Zoti Henze, ju jeni nj\u00eb nga ekspert\u00ebt e pakt\u00eb t\u00eb specializuar p\u00ebr Evrop\u00ebn Lindore dhe Ballkanin Per\u00ebndimor, le t\u00eb flasim p\u00ebr Ballkanin dhe Kosov\u00ebn. 15 qershori \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Si ishin zhvillimet?<\/p>\n
Situata n\u00eb vitet e 90 ishte e karakterizuar nga fushata masive e destabilizimit t\u00eb Serbise. Serb\u00ebt akuzuan k\u00ebdo q\u00eb nuk donte t\u00eb p\u00ebrkulej para ideve serbet e nj\u00eb shteti t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt jugosllav p\u00ebr \u201cprirje secesioniste\u201d. Ideologjia komuniste e \u201cv\u00ebllaz\u00ebris\u00eb dhe bashkimit\u201d u z\u00ebvend\u00ebsua nga nacionalizmi i rizgjuar i popujve jugosllav\u00eb. M\u00eb kujtohet ende shprehja: \u201cT\u00eb gjith\u00eb serb\u00ebt n\u00eb nj\u00eb shtet\u201d. Do t\u00eb thot\u00eb: n\u00ebse Jugosllavia shp\u00ebrb\u00ebhet, Beogradi do t\u2019i aneksonte Serbis\u00eb t\u00eb gjitha territoret ku jetonin serb\u00ebt. Kjo m\u00eb von\u00eb u quajt ideologjia \u201cserbe e madhe\u201d.<\/p>\n
Dhe 1999?<\/p>\n
Un\u00eb vet\u00eb kam qen\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. 15 qershori ishte nj\u00eb dit\u00eb e nxeht\u00eb, rreth 35 grad\u00eb, t\u00eb shtun\u00ebn gjerman\u00ebt hyn\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb permes Shqip\u00ebris\u00eb. Filloi operacioni \u201cJoint Guardian\u201d. Ishte operacioni m\u00eb i madh tok\u00ebsor n\u00eb historin\u00eb e NATO-s dhe shum\u00eb i suksessh\u00ebm. Kushdo q\u00eb e dinte situat\u00ebn n\u00eb Kosov\u00eb nga p\u00ebrvoja e tij, duhej ta miratonte luft\u00ebn, dhe k\u00ebshtu m\u00eb ndodhi tani n\u00eb Ukrain\u00eb. Nj\u00eb situat\u00eb e till\u00eb duhet te shihet drejtp\u00ebrdrejt, p\u00ebrndryshe nuk do ta kuptoni k\u00ebt\u00eb situate komplekse. N\u00ebn Milloshevi\u00e7in, lindi nj\u00eb system aparteidi \u2013 n\u00eb mes t\u00eb Evrop\u00ebs.<\/p>\n
Thjesht nj\u00eb system aparteidi, po ndodhte m\u00eb shum\u00eb, apo jo?<\/p>\n
Sigurisht, konflikti u intensifikua n\u00eb vitin 1989 kur presidenti jugosllav Milloshevi\u00e7 anuloi t\u00eb gjitha t\u00eb drejtat e autonomies t\u00eb fituara q\u00eb nga viti 1963 dhe e ktheu Kosov\u00ebn n\u00eb nj\u00eb \u201crajon autonom\u201d. Si rezultat, t\u00eb gjitha institucionet politike t\u00eb Kosov\u00ebs u shp\u00ebrb\u00ebn\u00eb dhe subvencionet federale u nd\u00ebrpren\u00eb. M\u00ebsimi dhe kurset n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe jan\u00eb ndaluar n\u00eb shkolla dhe universitete. N\u00eb vitet 1990, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs humb\u00ebn pun\u00ebn e tyre n\u00eb administrat\u00eb dhe kompani publike dhe u p\u00ebrjashtuan nga jeta politike, sociale, ekonomike dhe kulturore.<\/p>\n
N\u00eb sfondin e kriz\u00ebs ekonomike, e cila q\u00eb nga vitet 1980 e kishte goditur ve\u00e7an\u00ebrisht Kosov\u00ebn si rajoni ekonomikisht m\u00eb i prapambetur n\u00eb Jugosllavi, mosmarr\u00ebveshjet arrit\u00ebn kulmet e tyre. Gjat\u00eb luft\u00ebs, popullata civile kosovare dhe mbi t\u00eb gjitha ajo kosovaro-shqiptare ra viktim\u00eb e bastisjeve sistematike, d\u00ebbimeve dhe vrasjeve masive.<\/p>\n
