{"id":270468,"date":"2022-07-11T12:49:02","date_gmt":"2022-07-11T10:49:02","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=270468"},"modified":"2022-07-11T12:49:02","modified_gmt":"2022-07-11T10:49:02","slug":"shqiperia-qeveriset-si-ne-epoken-paramoderne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/shqiperia-qeveriset-si-ne-epoken-paramoderne\/","title":{"rendered":"Shqip\u00ebria qeveriset si n\u00eb epok\u00ebn paramoderne!"},"content":{"rendered":"<p>Nga Mentor Kikia<\/p>\n<p>Kur ra t\u00ebrmeti n\u00eb 26 n\u00ebntor 2019, n\u00eb Institutin e Gjeoshkencave, Energjis\u00eb, Ujit dhe Mjedisit, IGJEUM, u nd\u00ebrpre energjia(si mas\u00eb sigurie). Paisjet regjistruan vet\u00ebm 15 sekonda l\u00ebkundje. Pjesa tjet\u00ebr e t\u00ebrmetit nuk u dokumentua. Sepse ky institutit nuk kishte nj\u00eb rrjet energjie paralel. P\u00ebr shum\u00ebk\u00ebnd kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb pa r\u00ebnd\u00ebsi, nd\u00ebrsa p\u00ebr studiuesit kjo \u00ebsht\u00eb dramatike. N\u00eb korrik t\u00eb k\u00ebtij viti, kur nj\u00eb jaht luksoz u shfaq n\u00eb portin e Durr\u00ebsit p\u00ebr tu furnizuar me karburant, kryeministri Edi Rama postoi nj\u00eb foto n\u00eb faqen e tij, me nje konstatim shum\u00eb optimist: Shqip\u00ebria do t\u00eb b\u00ebhet superfuqi rajonale ne turiz\u00ebm. N\u00eb fakt kjo nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb zyrtar\u00eb shqiptar\u00eb e referojn\u00eb k\u00ebt\u00eb parashikim.<\/p>\n<p>Por ku e mb\u00ebshtesin ata k\u00ebt\u00eb konkluzion? A ka ndonj\u00eb studim q\u00eb mb\u00ebshtet k\u00ebt\u00eb parashikim t\u00eb cilit i referohet kryeministri? P\u00ebrse do t\u00eb jemi kampion\u00eb t\u00eb turizmit ne dhe jo malazez\u00ebt apo kroat\u00ebt? Asnj\u00eb studim nuk e thot\u00eb k\u00ebt\u00eb. N\u00eb mesin e mandait t\u00eb dyt\u00eb, ish kryeministri Sali Berisha dha nj\u00eb \u201cdirektiv\u00eb\u201d p\u00ebr fermer\u00ebt; mbillni ullinj, sheg\u00eb, arra, lajthi\u2026dhe kjo u mb\u00ebshtet edhe me politika subvencionuese. P\u00ebs k\u00ebsaj direktive, shum\u00eb fshatar\u00eb mboll\u00ebn ullinj n\u00ebp\u00ebr fush\u00eb, kodra e male, duke z\u00ebn\u00eb tok\u00ebt fushore e duke shpyll\u00ebzuar zona me shkurre p\u00ebr t\u00eb mbjell\u00eb arror\u00eb e farror\u00eb\u2026 Por mbi \u00e7far\u00eb studimi mb\u00ebshtetej kjo direktive politike? \u00c7far\u00eb do t\u00eb sillte kjo p\u00ebr ekonomin\u00eb? Sa treg mund t\u00eb ket\u00eb vendi yn\u00eb? Sa mund\u00ebsi ka p\u00ebr ekport? \u00c7far\u00eb varietetesh duhej t\u00eb mbilleshin n\u00eb kushtet reja t\u00eb klim\u00ebs n\u00eb secil\u00ebn zon\u00eb?<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb ka ndodhur pas 15 vjet\u00ebsh? Jan\u00eb mbjell\u00eb qindra mij\u00ebra ullinj t\u00eb rinj. N\u00eb shum\u00eb zona ato nuk prodhojn\u00eb(shembull tipik rajoni i Dumres\u00eb ne Elbasan), sepse kultivar\u00ebt e mbjell\u00eb nuk p\u00ebrshtaten me zon\u00ebn. Por edhe aje ku \u00ebsht\u00eb rritur prodhimi, ka problem tregu. Sepse kjo direktiv\u00eb nuk u mb\u00ebshtet n\u00eb asnj\u00eb studim, dhe nuk u shoq\u00ebrua me asnj\u00eb mas\u00eb tjet\u00ebr.