{"id":126714,"date":"2020-06-10T12:12:46","date_gmt":"2020-06-10T10:12:46","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=126714"},"modified":"2020-06-10T12:12:46","modified_gmt":"2020-06-10T10:12:46","slug":"sgarbi-sgerbot-iliret-barbare-dhe-europianet-e-fisem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/sgarbi-sgerbot-iliret-barbare-dhe-europianet-e-fisem\/","title":{"rendered":"Sgarbi, Sg\u00ebrbot, ilir\u00ebt barbar\u00eb dhe europian\u00ebt e fis\u00ebm"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Neritan Ceka<\/strong><\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptosh origjin\u00ebn e cil\u00ebsimit t\u00eb Bylisit si qytet grek nga studiuesi i njohur italian i historis\u00eb s\u00eb artit, Vittorio Sgarbi, i ftuar p\u00ebr t\u00eb vizituar Shqip\u00ebrin\u00eb nga Qeveria shqiptare. Kjo ftes\u00eb q\u00eb vjen menj\u00ebher\u00eb pas prishjes s\u00eb teatrit Komb\u00ebtar, nj\u00eb memorial i kultur\u00ebs shqiptare, po aq sa vep\u00ebr e vler\u00ebsuar e arkitektur\u00ebs italiane, t\u00eb krijon dyshimin se qoft\u00eb edhe heshtja e tij do t\u00eb sh\u00ebrbente p\u00ebr t\u00eb justifikuar at\u00eb krim kulturor. Q\u00eb k\u00ebtu vjen edhe kujdesi p\u00ebr ta rrethuar ekspertin e thell\u00eb t\u00eb artit dhe polemistin e paepur me nj\u00eb korac\u00eb zg\u00ebrbosh, mes t\u00eb cil\u00ebve ai e ndjen vehten si profeti n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb. I gjori Sgarbi, e \u00e7ojn\u00eb n\u00eb Bylis p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb kalastren me pilaf tek klubi i fshatit dhe ai zbulon papritur teatrin e vendosur magjish\u00ebm mbi hap\u00ebsir\u00ebn q\u00eb shtrihet nga malet e Vet\u00ebtimave deri n\u00eb Adriatik. Komenti i tij p\u00ebr sublimen q\u00eb provon njeriu n\u00eb at\u00eb p\u00ebrballje me p\u00ebrjet\u00ebsin\u00eb \u00ebsht\u00eb me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb p\u00ebrsiatje filozofike, por q\u00eb bie n\u00eb prozaiz\u00ebm kur e konsideron Bylisin grek, vet\u00ebm sepse kishte nj\u00eb teat\u00ebr. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr kur e sh\u00ebnon edhe n\u00eb twiter si \u201comonima citta greca\u201d. N\u00eb se V. Sgarbi do t\u00eb ishte atje thjesht si nj\u00eb turist europian, nj\u00eb nga t\u00eb shumt\u00ebt q\u00eb vizitojn\u00eb \u00e7do vit Bylisin, ky cil\u00ebsim do t\u00eb ishte brenda kultur\u00ebs mesatare europiane, q\u00eb konsideron si grek \u00e7do qytet ku gjendet nj\u00eb teat\u00ebr, apo qoft\u00eb nj\u00eb mbishkrim antik n\u00eb gjuh\u00ebn greke. P\u00ebr at\u00eb lloj kulture bota e lasht\u00eb ndahej n\u00eb grek\u00eb, apo romak\u00eb t\u00eb kulturuar, p\u00ebrtej t\u00eb cil\u00ebve ishin barbar\u00ebt ilir\u00eb, trak\u00eb, kelt\u00eb, apo edhe gjerman\u00eb. Nj\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim q\u00eb studiuesit serioz\u00eb, dhe jo vet\u00ebm shqiptar\u00eb, e kan\u00eb konsideruar si paragjykim q\u00eb nuk p\u00ebrputhet me realitetin historik dhe at\u00eb t\u00eb zbuluar nga g\u00ebrmimet arkeologjike.