Gjuha shqipe u ndalua n\u00eb jet\u00ebnpublike, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe Kosov\u00ebn, dhe rreth 130,000 shqiptar\u00eb u detyruan t\u00eb largoheshin nga shkollat, kompanit\u00eb shtet\u00ebrore dhe administrata, k\u00ebshtu q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb viteve 1990 400,000 t\u00eb rinj shqiptar\u00eb u detyruan t\u00eb emigrojn\u00eb. Shum\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb Gjermani dhe Zvic\u00ebr. Si rezultat, p\u00ebr here t\u00eb pare q\u00eb nga viti 1933-1945, ne kemi qen\u00eb d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb shfaqjes s\u00eb nj\u00eb sistemi aparteidi n\u00eb Evrop\u00eb. Kur shqiptar\u00ebt zhvilluan nj\u00eb rezistenc\u00eb paq\u00ebsore, pacifistesi kund\u00ebrp\u00ebrgjigje ndaj paligjshm\u00ebris\u00eb dhe shtypjes, vet\u00ebm disa shtete u solidarizuan n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990, SHBA dhe ve\u00e7an\u00ebrisht kombi gjerman ndjeu nj\u00eb simpati midis kombit shqiptar dhe atij gjerman p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrvojave historike dhe miq\u00ebsia e gjat\u00eb e detyruar t\u00eb ndihmoj\u00eb.<\/p>\n
Pacifizmi shqiptar, nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb Serbi u interpretua si dob\u00ebsi e shqiptar\u00ebve. Dhe jo vet\u00ebm atje: n\u00eb negociatat e paqes n\u00eb Dejton, q\u00eb i dhan\u00eb fund luft\u00ebs s\u00eb Bosnj\u00ebs n\u00eb 1995, shqiptar\u00ebt nuk u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb bisedime.<\/p>\n
Ky\u00a0 ishte nj\u00eb gabim thelb\u00ebsor i SHBA-s\u00eb dhe Evrop\u00ebs. Ajo \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb agresioni nga serb\u00ebt, duke supozuar se Per\u00ebndimi nuk do t\u00eb nd\u00ebrhynte. NATO dhe komuniteti bot\u00ebror kan\u00eb m\u00ebsuar nga kjo sjellje e keqe, reagimi ndaj Putinit n\u00eb shkurt 2022 ishte i qart\u00eb dhe thelbesor.<\/p>\n
Asgj\u00eb nuk mund t\u00eb arrihet vet\u00ebm me mjete paq\u00ebsore, ishte m\u00ebsimi q\u00eb nxorr\u00ebn shqiptar\u00ebt nga kjo. Prandaj ata sulmuan, plot\u00ebsisht t\u00eb justifikuar, si\u00e7 b\u00ebn\u00eb izraelit\u00ebt n\u00eb vitet 1960 dhe u mbrojt\u00ebn. K\u00ebshtu duhet kuptuar ngritja e Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs, U\u00c7K-s\u00eb. Shqiptar\u00ebt kishin legjitimitet sipas ligjit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u2019u mbrojtur, si\u00e7 b\u00ebjn\u00eb tani ukrainasit, dhe shtetet e tjera kan\u00eb legjitimitet sipas ligjit nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr t\u00eb ndihmuar njer\u00ebzit dhe kombet kur jan\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj nj\u00eb lufte agresioni.<\/p>\n
Veprimet e serb\u00ebve n\u00eb vitet 1990 kan\u00eb gjithashtu paralele shum\u00eb irrituese me luft\u00ebn e agresionit t\u00eb Putinit n\u00eb Ukrain\u00eb, dhe at\u00ebher\u00eb kishte nj\u00eb histori m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb Ballkan, ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb tani n\u00eb Ukrain\u00eb. Si\u00e7 tha dikur Helmut Kohl, n\u00ebse nuk e njeh historin\u00eb, nuk mund t\u00eb kuptosh t\u00eb tashmen dhe nuk mund t\u00eb form\u00ebsosh t\u00eb ardhmen.<\/p>\n
