ebr qeverin\u00eb federale q\u00eb ta njoh\u00eb e ta respektoj\u00eb shprehjen e nj\u00eb vullneti demokratik, n\u00ebp\u00ebrmjet negociatash t\u00eb kryera n\u00eb p\u00ebrputhje me parimet kushtetuese\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb refuzimin e perspektiv\u00ebs s\u00eb nj\u00eb shk\u00ebputjeje unilaterale, Gjykata sakt\u00ebson se i referohet vet\u00ebm implementimit efektiv t\u00eb shk\u00ebputjes, jo fillimit t\u00eb nj\u00eb procesi dhe mbajtjes t\u00eb nj\u00eb referendumi q\u00eb futet n\u00eb disponimin e plot\u00eb t\u00eb nj\u00eb province dhe q\u00eb bile rezulton i sanksionuar vet\u00eb nga ky vendim si instrumenti kryesor p\u00ebr sqarimin e vullnetit praktik popullor. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vendim q\u00eb ka k\u00ebnaqur indipendentist\u00ebt e Qu\u00e9bec.<\/p>\n<p>Nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i tyre fakti q\u00eb nj\u00eb shpallje unilaterale pavar\u00ebsie \u00ebsht\u00eb e paligjshme nuk p\u00ebrb\u00ebn problem n\u00eb momentin ku vihen n\u00eb dispozicion instrumente demokratik\u00eb t\u00eb njohur p\u00ebr arritjen e t\u00eb nj\u00ebjtit objektiv. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, n\u00eb nj\u00eb kuad\u00ebr si ai kanadez, unilateraliteti \u00ebsht\u00eb thjesht jo i nevojsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Jo shum\u00eb ndryshe \u00ebsht\u00eb m\u00ebsimi q\u00eb vjen nga menaxhimi britanik i \u00e7\u00ebshtjes skoceze. Rrug\u00ebt institucionale p\u00ebr menaxhimin e nj\u00eb k\u00ebrkese p\u00ebr shk\u00ebputje, n\u00eb rast se nuk ekzistojn\u00eb, krijohen. N\u00eb harkun e pak viteve rivendikimet skoceze n\u00eb termat e vet\u00ebqeverisjes jan\u00eb menaxhuar me risi t\u00eb konsiderueshme kushtetuese, duke krijuar nj\u00eb sistem t\u00eb avancuar t\u00eb\u00a0devolution. Dhe m\u00eb pas, kur qeveria skoceze e ka formuluar k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr mbajtjen e nj\u00eb referendumi p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb, n\u00eb afate relativisht t\u00eb shpejta, Londra dhe Edimburgu kan\u00eb gjetur termat e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje p\u00ebr nj\u00eb konsultim t\u00eb pranuar.<\/p>\n<p>Mekanizmat p\u00ebr nj\u00eb referendum indipendentist nuk qen\u00eb \u201cparashikuar\u201d. Nuk qen\u00eb \u201cskalitur\u201d, por jan\u00eb \u201cgjetur\u201d dhe inkuadruar n\u00eb terma t\u00eb ligjshm\u00ebris\u00eb, fal\u00eb nj\u00eb sistemi politik mjaftuesh\u00ebm t\u00eb pjekur sa p\u00ebr t\u00eb pranuar se \u201cbipolarizmi territorial\u201d p\u00ebrfaq\u00ebson tashm\u00eb nj\u00eb dimension thelb\u00ebsor dhe t\u00eb parevokuesh\u00ebm t\u00eb demokracis\u00eb politike.<\/p>\n<p>Kurse vizioni spanjoll p\u00ebrfaq\u00ebson n\u00eb fakt nj\u00eb p\u00ebrdhosje t\u00eb konstitucionalizmit q\u00eb b\u00ebhet jo instrument p\u00ebr t\u00eb afirmuar, por p\u00ebr t\u00eb mohuar kushte themelore demokracie dhe, n\u00eb analiz\u00eb t\u00eb fundit, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur statuskuon\u00eb dhe \u201cpushtetin\u201d nga vullneti i qytetar\u00ebve. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, p\u00ebr sa vendimi p\u00ebrfaq\u00ebson sot nj\u00eb moment \u201cdramaciteti simbolik\u201d, ai \u00ebsht\u00eb vet\u00eb nj\u00eb simptom\u00eb finale e nj\u00eb s\u00ebmundjeje shum\u00eb t\u00eb thell\u00eb, e p\u00ebrfaq\u00ebsuar nga konceptimi vertikal dhe hierarkik i marr\u00ebdh\u00ebnieve politike dhe nga koncepti i kufijve si entitet i p\u00ebrjetsh\u00ebm dhe i pandryshuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se konsideratat e humanizmit kundrejt lider\u00ebve indipendentist\u00eb n\u00eb burg \u2013 dhe t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb s\u00eb uljes t\u00eb tensionit \u2013 duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb shpresosh n\u00eb ndonj\u00eb akt indulgjence nga ana e qeveris\u00eb spanjolle. Por nj\u00ebherazi \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se lirimi i t\u00eb burgosurve mund t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb \u201ckundrashp\u00ebrblimin\u201d e nj\u00eb dor\u00ebheqjeje t\u00eb l\u00ebvizjeve e t\u00eb partive katalanase nga ndjekja e pavar\u00ebsis\u00eb, sepse pik\u00ebrisht \u00e7\u00ebshtja e madhe nuk p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga vendimi i k\u00ebtyre dit\u00ebve, por nga mungesa e kushteve t\u00eb veprueshm\u00ebris\u00eb kushtetuese dhe demokratike q\u00eb n\u00eb vite do t\u00eb duhej t\u00eb mund\u00ebsonin t\u00eb kanalizohej debati mbi pavar\u00ebsin\u00eb n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb nj\u00eb hullie ligj\u00ebrisht t\u00eb njohur. Lider\u00ebt e arrestuar katalanas e dinin at\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn ndesheshin dhe n\u00eb gjykat\u00eb kan\u00eb marr\u00eb mbi vete p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb p\u00ebr veprimet e tyre.<\/p>\n<p>Si\u00e7 ka deklaruar n\u00eb proces Jordi Cuixart, President i shoqat\u00ebs kulturore m\u00eb t\u00eb madhe dhe historike katalanase dhe i burgosur bile p\u00ebrpara referendumit indipendentist,\u00a0\u201ckur m\u00eb akuzojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb kam b\u00ebr\u00eb se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb them p\u00ebrve\u00e7se po, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, e kam b\u00ebr\u00eb \u2013 dhe se do t\u00eb kisha detyrimin moral ta rib\u00ebja k\u00ebtu dhe sot. Gjith\u00e7ka q\u00eb kam b\u00ebr\u00eb do ta rib\u00ebja, pasi jam i bindur se duhet ta b\u00ebj \u2013 i pranoj aktet dhe e pranoj pasoj\u00ebn. Vendimet e k\u00ebsaj gjykate nuk do t\u2019i ndryshojn\u00eb prioritetet e mia q\u00eb nuk jan\u00eb dalja nga burgu, por t\u00eb luftoj paq\u00ebsisht q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb vendosim t\u00eb ardhmen ton\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Nga Katalonja n\u00eb Brexit, \u201ce drejta p\u00ebr t\u00eb vendosur\u201d \u2013 e drejta e vet\u00ebidentifikimit komb\u00ebtar dhe e aderimit komunitar \u2013 p\u00ebrfaq\u00ebson \u00e7\u00ebshtjen e madhe demokratike t\u00eb k\u00ebtyre viteve dhe barrierat q\u00eb i vendosen asaj p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb Murin e Berlinit t\u00eb sot\u00ebm. M\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, meriton q\u00eb t\u00eb njihet sakrifica e atyre, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb Europ\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb t\u00eb z\u00ebn\u00eb me administrimin e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb, kan\u00eb v\u00ebn\u00eb lirin\u00eb e tyre n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb nj\u00eb kauze, q\u00eb p\u00ebrtej skemave ideologjike tradicionale, q\u00eb zgjeron hap\u00ebsirat e shprehjes dhe t\u00eb respektimit t\u00eb vullnetit t\u00eb t\u00eb \u201cqeverisurve\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"rekl-33\"><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vendimi q\u00eb ka d\u00ebnuar t\u00eb \u201cburgosurit politik\u00eb\u201d katalanas me afate q\u00eb shkojn\u00eb nga 9 deri n\u00eb 13 vite burg ka gjeneruar nj\u00eb emocion t\u00eb thell\u00eb n\u00eb Katalonj\u00eb dhe ka shkaktuar manifestime t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrshkuar vendin gjat\u00eb dit\u00ebve t\u00eb fundit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vendim jasht\u00ebzakonisht i gjat\u00eb n\u00ebqoft\u00ebse matet mbi baz\u00ebn e parimeve e t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":112268,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,191],"tags":[],"class_list":{"0":"post-112267","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112267"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112267\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112268"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}