<br \/>\nShqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb ende nd\u00ebr vendet me rezerva t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb uj\u00ebrave sip\u00ebrfaq\u00ebsore. Por, si pasoj\u00eb e keqmenaxhimit, shkat\u00ebrimit t\u00eb sistemit vadit\u00ebs e uj\u00ebmbledh\u00ebs, ne po shfryt\u00ebzojm\u00eb shum\u00eb fort rezervat n\u00ebntok\u00ebsore, p\u00ebrmes puseve. Vet\u00ebm brenda dy dekadash n\u00eb fshatra \u00e7do familje ka shpuar m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb pus, p\u00ebr nevojat e familjes dhe p\u00ebr ujitje. Niveli i uj\u00ebrave n\u00ebntok\u00ebsore ka r\u00ebn\u00eb ndjesh\u00ebm. Por k\u00ebto uj\u00ebra jan\u00eb praktikisht t\u00eb parikuperueshme n\u00eb kushtet e reja t\u00eb klim\u00ebs. Ne, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb shfryt\u00ebzojm\u00eb rezerv\u00ebn mbitok\u00ebsore qe e kemi ende me boll\u00ebk, shfryt\u00ebzojm\u00eb at\u00eb n\u00ebntok\u00ebsore q\u00eb nuk z\u00ebvend\u00ebsohet m\u00eb, dhe q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb shpresa e fundit e mbijetes\u00ebs, n\u00eb kushte ektreme.<\/p>\n<p>Ky fakt, p\u00ebr pjes\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb njer\u00ebzve, madje edhe t\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Mjedisit, p.sh, mund t\u00eb duket nj\u00eb hall qesharak, pasi puna m\u00eb e rend\u00ebsishme e tyre \u00ebsht\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb foton dhe videot q\u00eb poston ministri dhe kryeministri me bukuri natyrore dhe jahte turistike. Por, p\u00ebr nj\u00eb studiues t\u00eb klimes dhe uj\u00ebrave, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alarm.<br \/>\nI solla k\u00ebta shembuj m\u00eb lart p\u00ebr t\u00eb treguar se ne kemi neglizhuar t\u00ebr\u00ebsisht studiuesit dhe k\u00ebrkimin shkencor n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si qeverisim. N\u00eb vitin 2006, qeveria e Z.Berisha prishi t\u00eb gjitha institutet e k\u00ebrkimit shkencor n\u00eb vend, me pretendimin se ishin disa azile, meqe k\u00ebrkuesit ishin t\u00eb vjet\u00ebr dhe ekonomis\u00eb s\u00eb tregut ato nuk i duheshin m\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto institutite iu bashk\u00ebngjit\u00ebn universiteteve, por q\u00eb at\u00ebher\u00eb jan\u00eb shuar thuajse t\u00ebr\u00ebsisht. Sot v\u00ebmendja p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor \u00ebsht\u00eb thuajse zero. Fondet q\u00eb akordon qeveria jan\u00eb thjesht\u00eb serum p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, duke u kufizuar vet\u00ebm me ndonj\u00eb publikim. Padyshim, mos prisni q\u00eb ne t\u00eb prodhojm\u00eb nj\u00eb model telefoni m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se Iphoni, apo ndonj\u00eb anije kozimke. K\u00ebrkimi shkencor, jan\u00eb studime n\u00eb fush\u00ebn e bujq\u00ebsis\u00eb, uj\u00ebrave, fush\u00ebn e demografis\u00eb, gjeologjis\u00eb, turizmit\u2026 etj.<\/p>\n<p>Hysen La\u00e7ej dhe Ahmet Osja, kan\u00eb qen\u00eb dy shkenc\u00ebtar\u00eb me p\u00ebrmasa nd\u00ebrkomb\u00ebtare, n\u00eb Institutin e Misrit dhe Orizit n\u00eb Shkod\u00ebr. Ata punuan n\u00eb fush\u00ebn e k\u00ebrkimit dhe krijuan far\u00ebra misiri q\u00eb sh\u00ebnuan rendimet n\u00eb rekorde nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb prodhimit.<br \/>\nAli Lazareni dhe Kdri Ky\u00e7yku, kane qene shkencetare t\u00eb nivelit nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb k\u00ebrkimet shkencore n\u00eb kultur\u00ebn e duhanit. Kryq\u00ebzimet genetike, b\u00ebn\u00eb q\u00eb ata t\u00eb krijon kultivar\u00eb p\u00ebr \u00e7do zon\u00eb duhakultiviese, n\u00eb p\u00ebrshtatje me mikroklim\u00ebn. Enciklopedia mund t\u00eb jet\u00eb e gjat\u00eb, n\u00eb fush\u00ebn e uj\u00ebrave, ku Shqip\u00ebria fal\u00eb pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkuesve shkencor\u00eb u rendit n\u00eb toplist\u00ebn e vendeve t\u00eb Europ\u00ebs p\u00ebr pasuri ujore, p\u00ebrmes nd\u00ebrtimit t\u00eb mbi 630 liqenenve artificiale p\u00ebr ujitje. Sot gjith\u00eb\u00e7ka \u00ebsht\u00eb braktisur!