{
    "id": 112536,
    "date": "2019-11-06T19:10:55",
    "date_gmt": "2019-11-06T18:10:55",
    "guid": {
        "rendered": "https:\/\/zjarr.tv\/?p=112536"
    },
    "modified": "2019-11-06T14:42:22",
    "modified_gmt": "2019-11-06T13:42:22",
    "slug": "planeti-ne-emergjence",
    "status": "publish",
    "type": "post",
    "link": "http:\/\/zjarr.tv\/en\/planeti-ne-emergjence\/",
    "title": {
        "rendered": "Planeti n\u00eb emergjenc\u00eb"
    },
    "content": {
        "rendered": "<p>M\u00eb shum\u00eb se 11.200 shkenc\u00ebtar\u00eb nga 153 vende, kan\u00eb n\u00ebnshkruar nj\u00eb deklarat\u00eb ku paralajm\u00ebrojn\u00eb se nuk b\u00ebhet m\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr ndryshime klimatike por emergjenc\u00eb klimatike.<\/p>\n<p>Ata flasin p\u00ebr &#8220;vuajtjet e papritura njer\u00ebzore&#8221; q\u00eb do t\u00eb ndodhin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme n\u00ebse nuk ka nj\u00eb zhvendosje radikale dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb aktivitetet njer\u00ebzore q\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb klim\u00ebn dhe rritin temperatur\u00ebn p\u00ebrmes emetimeve t\u00eb &#8220;gazit ser\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Deklarata, e botuar n\u00eb revist\u00ebn BioScience, bazohet n\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave shkencore nga 40 vitet e fundit (q\u00eb nga Konferenca e Par\u00eb Bot\u00ebrore e Klim\u00ebs e mbajtur n\u00eb Gjenev\u00eb n\u00eb 1979), duke p\u00ebrfshir\u00eb shum\u00eb fusha, si\u00e7 jan\u00eb emetimet e gazrave, p\u00ebrdorimi i energjis\u00eb, temperaturat , rritja e popullsis\u00eb, shpyll\u00ebzimi, shkrirja e akullit, normat e rritjes s\u00eb PBB-s\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr momentin, si\u00e7 theksojn\u00eb ata, nuk po arrihet ndonj\u00eb p\u00ebrparim i v\u00ebrtet\u00eb, pasi emetimet e gazrave ser\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb rriten me shpejt\u00ebsi, si\u00e7 jan\u00eb temperaturat globale n\u00eb tok\u00eb dhe det, oqeanet, incidenca e motit ekstrem, shkrirja akulli n\u00eb Antarktid\u00eb, Arktik dhe Groenland\u00eb, prodhimi i mishit p\u00ebr frym\u00eb, humbja e pem\u00ebve nga Toka, numri i pasagjer\u00ebve q\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb n\u00eb aj\u00ebr dhe disa tregues t\u00eb tjer\u00eb &#8220;t\u00eb k\u00ebqij&#8221;.<\/p>\n<p>&#8220;Shkenc\u00ebtar\u00ebt e kan\u00eb detyrim moral t\u00eb paralajm\u00ebrojn\u00eb njer\u00ebzimin p\u00ebr ndonj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim t\u00eb madh. Nga t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb kemi, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se po p\u00ebrballemi me nj\u00eb nevoj\u00eb urgjente ndaj klim\u00ebs, &#8220;tha Dr. Thomas M. Ne\u00ebsome nga Universiteti i Sidneit.<\/p>\n<p>&#8220;Megjith\u00eb 40 vjet negociata t\u00eb m\u00ebdha nd\u00ebrkomb\u00ebtare, n\u00eb thelb nuk kemi arritur t\u00eb merremi me kriz\u00ebn. Ndryshimet klimatike kan\u00eb mb\u00ebrritur dhe po p\u00ebrshpejtohen m\u00eb shpejt nga sa prisnin shum\u00eb shkenc\u00ebtar\u00eb &#8220;, tha profesori i ekologjis\u00eb n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror Oregon, \u00cbilliam Ripple.<\/p>\n<p><em><u>N\u00eb deklarat\u00ebn e tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt nxjerrin n\u00eb pah gjasht\u00eb fushat n\u00eb t\u00eb cilat njer\u00ebzimi duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb veprime t\u00eb menj\u00ebhershme p\u00ebr t\u00eb ngadal\u00ebsuar ndryshimin e klim\u00ebs:<\/u><\/em><\/p>\n<p><strong>Energjia:<\/strong>\u00a0P\u00ebrdorimi i gjer\u00eb i praktikave dhe teknologjive t\u00eb kursimit t\u00eb energjis\u00eb, z\u00ebvend\u00ebsimi i karburanteve fosile me alternative \/ t\u00eb rinovueshme t\u00eb past\u00ebr \u2019, ndalimi i pompimit t\u00eb rezervave t\u00eb reja t\u00eb naft\u00ebs dhe gazit, eliminimi i subvencioneve p\u00ebr nd\u00ebrmarrjet e naft\u00ebs, vendosja e taksave t\u00eb karbonit p\u00ebr t\u00eb kufizuar p\u00ebrdorimin e karburantit.<\/p>\n<p><strong>Ndot\u00ebsit:<\/strong>\u00a0Shkurtoni shpejt emetimet e metanit, hidrokarbureve, bloz\u00ebs dhe ndot\u00ebsve t\u00eb tjer\u00eb me jet\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr q\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb klim\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Natyra:<\/strong>\u00a0Kufizoni n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb drastike pastrimin e tok\u00ebs, restaurimin dhe mbrojtjen e ekosistemeve, ve\u00e7an\u00ebrisht pyjeve.<\/p>\n<p><strong>Ushqyerja:<\/strong>\u00a0Rritja e konsumit t\u00eb ushqimeve bimore dhe zvog\u00eblimi i mishit dhe produkteve t\u00eb tjera t\u00eb kafsh\u00ebve (duke rritur ndjesh\u00ebm emetimet e gazit dhe gazit t\u00eb &#8220;serr\u00ebs&#8221;), shnd\u00ebrrimi i shum\u00eb fermave blegtorale n\u00eb bujq\u00ebsi dhe zvog\u00eblimi i mbeturinave ushqimore (aktualisht t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb e treta e ushqimit t\u00eb prodhuar p\u00ebrfundon n\u00eb plehra pa u konsumuar).