Kam p\u00ebrshtypjen se kosovar\u00ebt dhe n\u00eb ve\u00e7anti qeveria e Kosov\u00ebs n\u00ebn Kurtin e kan\u00eb p\u00ebrvet\u00ebsuar\u00a0 shum\u00eb mire historin\u00eb e kombit shqiptar n\u00eb Kosov\u00eb. Jo pa arsye Kurti fokusohet me t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb BE dhe nuk p\u00ebrfshihet n\u00eb projektin alternative ruso-serb Open Balkan. K\u00ebshtu do t\u00eb kishte vepruar edhe Rugova. Ne vler\u00ebsojm\u00eb veprimet e Kurtit n\u00eb politik\u00ebn e jashtme. N\u00eb vitin 2022 ka ardhur koha p\u00ebr t\u00eb vendosur.<\/p>\n
Prej shum\u00eb koh\u00ebsh ne, BE dhe SHBA, i kemi lejuar qeverit\u00eb n\u00eb Ballkanin Per\u00ebndimor dhe shoh Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00ebn qeverin\u00eb Rama dhe Serbin\u00eb n\u00eb ve\u00e7anti, t\u00eb ken\u00eb devijuar shum\u00eb nga normat dhe vlerat e deklaruara. Dhe nuk ka pasur pasoja. Shembulli m\u00eb i mire \u00ebsht\u00eb Serbia, e cila ende po trajtohet si nj\u00eb candidate premtuese p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim nga p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb caktuar n\u00eb Bruksel, Paris dhe Berlin. Freedom House e vler\u00ebson vet\u00ebm pjes\u00ebrisht vendin si \u201ct\u00eb lir\u00eb\u201d. N\u00eb Shqip\u00ebri, korrupsioni \u00ebsht\u00eb rritur masivisht n\u00ebn qeverisjen Rama dhe liria e shtypit \u00ebsht\u00eb ulur ndjesh\u00ebm.<\/p>\n
Serbia ka lidhje t\u00eb ngushta me Pekinin dhe Mosk\u00ebn dhe, ashtu si Shqip\u00ebria, ka refuzuar t\u00eb vendos\u00eb sanksione ndaj Rusis\u00eb q\u00eb nga fillimi i luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb. Dhe ju kujtoj marr\u00ebveshjen e GAS-it t\u00eb Vuti\u00e7it me Putinin, paralelisht me masakrat ndaj f\u00ebmij\u00ebve dhe grave q\u00eb Putini po kryen n\u00eb Ukrain\u00eb. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, Per\u00ebndimi pranoi manovrat e Vu\u00e7iqit. Por kjo duhet t\u00eb marr\u00eb fund tani, kjo vlen edhe p\u00ebr goditjen e Ram\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n
\u201cLidhjet e ngushta me regjimin e Putinit nuk jan\u00eb m\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me nd\u00ebrtimin e nj\u00eb regjimi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me BE-n\u00eb\u201d, tha s\u00eb fundmi shefi i politik\u00ebs s\u00eb jashtme t\u00eb BE-s\u00eb, Joseph Borrell. Ministrja jon\u00eb e Jashtme gjermane, Anna lena Baerbock, tha gjithashtu: \u201cAderimi p\u00ebrfshin gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur politik\u00ebn e jashtme t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb BE-s\u00eb\u201d.<\/p>\n
Ajo q\u00eb duhet tani nuk jan\u00eb vet\u00ebm fjal\u00eb t\u00eb qarta nga per\u00ebndimi, por edhe veprime shum\u00eb t\u00eb qarta. Kancelari gjerman Scholz e ka th\u00ebn\u00eb tani me pak fjal\u00eb: \u201cAsnj\u00eb vend n\u00eb procesin e an\u00ebtar\u00ebsimit n\u00eb BE nuk duhet t\u00eb ket\u00eb iluzionin se rregulloret evropiane nuk zbatohen. Beogradi tani duhet t\u00eb vendos\u00eb se ku q\u00ebndron. N\u00ebse nuk ka p\u00ebrgjigje t\u00eb qart\u00eb, at\u00ebher\u00eb Serbia duhet t\u00eb futet n\u00eb list\u00ebn e sanksioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare.Kjo prek politikan\u00ebt individual\u00eb n\u00eb Beograd dhe Bosnje. Sjellja e Milorad Dodik \u00ebsht\u00eb e papranueshme, ashtu si dhe veprimi i kryeministrit shqiptar Rama.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb kuptoni me historin\u00eb e shqiptar\u00ebve n\u00eb Kosov\u00eb?<\/p>\n
