{"id":197367,"date":"2021-08-12T17:53:10","date_gmt":"2021-08-12T15:53:10","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=197367"},"modified":"2021-08-12T17:53:10","modified_gmt":"2021-08-12T15:53:10","slug":"open-balkan-ideja-e-xhorxh-sorros-qe-me-1999-ish-zv-ministrja-e-financave-sjell-ne-vemendje-shkrimin-e-filantropit-thelbi-i-planit-perbehet-nga-kater-hapa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/open-balkan-ideja-e-xhorxh-sorros-qe-me-1999-ish-zv-ministrja-e-financave-sjell-ne-vemendje-shkrimin-e-filantropit-thelbi-i-planit-perbehet-nga-kater-hapa\/","title":{"rendered":"\u201cOpen Balkan\u201d, ideja e Xhorxh Sorros q\u00eb m\u00eb 1999\/ Ish-zv.ministrja e Financave sjell n\u00eb v\u00ebmendje shkrimin e filantropit: Thelbi i planit p\u00ebrb\u00ebhet nga kat\u00ebr hapa"},"content":{"rendered":"<p>Filantropi i njohur amerikan Xhorxh Sorros ka p\u00ebrpunuar iden\u00eb e Ballkanit t\u00eb Hapur q\u00eb n\u00eb vitin 1999, kur pritej shp\u00ebrb\u00ebrja e plot\u00eb e ish-Jugosllavis\u00eb pas sulmeve t\u00eb NATOs p\u00ebr \u00e7lirimin e Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb tij t\u00eb koh\u00ebs, Sorros sheh se cila duhet t\u00eb jet\u00eb perspektiva e Europ\u00ebs Juglindore, nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb se Ballkani i sot\u00ebm Per\u00ebndimor, ku p\u00ebrfshinte edhe Bullgarin\u00eb, Rumanin\u00eb dhe Moldavin\u00eb.<\/p>\n<p>Ishte ish-zv.ministrja e Financave, Irena Beqiraj, e cila e postoi k\u00ebt\u00eb shkrim n\u00eb\u201dFacebook\u201d, duke b\u00ebr\u00eb dhe nj\u00eb koment t\u00eb saj n\u00eb lidhje me koniunktur\u00ebn e re q\u00eb paraqitet mes Ballkanit t\u00eb Hapur t\u00eb propozuar nga Sorrosi dhe ides\u00eb s\u00eb sotme t\u00eb p\u00ebrpunuar nga Rama-Vu\u00e7i\u00e7-Zaev, n\u00ebt\u00eb cil\u00ebn ftohen dhe vendet e tjera t\u00eb rajonit.<\/p>\n<p>\u201cEmrin e kemi vendosur bash \u2018Open Balkan\u2019 si plani q\u00eb \u00ebsht\u00eb propozuar n\u00eb artikullin e m\u00ebposht\u00ebm q\u00eb daton n\u00eb vitin 1999. Shkurt, plani q\u00eb po k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb implementojn\u00eb sot, n\u00eb 1999-\u00ebn propozohej t\u00eb b\u00ebhej vet\u00ebm n\u00ebn ombrell\u00ebn institucionale t\u00eb BE-s\u00eb edhe me subvencione t\u00eb BE-s\u00eb (5 miliard\u00eb euro n\u00eb vit, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr tre vjet). Pas 20 vitesh padyshim q\u00eb kushtet kan\u00eb ndryshuar, por nuk ka ndryshuar aspak fakti q\u00eb planet ekonomike kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr vler\u00ebsim kostosh e p\u00ebrfitimesh edhe p\u00ebr institucione t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta zbatuese. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb tyre nuk kemi m\u00eb nj\u00eb plan ekonomik, por propagand\u00eb ose p\u00ebrrall\u00eb politike\u201d, shkruan zonja Beqiraj n\u00eb statusin e saj.<\/p>\n<p><strong>\u00a0XHORXH SOROS<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 HAPJA E BALLKANIT<\/strong><\/p>\n<p>Nju Jork 1999: Presidenti i Jugosllavis\u00eb Milloshevi\u00e7 i \u00ebsht\u00eb n\u00ebnshtruar fuqis\u00eb ushtarake t\u00eb NATO-s dhe ne mund t\u00eb psher\u00ebtijm\u00eb me leht\u00ebsim. P\u00ebr t\u00eb justifikuar nd\u00ebrhyrjen ton\u00eb, ne tani duhet t\u00eb sigurojm\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr popullin e Kosov\u00ebs, por p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb rajonin, duke p\u00ebrfshir\u00eb at\u00eb \u00e7ka la pas Jugosllavia, e cila mbetet n\u00eb duart e zotit Miloshevi\u00e7. Ne nuk mund t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb reagojm\u00eb ndaj krizave sa her\u00eb lindin n\u00eb Ballkan, ve\u00e7an\u00ebrisht pasi veprimet tona mund t\u00eb ken\u00eb pasoja kaq t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb pad\u00ebshiruara dhe negative.