<\/p>\n<p>Sipas BIRN n\u00eb, 11 universitete publike n\u00eb Shqip\u00ebri, nga viti 2015 deri n\u00eb vitin 2019, buxheti i shtetit dhe AKKSHI financuan n\u00eb total pak m\u00eb shum\u00eb se 110 milion\u00eb lek\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor n\u00eb vend. Shumica e tyre ose 73.4 % e totalit jan\u00eb alokuar n\u00eb vitin 2019, pas protestave masive t\u00eb student\u00ebve si pjes\u00eb e Paktit p\u00ebr Universitetin, si mas\u00eb p\u00ebr t\u00eb dekurajuar mb\u00ebshtet\u00ebsit e protest\u00ebs.<\/p>\n<p>Yuval Noah Harari, n\u00eb librin tij madh\u00ebshtor, \u201dSapiens \u2013 Nje histori e shkurt\u00ebr e njer\u00ebzimit\u201d, shkruan: N\u00eb perandorit\u00eb paramoderne, udh\u00ebheq\u00ebsit nuk investonin n\u00eb k\u00ebrkimin shkencor p\u00ebr t\u00eb nxitur zhvillimin. Ata financonin poet\u00ebt, ligj\u00ebruesit popullor\u00eb dhe klerik\u00ebt q\u00eb t\u00eb flsinin dhe shkruanin mir\u00eb p\u00ebr ta, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb siguronin q\u00ebndrim sa m\u00eb gjat\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb qet\u00eb n\u00eb pushtet\u201d. N\u00eb fakt njer\u00ebzimi u fut n\u00eb epok\u00ebn e madhe t\u00eb zhvillimit, kur m\u00ebsoi t\u00eb financoj\u00eb k\u00ebrkimin shkenor, p\u00ebr t\u00eb rritur evi\u00e7ens\u00ebn e pun\u00ebs. Q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sip\u00ebrfaqe toke, t\u00eb marr\u00ebsh m\u00eb shum\u00eb prodhimin, dhe p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat or\u00eb pune, t\u00eb prodhosh m\u00eb shum\u00eb objekte n\u00eb nj\u00eb fabrik\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb 30 vjet, pasi skat\u00ebrruam at\u00eb k\u00ebrkim shkencor q\u00eb ishte instaluar n\u00eb koh\u00ebn e komunizmit, qeverit\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb investuar fuqimisht pik\u00ebrisht n\u00eb at\u00eb q\u00eb b\u00ebnin perandor\u00ebt paramodern\u00eb. Ato investojn\u00eb fort n\u00eb media dhe propagand\u00eb, p\u00ebr t\u00eb treguar mrekullin\u00eb q\u00eb ne s\u2019e shikojm\u00eb dot, p\u00ebr t\u00eb manipuluar njer\u00ebzit dhe p\u00ebr t\u00eb krijuar nj\u00eb realitet imagjinar, t\u00eb cilin n\u00eb duhet ta perceptojm\u00eb, edhe n\u00ebse nuk e shikojm\u00eb dhe nuk e prekim.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Mentor Kikia Kur ra t\u00ebrmeti n\u00eb 26 n\u00ebntor 2019, n\u00eb Institutin e Gjeoshkencave, Energjis\u00eb, Ujit dhe Mjedisit, IGJEUM, u nd\u00ebrpre energjia(si mas\u00eb sigurie). Paisjet regjistruan vet\u00ebm 15 sekonda l\u00ebkundje. Pjesa tjet\u00ebr e t\u00ebrmetit nuk u dokumentua. Sepse ky institutit nuk kishte nj\u00eb rrjet energjie paralel. P\u00ebr shum\u00ebk\u00ebnd kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb pa r\u00ebnd\u00ebsi, nd\u00ebrsa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2037,"featured_media":166111,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,364],"tags":[],"class_list":{"0":"post-270468","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-koment-opinion"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/270468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2037"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=270468"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/270468\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/166111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=270468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=270468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=270468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}