Epo, tashm\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb 20-t\u00eb n\u00eb Serbi u b\u00ebn\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr d\u00ebbimin e populates shqiptare nga Kosova. Memorandumi i Vasa \u00c7ubrilloviqit, i cili kishte b\u00ebr\u00eb thirrje p\u00ebr nj\u00eb qasje m\u00eb sistematike t\u00eb autoriteteve n\u00eb Kosov\u00eb p\u00ebr t\u00eb d\u00ebbuar shqiptar\u00ebt, n\u00eb fakt mbizot\u00ebroi deri n\u00eb vitin 1939. Dhjet\u00ebra mij\u00ebra shqiptar\u00eb mysliman\u00eb u deportuan n\u00eb Turqi dhe Shqip\u00ebri, sipas planit serb, duhej t\u00eb ishin qindra mij\u00ebra. Serb\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb kuptim t\u00eb ngjash\u00ebm baz\u00eb se si t\u00eb merren me pakicat si Hitleri apo Stalini.<\/p>\n
N\u00eb vitet 1950, \u00c7ubrillovi\u00e7 ishte k\u00ebshilltar i ministrit fam\u00ebkeq t\u00eb Brendsh\u00ebm jugosllav Jovan Rankovi\u00e7. Dhe p\u00ebrs\u00ebri dhjet\u00ebra mij\u00ebra shqiptar\u00eb u d\u00ebbuan nga Kosova p\u00ebr t\u00eb ndryshuar p\u00ebrb\u00ebrjen etnike t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00eb favor\u00a0 t\u00eb serb\u00ebve.<\/p>\n
M\u00eb pas, n\u00eb vitin 1998, ushtria serbe sistematikisht nd\u00ebrtoi pozicionet e saj n\u00eb at\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb arrinte me artilerin\u00eb e saj n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb territorin. Dhe k\u00ebshtu u hodh\u00ebn themelet ushtarake p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur k\u00ebt\u00eb \u00ebnd\u00ebrr dhe p\u00ebr t\u00eb kryer d\u00ebbimin sistematik t\u00eb shqiptar\u00ebve. Pra, ekziston nj\u00eb zinxhir historik shkak\u00ebsor q\u00eb \u00e7on n\u00eb krimet e luft\u00ebs t\u00eb Millosovicit dhe q\u00eb gjithashtu mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb veprime t\u00eb m\u00ebtejshme nga Vu\u00e7iq n\u00eb vitin 2022.<\/p>\n
Dhe si reagoi Per\u00ebndimi n\u00eb vitin 1998?<\/p>\n
Ishte n\u00eb interes t\u00eb Evrop\u00ebs, Gjermanis\u00eb dhe SHBA-s\u00eb q\u00eb t\u2019i jepej fund asaj q\u00eb po b\u00ebnin serb\u00ebt n\u00eb Kosov\u00eb, d.m.th., t\u00eb b\u00ebnin gjenocid kund\u00ebr kombit shqiptar. Mbetet p\u00ebr t\u2019u par\u00eb n\u00ebse fokusi kryesor i politikan\u00ebve t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb ishte lufta kund\u00ebr shkeljeve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut apo frika nga rrjedhat e reja t\u00eb refugjat\u00ebve.<\/p>\n
N\u00eb ver\u00ebn e vitit 1998, NATO filloi nd\u00ebrtimin e strukturave ushtarake q\u00eb do t\u00eb mund\u00ebsonin nd\u00ebrhyrjen dhe luft\u00ebn kund\u00ebr Serbis\u00eb. Sepse duhet t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb gjysm\u00eb viti p\u00ebr t\u00eb krijuar infrastruktur\u00ebn e nevojshme. K\u00ebshtu u krijua nj\u00eb skenar k\u00ebrc\u00ebnimi p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb pesh\u00eb ushtarake k\u00ebrkesave p\u00ebr nj\u00eb zgjidhje politike n\u00eb negociatat q\u00eb do t\u00eb zhvilloheshin n\u00eb Rambuje af\u00ebr Parisit. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Milloshevi\u00e7 nuk u pajtua me traktatin dhe lufta e agresionit serb filloi n\u00ebn udh\u00ebheqjen e kryeministrit Millosovic dhe ministrit t\u00eb tij t\u00eb brendsh\u00ebm Vu\u00e7iq, i cili n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte gjithashtu p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr policin\u00eb speciale dhe sh\u00ebrbimet e siguris\u00eb. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, ne gjerman\u00ebt mbyll\u00ebm t\u00eb gjith\u00eb mbrojtjen ajrore t\u00eb Jugosllavis\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb lufta mund t\u00eb p\u00ebrfundonte relativisht shpejt.<\/p>\n