<\/p>\n<p>Ne duhet t\u00eb sjellim nj\u00eb vizion pozitiv, konstruktiv, vizionin q\u00eb ka krijuar Bashkimin Europian. Ballkani nuk mund t\u00eb rind\u00ebrtohet mbi baz\u00ebn e shteteve komb\u00ebtare. Ne kemi par\u00eb q\u00eb p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb vendosur homogjenitetin etnik mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb mizori t\u00eb patolerueshme, vuajtje dhe shkat\u00ebrrim njer\u00ebzor. \u00cbsht\u00eb gjithashtu jopraktike. Popullsia e Jugosllavis\u00eb, edhe pas p\u00ebrjashtimit t\u00eb Kosov\u00ebs, mbetet rreth 25% joserbe. M\u00ebnyra e vetme p\u00ebr paqe dhe prosperitet \u00ebsht\u00eb krijimi i nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb hapur, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shteti luan nj\u00eb rol m\u00eb pak dominues dhe kufijt\u00eb zvog\u00eblohen n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi. Kjo \u00ebsht\u00eb rruga q\u00eb ka zgjedhur Bashkimi Europian.<\/p>\n<p>Ideja e shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb hapur u propozua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga Henry Bergson n\u00eb \u201cDy burimet e fes\u00eb dhe moralit\u201d (T\u00ebo Sources of Religion and Morality, 1932). Ai b\u00ebri dallimin midis nj\u00eb ideje fisnore t\u00eb moralit dhe nj\u00eb ideje universale. E para \u00e7on n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb mbyllur; kjo e fundit drejt nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb hapur. Koncepti u zhvillua m\u00eb tej nga Karl Popper n\u00eb librin e tij t\u00eb famsh\u00ebm \u201cShoq\u00ebria e hapur dhe armiqt\u00eb e saj\u201d (The Open Society and its Enemies), ku ai tregoi se shoq\u00ebria e hapur gjithashtu mund t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnohet nga idet\u00eb universale n\u00ebse ata pretendojn\u00eb nj\u00eb monopol t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs; por problemet e rajonit kuptohen m\u00eb s\u00eb miri n\u00eb aspektin e formulimit t\u00eb Bergsonit.<\/p>\n<p>N\u00eb luft\u00ebrat pasuese jugosllave, ne kemi par\u00eb nj\u00eb luft\u00eb midis koncepteve etnike dhe qytetare t\u00eb qytetaris\u00eb. N\u00eb Jugosllavi koncepti qytetar humbi dhe Jugosllavia u shp\u00ebrb\u00eb. N\u00eb Europ\u00ebn Per\u00ebndimore mbizot\u00ebronte koncepti qytetar dhe integrimi i Europ\u00ebs q\u00ebndron n\u00eb kontrast t\u00eb thell\u00eb me shp\u00ebrb\u00ebrjen e Jugosllavis\u00eb. Bashkimi Europian tani duhet t\u00eb shtrij\u00eb ombrell\u00ebn e tij mbrojt\u00ebse mbi rajonin. Vet\u00eb rajoni duhet par\u00eb se \u00ebsht\u00eb m\u00eb i madh se ish-Jugosllavia, sepse veza e thyer nuk mund t\u00eb bashkohet p\u00ebrs\u00ebri. Duhet t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe Bullgarin\u00eb dhe duhet t\u00eb jet\u00eb i hapur p\u00ebr vende si Rumania dhe Moldavia. Ne nuk duhet t\u00eb p\u00ebrs\u00ebrisim gabimet e b\u00ebra n\u00eb Bosnj\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrpjekjet e rind\u00ebrtimit n\u00eb Bosnj\u00eb nuk arrit\u00ebn t\u00eb