<\/p>\n<p><strong>Ekonomia:<\/strong>\u00a0Var\u00ebsia nga karburantet fosile, p\u00ebrkeq\u00ebsimi i rritjes s\u00eb vazhdueshme t\u00eb Prodhimit t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruto (PBB) dhe mir\u00ebqenies materiale si nj\u00eb objektiv qendror, kufizime n\u00eb nxjerrjen e l\u00ebnd\u00ebve t\u00eb para dhe shfryt\u00ebzimin e ekosistemeve t\u00eb tjer\u00eb, duke theksuar q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb afatgjat\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Popullsia:<\/strong>\u00a0Stabilizimi (tani duke u rritur n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb prej m\u00eb shum\u00eb se 200,000 njer\u00ebz n\u00eb dit\u00eb), promovimi i masave t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb sociale dhe ekonomike.<\/p>\n<p>Shkurt, si\u00e7 thon\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt, &#8220;ne duhet t\u00eb transformojm\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si qeverisim, drejtojm\u00eb, ham\u00eb dhe plot\u00ebsojm\u00eb nevojat tona fizike dhe energjitike&#8221;. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ata i b\u00ebjn\u00eb thirrje publikut &#8220;t\u00eb kuptoj\u00eb madh\u00ebsin\u00eb e kriz\u00ebs, t\u00eb rregulloj\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsit\u00eb e saj dhe t\u00eb monitoroj\u00eb progresin&#8221;.<\/p>\n<p>Shenjat inkurajuese p\u00ebr t\u00eb ardhmen shihen ngadal\u00ebsimi i nivelit t\u00eb lindjeve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn n\u00eb 20 vitet e fundit, rritja e p\u00ebrdorimit t\u00eb energjis\u00eb s\u00eb er\u00ebs dhe diellit dhe mobilizimi gjithnj\u00eb e m\u00eb dinamik i qytetar\u00ebve, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb rinjve, t\u00eb cil\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb ndryshim.<\/p>",
        "protected": false
    },
    "excerpt": {
        "rendered": "<p>M\u00eb shum\u00eb se 11.200 shkenc\u00ebtar\u00eb nga 153 vende, kan\u00eb n\u00ebnshkruar nj\u00eb deklarat\u00eb ku paralajm\u00ebrojn\u00eb se nuk b\u00ebhet m\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr ndryshime klimatike por emergjenc\u00eb klimatike. Ata flasin p\u00ebr &#8220;vuajtjet e papritura njer\u00ebzore&#8221; q\u00eb do t\u00eb ndodhin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pashmangshme n\u00ebse nuk ka nj\u00eb zhvendosje radikale dhe t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb aktivitetet njer\u00ebzore q\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb klim\u00ebn [&hellip;]<\/p>",
        "protected": false
    },
    "author": 2013,
    "featured_media": 112537,
    "comment_status": "open",
    "ping_status": "closed",
    "sticky": false,
    "template": "",
    "format": "standard",
    "meta": {
        "footnotes": ""
    },
    "categories": [
        241,
        191
    ],
    "tags": [],
    "class_list": {
        "0": "post-112536",
        "1": "post",
        "2": "type-post",
        "3": "status-publish",
        "4": "format-standard",
        "5": "has-post-thumbnail",
        "7": "category-aktualitet",
        "8": "category-bota"
    },
    "_links": {
        "self": [
            {
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112536",
                "targetHints": {
                    "allow": [
                        "GET"
                    ]
                }
            }
        ],
        "collection": [
            {
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"
            }
        ],
        "about": [
            {
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"
            }
        ],
        "author": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"
            }
        ],
        "replies": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112536"
            }
        ],
        "version-history": [
            {
                "count": 0,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112536\/revisions"
            }
        ],
        "wp:featuredmedia": [
            {
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112537"
            }
        ],
        "wp:attachment": [
            {
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112536"
            }
        ],
        "wp:term": [
            {
                "taxonomy": "category",
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112536"
            },
            {
                "taxonomy": "post_tag",
                "embeddable": true,
                "href": "https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112536"
            }
        ],
        "curies": [
            {
                "name": "wp",
                "href": "https:\/\/api.w.org\/{rel}",
                "templated": true
            }
        ]
    }
}