Dhe si duhet t\u00eb vazhdoj\u00eb tani?<\/p>\n
Ka gjasht\u00eb p\u00ebrgjigje kryesore:<\/p>\n
Negociatat p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb BE tani duhet t\u00eb fillojn\u00eb me Ukrain\u00ebn, Moldavin\u00eb dhe shtetet e Ballkanit Per\u00ebndimor, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb duhet nj\u00eb vendim qendror nga K\u00ebshilli i BE-s\u00eb. Shumica e k\u00ebtyre vendeve, ve\u00e7an\u00ebrisht Shqip\u00ebria, nuk i kan\u00eb plot\u00ebsuar kriteret, p\u00ebr arsye q\u00eb ndryshojn\u00eb nga vendi n\u00eb vend. Megjithat\u00eb, BE-ja ishte konceptualisht shum\u00eb lineare n\u00eb negociata. Procesi i an\u00ebtar\u00ebsimit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces i nd\u00ebrlikuar kulturor, ekonomikisht dhe gjeopolitikisht. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, tani ka nj\u00eb luft\u00eb katastrofike agresioni nga Putin kund\u00ebr Ukrain\u00ebs. Tani nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb procedur\u00eb p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb disa hapa p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebs, q\u00eb zgjat shum\u00eb dhe nuk i p\u00ebrgjigjet q\u00ebllimit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb Evrop\u00ebs dhe komunitetit bot\u00ebror, por m\u00eb tep\u00ebr \u00e7on n\u00eb rezultate shkat\u00ebrruese. Aspektet individuale duhet t\u00eb p\u00ebrpunohen dhe t\u00eb sqarohen paralelisht, gj\u00eb q\u00eb vlen edhe p\u00ebr kriteret q\u00eb ende nuk jan\u00eb plot\u00ebsuar.<\/p>\n
Serbia duhet t\u00eb vendos\u00eb n\u00eb vitin 2022, ose ne BE ose ne Bashkimi Ekonomik Euroaziatik ose projekti i Rrug\u00ebs s\u00eb M\u00ebndafshit.<\/p>\n
Liria evizave p\u00ebr Kosov\u00ebn duhet t\u00eb futet menj\u00ebher\u00eb, nuk ka m\u00eb arsye q\u00eb Evropa t\u00eb refuzoj\u00eb.<\/p>\n
5 vendet e mbetura t\u00eb BE-s\u00eb, ku p\u00ebrfshihet edhe Franca, tani duhet ta njohin Kosov\u00ebn sipas ligjit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Situata \u00ebsht\u00eb shum\u00eb serioze, ka nevoj\u00eb edhe p\u00ebr rip\u00ebrshtatje, pra nj\u00eb pozicionim t\u00eb qart\u00eb t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme franceze n\u00eb raport me Ballkanin dhe Moldavin\u00eb.<\/p>\n
Si pjes\u00eb e procesit t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimit, vendet e Ballkanit do t\u00eb b\u00ebhen gjithashtu pjes\u00eb e zon\u00ebs Shengen. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb korniz\u00eb e mir\u00eb rregullatore n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb zgjidhen edhe konfliktet kufitare nd\u00ebrmjet Serbis\u00eb dhe shtetit t\u00eb Kosov\u00ebs. Sigurisht q\u00eb duhet t\u00eb sigurohet q\u00eb pakicat n\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb mbrohen nj\u00ebsoj si n\u00eb Serbi. P\u00ebr Kosov\u00ebn dhe Serbin\u00eb rekomandoj une modelin gjermano-danez p\u00ebr zgjidhjen e problemit t\u00eb pakicave.<\/p>\n