gjenerojn\u00eb vrull, sepse madh\u00ebsia e territorit \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl dhe nj\u00ebsit\u00eb e ndryshme qeveritare, nga ato federale n\u00eb ato lokale, k\u00ebmb\u00ebngulin t\u2019i ken\u00eb gishtat e tyre jo aq t\u00eb past\u00ebr n\u00eb \u00e7do byrek. K\u00ebt\u00eb her\u00eb angazhimi yn\u00eb duhet t\u00eb shtrihet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin. Kjo pik\u00eb kuptohet mir\u00eb nga politikan\u00ebt. Pakti i Stabilitetit p\u00ebr Europ\u00ebn Juglindore i n\u00ebnshkruar n\u00eb K\u00ebln, Gjermani, m\u00eb 10 qershor, siguron nj\u00eb pik\u00ebnisje t\u00eb shk\u00eblqyer. Ai krijon tri grupe pune: p\u00ebr demokratizimin dhe t\u00eb drejtat e njeriut; p\u00ebr rind\u00ebrtimin, zhvillimin dhe bashk\u00ebpunimin ekonomik; dhe p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje sigurie. Ai ofron nj\u00eb korniz\u00eb q\u00eb pret t\u00eb mbushet me p\u00ebrmbajtje. P\u00ebrmbajtja mund t\u00eb nxirret nga nj\u00eb punim i p\u00ebrgatitur nga Qendra p\u00ebr Studime t\u00eb Politikave Europiane (CEPS) n\u00eb Bruksel.<\/p>\n<p>Thelbi i planit p\u00ebrb\u00ebhet nga kat\u00ebr hapa t\u00eb nd\u00ebrlidhur:<\/p>\n<p>(1) Bashkimi Europian merr kontrollin e sh\u00ebrbimeve doganore t\u00eb vendeve pjes\u00ebmarr\u00ebse.<\/p>\n<p>(2) Bashkimi Europian kompenson vendet p\u00ebr humbjen e t\u00eb ardhurave doganore nga buxheti i tij. Shuma e subvencionit nga buxheti i BE-s\u00eb do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb rajon prej 5 miliard\u00eb eurosh n\u00eb vit. Kjo p\u00ebrshtatet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer me buxhetin \u201cEurope 2000\u201d t\u00eb r\u00ebn\u00eb dakord n\u00eb Berlin.<\/p>\n<p>(3) Kompensimi mund t\u00eb pasqyroj\u00eb humbjen e mundshme dhe joaktuale t\u00eb t\u00eb ardhurave, por elementi i subvencionit do t\u00eb kusht\u00ebzohej rrept\u00ebsisht nga performanca. P\u00ebr shembull, Serbia do t\u00eb duhet t\u00eb zhvilloj\u00eb zgjedhje n\u00ebn patronazhin e OSBE-s\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e pranueshme. Kjo ka m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb heq\u00eb Milloshevi\u00e7in nga pushteti, sesa bombardimet.<\/p>\n<p>(4) Me mb\u00ebshtetjen buxhetore nga BE-ja, vendet do t\u00eb kalonin n\u00eb euro (ose DM derisa t\u00eb futet euro), si monedh\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt. Bullgaria tashm\u00eb ka nj\u00eb bord t\u00eb suksessh\u00ebm t\u00eb monedh\u00ebs bazuar n\u00eb DM; vendet e tjera nuk do t\u00eb kishin nevoj\u00eb as p\u00ebr nj\u00eb bord valutor. T\u00eb marra s\u00eb bashku k\u00ebto kat\u00ebr masa, n\u00eb rastin e par\u00eb do t\u00eb krijonin nj\u00eb zon\u00eb t\u00eb tregtis\u00eb s\u00eb lir\u00eb t\u00eb ngjashme me Beneluksin.<\/p>\n<p>Sapo BE-ja t\u00eb jet\u00eb e k\u00ebnaqur me kontrollin e saj mbi doganat, ajo do ta pranonte zon\u00ebn n\u00eb Tregun e P\u00ebrbashk\u00ebt Europian. Tregtia me produktet bujq\u00ebsore, e cila \u00ebsht\u00eb shtylla kryesore e rajonit, mund t\u00eb mbetet subjekt i kufizimeve, por BE-s\u00eb do t\u2019i duhet t\u00eb tregoj\u00eb nj\u00eb zem\u00ebrgjer\u00ebsi q\u00eb plani t\u00eb ket\u00eb sukses. Hapi i dyt\u00eb do t\u00eb ndodhte brenda nj\u00eb t\u00eb ardhmeje t\u00eb parashikueshme, t\u00eb themi dy vjet.