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb V. Zgarbi me krah\u00ebt e hapur n\u00eb form\u00eb lutje, apo fluturimi filozofik, gjendej me k\u00ebmb\u00ebt e mb\u00ebrthyera pas kryeqytetit t\u00eb dikursh\u00ebm t\u00eb bylin\u00ebve dhe p\u00ebrball\u00eb trev\u00ebs s\u00eb amant\u00ebve, q\u00eb ngrihej n\u00eb bregun e p\u00ebrtejm\u00eb t\u00eb Vjos\u00ebs. Nj\u00eb shqiptar me interesa pak me t\u00eb gjera se topografia e lokaleve ku hahet kalastren me pilaf, do t\u2019i kishte treguar mikut t\u00eb shquar pik\u00ebrisht n\u00eb bregun p\u00ebrball\u00eb Selenic\u00ebn, vendin per te cilin natyralisti romak Plini shkruante: \u201cin finibus celebre Nymphaeum accolunt barbari Amantes et Buliones\u201d. Natyrisht q\u00eb Sgarbi e kupton latinishten, por \u00e7do italian do ta p\u00ebrkthente: \u201cN\u00eb kufi me Nymfeun e famsh\u00ebm, banojn\u00eb barbar\u00ebt amant\u00eb dhe bylin\u00eb\u201d. Ky p\u00ebrkufizim gjeografik dhe etnik ka qen\u00eb shkruar rreth vitit 60 pas Krishtit, pra rreth 300 vjet pas nd\u00ebrtimit t\u00eb teatrit t\u00eb Bylisit, gj\u00eb q\u00eb d\u00ebshmon se bylin\u00ebt dhe amant\u00ebt kishin mbetur barbar\u00eb jo n\u00eb kuptimin e kultur\u00ebs, p\u00ebrderisa kishin nj\u00eb teat\u00ebr, por n\u00eb kuptimin etnik, dometh\u00ebn\u00eb cil\u00ebsohen si jogrek\u00eb.<\/p>\n<p>Dikush q\u00eb di m\u00eb shum\u00eb se gjiza dhe rakia, t\u00eb cil\u00ebn i ofruan mikut n\u00eb klubin e fshatit (por jo librin n\u00eb italisht p\u00ebr Bylisin t\u00eb shkruar nga armiku Neritan Ceka!), do t\u2019i kishte th\u00ebn\u00eb Sgarbit se nj\u00ebqind vjet para nd\u00ebrtimit t\u00eb teatrit nj\u00eb, autor grek, Skylaksi, shkruante se \u201cOrikasit banojn\u00eb n\u00eb krahin\u00ebn e Amantis\u00eb; amant\u00ebt q\u00eb shtrihen deri k\u00ebtu jan\u00eb ilir\u00eb q\u00eb nga bylin\u00ebt\u201d. Pra ai dallonte qart\u00eb kolonin\u00eb greke t\u00eb Orikut nga vend\u00ebsit ilir\u00eb. Sikur t\u00eb kishte shkruar, duke ditur se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb vinte n\u00eb at\u00eb vend Sgarbi, Skylaksi vazhdon m\u00eb tej: \u201cPas ilir\u00ebve vijn\u00eb kaon\u00ebt\u2026Pas Kaonis\u00eb vjen fisi i thesprot\u00ebve\u2026Pas Kasopis\u00eb vjen fisi i molos\u00ebve\u2026Pas Molosis\u00eb vjen Ambrakia, qytet helen\u2026Prej k\u00ebndej fillon Hellada pa nd\u00ebrprerje\u201d.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb hequr merakun n\u00eb se fisi mund t\u00eb ishte barbar, pra ilir, por qyteti mund t\u00eb ishte helen, nj\u00eb autor tjet\u00ebr grek, Stefan Bizantini, q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb inventar t\u00eb fiseve dhe qyteteve antike, shkruante: \u201cByllis, qyteti Iliris\u00eb pran\u00eb detit\u201d. Por ai nuk p\u00ebrmend ndonj\u00eb qytet tjet\u00ebr antik me t\u00eb njejtin em\u00ebr dhe nuk e marr dot me mend p\u00ebrse Sgarbi e cil\u00ebson Bylisin si \u201ccitta omonima\u201d, pra \u201cqytet me t\u00eb njejtin em\u00ebr\u201d. Me cilin qytet? I gjori Sgarbi, n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e gjiz\u00ebngr\u00ebn\u00ebsve dhe rakipir\u00ebsve, mund t\u00eb ket\u00eb m\u00ebsuar s\u00eb emri i qytetit fqinj\u00eb t\u00eb Ballshit vjen pik\u00ebrisht nga emri Byllis. Por nuk besoj t\u2019i ken\u00eb th\u00ebn\u00eb se n\u00eb dokumentet mesjetare Byllis\/Ballsh p\u00ebrkthehet n\u00eb greqisht si Kefalenia, nd\u00ebrsa n\u00eb ato sllave si Glavinica, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kok\u00eb, ball\u00eb, pra kryevend. Sigurisht ishte nj\u00eb fjal\u00eb q\u00eb vinte nga ilirishtja dhe jo nga greqishtja.