Kosova, si vendet e tjera t\u00eb Ballkanit, ka probleme t\u00eb konsiderueshme ekonomike dhe rrjedhimisht sociale. Kjo nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb fare me korrupsionin, ka korrupsion n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, p\u00ebrfshir\u00eb Gjermanin\u00eb dhe SHBA-n\u00eb. Problemi kryesor \u00ebsht\u00eb se Ballkani nuk u e kam marre vete kurr\u00eb nga lufta civile dhe humbja e personaliteteve. Korrupsioni dhe krimi jan\u00eb pasoj\u00eb e k\u00ebtij destabilizimi.<\/p>\n
N\u00eb vitin 2022, 25.80% e kosovar\u00ebve ishin t\u00eb papun\u00eb, madje 48.60% e moshave\u00a0 15 deri n\u00eb 24 vje\u00e7 p\u00ebr shkak se sistemi i trajnimit nuk i plot\u00ebson k\u00ebrkesat e tregut t\u00eb pun\u00ebs, shkalla e pun\u00ebsimit \u00ebsht\u00eb 29.30 qe p\u00ebrkeq\u00ebsojn\u00eb situat\u00ebn tashm\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ekonomike. Produkti i brendsh\u00ebm bruto u tkurr me 5.34% n\u00eb 2020, u rrit p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb 9.1% n\u00eb 2021 dhe sigurisht do t\u00eb bjer\u00eb p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb 2022 p\u00ebr shkak t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb dhe rritjeve t\u00eb konsiderueshme t\u00eb \u00e7mimeve n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn. Situata e v\u00ebshtir\u00eb politike dhe ekonomike ka \u00e7uar q\u00eb prej dekadash n\u00eb nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb shkalla e emigrimit dhe rrjedhimisht n\u00eb destabilizimin shtes\u00eb. Di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb e dim\u00eb edhe nga Shqip\u00ebria.<\/p>\n
P\u00ebr Ballkanin, ne kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb fond zhvillimi q\u00eb bashk\u00ebrendohet mes SHBA-s\u00eb dhe BE-s\u00eb, t\u00eb gjitha programet ekzistuese duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendruara dhe t\u00eb nd\u00ebrlidhura, v\u00ebllimi i investimeve duhet t\u00eb dyfishohet, krahasimisht me programin n\u00eb Ukrain\u00eb. N\u00eb platform\u00ebn qendrore t\u00eb koordinimit duhet t\u00eb p\u00ebrfshihen edhe OJQ-t\u00eb aktive.Pas vitit 1945 kemi pasur p\u00ebrvoja shum\u00eb t\u00eb mira me Fondin Marshal.<\/p>\n
\u00c7far\u00eb thoni p\u00ebr nism\u00ebn e Ballkanit t\u00eb Hapur?<\/p>\n
\u00cbsht\u00eb nj\u00eb projekt ruso-serb q\u00eb synon t\u00eb rivendos\u00eb dominimin e Beogradit n\u00eb Ballkan dhe t\u00eb integroj\u00eb Ballkanin n\u00eb Bashkimin Ekonomik Euroaziatik t\u00eb Putinit. Meq\u00eb ra fjala, Serbia tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb an\u00ebtare e Bashkimit Ekonomik Euroaziatik dhe ka n\u00ebnshkruar edhe marr\u00ebveshje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme ushtarake me Rusin\u00eb.<\/p>\n
Cilit politikan ju ka l\u00ebn\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrshtypje n\u00eb Kosov\u00eb?<\/p>\n
Oh, ka disa gra dhe burra. Por n\u00ebse m\u00eb pyet mua, Ibrahim Rugova. E kam takuar n\u00eb ver\u00ebn e vitit 2002 n\u00eb Kosov\u00eb, ai ishte presidenti i par\u00eb i provinc\u00ebs serbe t\u00eb Kosov\u00ebs n\u00ebn administrimin e OKB-s\u00eb. Edhe pasi u diagnostikua me kancer n\u00eb shtator t\u00eb vitit 2005, ai nuk hoqi dor\u00eb nga pozita e tij p\u00ebr t\u00eb vazhduar pun\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ardhmen e Kosov\u00ebs. Ai m\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb shum\u00eb p\u00ebrshtypje n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, nj\u00eb politikan si ai v\u00ebshtir\u00eb se kishim gjetur n\u00eb Evrop\u00ebn Veriore.<\/p>\n