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb ardhmen m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt vendet gjithashtu do t\u00eb pranoheshin si kandidat\u00eb p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim t\u00eb plot\u00eb. Nj\u00eb num\u00ebr hapash t\u00eb tjer\u00eb do t\u00eb ishin t\u00eb nevojsh\u00ebm: leht\u00ebsira kreditore p\u00ebr rind\u00ebrtim dhe investim; asistenc\u00eb teknike p\u00ebr vendosjen e sundimit t\u00eb ligjit; mb\u00ebshtetje p\u00ebr arsimin, trajnimin e menaxhimit, mediat e pavarura dhe shoq\u00ebrin\u00eb civile. Nevojat jan\u00eb t\u00eb njohura dhe rrjeti im i fondacioneve t\u00eb Shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb Hapur tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb aktiv n\u00eb fushat e ndryshme t\u00eb programit. Por jan\u00eb kat\u00ebr hapat e nd\u00ebrlidhur t\u00eb p\u00ebrshkruar m\u00eb sip\u00ebr q\u00eb japin nj\u00eb perspektiv\u00eb p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n<p>Njer\u00ebzit n\u00eb rajon jan\u00eb duke thirrur p\u00ebr t\u00eb. Doganat jo thjesht ndajn\u00eb vendet, ato jan\u00eb gjithashtu nj\u00eb burim i fuqish\u00ebm i korrupsionit dhe nd\u00ebrhyrjes. Heqja e tarifave doganore do t\u00eb zvog\u00eblonte aft\u00ebsin\u00eb e qeverive p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb zhvillimin ekonomik; ato do t\u00eb duhet t\u00eb konkurrojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr investime n\u00eb territorin e tyre, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb paraqesin pengesa, si\u00e7 b\u00ebjn\u00eb aktualisht. Kontributi fillestar nga BE do t\u00eb shum\u00ebfishohej me investime private. Ky \u00ebsht\u00eb faktori q\u00eb e b\u00ebri planin \u201cMarshall\u201d kaq t\u00eb suksessh\u00ebm. Ky plan p\u00ebr nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb hapur n\u00eb Europ\u00ebn Juglindore do t\u00eb impononte kosto p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e BE-s\u00eb, por shumat jan\u00eb t\u00eb vogla, sepse i gjith\u00eb rajoni \u00ebsht\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl n\u00eb aspektin ekonomik sesa Holanda. Kostot krahasohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb favorshme me nd\u00ebrhyrjen ushtarake dhe humanitare; n\u00eb aspektin njer\u00ebzor dhe politik nuk ka krahasim.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Filantropi i njohur amerikan Xhorxh Sorros ka p\u00ebrpunuar iden\u00eb e Ballkanit t\u00eb Hapur q\u00eb n\u00eb vitin 1999, kur pritej shp\u00ebrb\u00ebrja e plot\u00eb e ish-Jugosllavis\u00eb pas sulmeve t\u00eb NATOs p\u00ebr \u00e7lirimin e Kosov\u00ebs. N\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb tij t\u00eb koh\u00ebs, Sorros sheh se cila duhet t\u00eb jet\u00eb perspektiva e Europ\u00ebs Juglindore, nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb m\u00eb e gjer\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2030,"featured_media":197368,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,3366],"tags":[],"class_list":{"0":"post-197367","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-koment"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2030"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=197367"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197367\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/197368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=197367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=197367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=197367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}