<\/p>\n<p>Historia e europianit t\u00eb fis\u00ebm q\u00eb viziton vendin e pasardh\u00ebsve t\u00eb barbar\u00ebve bylin\u00eb dhe amant\u00eb do t\u00eb mbaronte k\u00ebtu, n\u00eb se rrog\u00ebmarr\u00ebsit dhe tenderb\u00ebr\u00ebsit e Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs, t\u00eb magjepsur nga p\u00ebrsijatja filozofike e eruditit italian nuk do ta kishin shkarkuar at\u00eb n\u00eb njerin nga sitet web t\u00eb asaj ministrie. Natyrisht q\u00eb nuk kam aspak nd\u00ebrmend t\u00eb godas kolonat qindravje\u00e7are mbi t\u00eb cilat ngrihet bagazhi i kultur\u00ebs antike t\u00eb Sgarbit, por nuk mund t\u00eb mos revoltohem me serin\u00eb e zonjave q\u00eb kan\u00eb okupuar prej vitesh Ministrin\u00eb e Kultur\u00ebs me misionin e vet\u00ebm t\u00eb shkat\u00ebrrimit t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare. Me k\u00ebt\u00eb rast do t\u2019i rekomandoja Sgarbit t\u00eb shikoj\u00eb me vemendje se kush e ka rrethuar gjat\u00eb vizit\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb Shqip\u00ebri dhe sa t\u00eb ndrysh\u00ebm jan\u00eb ata nga shqiptar\u00ebt q\u00eb ka njohur dhe njeh \u00e7do dit\u00eb n\u00eb Itali. M\u00eb t\u00eb pakulturuarit e tyre, q\u00eb drejtojn\u00eb sot kultur\u00ebn shqiptare jan\u00eb neofuturist\u00ebt tan\u00eb, q\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb s\u00eb res\u00eb shkat\u00ebrrojn\u00eb t\u00eb vjetr\u00ebn, teatrin komb\u00ebtar, banesat e Toptanasve n\u00eb Tiran\u00eb, kishat me afreske t\u00eb Myzeqes\u00eb, Beratit, Gjirokastr\u00ebs, Sarand\u00ebs, P\u00ebrmetit, Kolonj\u00ebs, Kor\u00e7\u00ebs e Pogradecit. Jan\u00eb v\u00ebllez\u00ebrit e vonuar t\u00eb futurist\u00ebve italian\u00eb t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb fashizmit, q\u00eb propozonin t\u00eb lyhej me g\u00eblqere Kapela Sistina.<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb do t\u00eb ishit ju sot zoti Sgarbi, sikur Musolini t\u2019u kishte dh\u00ebn\u00eb atyre Ministrin\u00eb e Kultur\u00ebs? Pa studimet tuaja mbi Rafaelin, Mikelanxhelon, Tiepolon, Karavaxhion\u2026Zoti na ruajt, Amen !<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Neritan Ceka Nuk \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptosh origjin\u00ebn e cil\u00ebsimit t\u00eb Bylisit si qytet grek nga studiuesi i njohur italian i historis\u00eb s\u00eb artit, Vittorio Sgarbi, i ftuar p\u00ebr t\u00eb vizituar Shqip\u00ebrin\u00eb nga Qeveria shqiptare. Kjo ftes\u00eb q\u00eb vjen menj\u00ebher\u00eb pas prishjes s\u00eb teatrit Komb\u00ebtar, nj\u00eb memorial i kultur\u00ebs shqiptare, po aq sa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":126715,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-126714","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126714","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=126714"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/126714\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/126715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=126714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=126714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=126714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}