P\u00ebr dhjet\u00eb vjet, Rugova b\u00ebri rezistenc\u00eb t\u00eb vazhdueshme, por jo t\u00eb dhunshme ndaj centralizimit brutal nga presidenti i at\u00ebhersh\u00ebm jugosllav dhe krimineli i luft\u00ebs Slobodan Milloshevi\u00e7 dhe ministri i Brendsh\u00ebm Vu\u00e7iq. Babai i martuar i tre f\u00ebmij\u00ebve k\u00ebshtu formoi kund\u00ebr pesh\u00ebn politike t\u00eb luft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb \u00c7lirimtare t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n
Menj\u00ebher\u00eb pas fillimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Beograd me Millosheviqin, ai u fotografua duke shtr\u00ebnguar duart. Nj\u00eb sukses propagandistik i serb\u00ebve. \u00c7do politikan gabon, edhe Rugova nuk ishte i pagabuesh\u00ebm. Ai ishte nj\u00eb avokat i qet\u00ebsimit te situatave, nj\u00eb gabim historik. Por \u00ebsht\u00eb e falshme, kryeministri britanik Neville Chamberlain duhej ta m\u00ebsonte k\u00ebt\u00eb n\u00eb 1938, dhe meq\u00ebrafjala, edhe ne evropian\u00ebt tani me Putinin. Sipas mendimit tim, megjithat\u00eb, Rugova e kuptoi shpejt se nj\u00eb politik\u00eb qet\u00ebsimi nuk \u00ebsht\u00eb e mundur me kriminel\u00ebt e luft\u00ebs.<\/p>\n
Edhe sot e k\u00ebsaj dite, n\u00eb mes t\u00eb konfliktit n\u00eb Ballkan, ai m\u00eb dukej i qet\u00eb, gati i turpsh\u00ebm, gjat\u00eb negociatave n\u00eb Paris. Kjo m\u00eb ka frym\u00ebzuar edhe sot e k\u00ebsaj dite. Nd\u00ebrsa koleg\u00ebt e tij i b\u00ebrtisnin nj\u00ebri-tjetrit, ai dukej pak i nj\u00eb bote tjet\u00ebr, i zhytur n\u00eb mendime, me shallin e tij q\u00eb mbante gjithmon\u00eb. Ai kishte arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se Kosova duhet t\u00eb b\u00ebhet shtet i pavarur dhe ta gjej\u00eb t\u00eb ardhmen e saj n\u00eb BE dhe NATO.<\/p>\n
Zoti Henze, faleminderit shum\u00eb p\u00ebr intervist\u00ebn.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zoti Henze, ju jeni nj\u00eb nga ekspert\u00ebt e pakt\u00eb t\u00eb specializuar p\u00ebr Evrop\u00ebn Lindore dhe Ballkanin Per\u00ebndimor, le t\u00eb flasim p\u00ebr Ballkanin dhe Kosov\u00ebn. 15 qershori \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dit\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. Si ishin zhvillimet? Situata n\u00eb vitet e 90 ishte e karakterizuar nga fushata masive e destabilizimit t\u00eb Serbise. Serb\u00ebt akuzuan k\u00ebdo q\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":2020,"featured_media":264164,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,5380,231],"tags":[],"class_list":{"0":"post-264163","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-kryesore","9":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2020"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=264163"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/264163\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/264164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=264163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=264163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=264163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}