G\u00cbZIM TUSHI<\/p>\n
1 Tetori, Dita Bot\u00ebrore e t\u00eb Moshuarve. Nj\u00eb dit\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon jo ditirambe humaniste boshe, por reflektime t\u00eb gj\u00ebra p\u00ebr rivler\u00ebsimin e dinjitetit dhe kontributeve historike q\u00eb t\u00eb moshuarit kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr familjen, shoq\u00ebrin\u00eb, ekonomin\u00eb dhe shtetin e tyre. Kontribute q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ridimensionim social dhe konvertim t\u00eb kujdesit mjek\u00ebsor e financiar m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb.<\/p>\n
Me gjith\u00eb ndryshimet q\u00eb kan\u00eb ndodhur, p\u00ebr mir\u00eb dhe p\u00ebr keq, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi duhet pranuar se situata e t\u00eb moshuarve n\u00eb Shqip\u00ebri, jo vet\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb e k\u00ebnaqshme, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb akoma larg standardeve t\u00eb trajtimit sipas parimeve kontributive t\u00eb shtetit social. Kjo dit\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb thjesht p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb loj\u00ebra e as bravura me situat\u00ebn dhe statusin e brisht\u00eb social dhe gjendjen ekonomike t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb tyre.<\/p>\n
P\u00ebrkundrazi, do ishte n\u00eb nderin e gjith\u00eb faktor\u00ebve q\u00eb kan\u00eb role dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, t\u00eb largohemi nga \u201cstatistikat memece\u201d, sepse koha k\u00ebrkon, \u00ebsht\u00eb imperative, \u00ebsht\u00eb e nevojshme dhe e domosdoshme q\u00eb p\u00ebr t\u00eb moshuarit dhe situat\u00ebn e \u201cpleq\u00ebris\u00eb\u201d n\u00eb vendin ton\u00eb t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb reflektim kompleks. Koha k\u00ebrkon nj\u00eb refleksion t\u00eb gjer\u00eb social, q\u00eb duhet t\u00eb filloj\u00eb nga familja biologjike (q\u00eb ka gjynahet e veta t\u00eb braktisjes n\u00eb em\u00ebr t\u00eb familjes moderne), te rishikimi i buxhetit social dhe modernizimi p\u00ebrmes decentralizimit dhe diversifikimit t\u00eb formave dhe alternativave t\u00eb institucioneve t\u00eb p\u00ebrkujdesit social, njohja kapilare e gjendjes s\u00eb t\u00eb moshuarve t\u00eb vetmuar e me nevoja specifike dhe sh\u00ebndoshja e rrjetit dhe e formave institucionale e kapilare t\u00eb kujdesit nga strukturat e pushtetit vendor, zgjerimi i sensibilitetit human dhe solidaritetit njer\u00ebzor nga komuniteti, biznesi, institucionet e sigurimit social e sh\u00ebndet\u00ebsor, shoq\u00ebria civile, organizatat specifike joqeveritare, Kur analizojm\u00eb situat\u00ebn e d\u00ebshp\u00ebruar t\u00eb t\u00eb moshuarve n\u00eb Shqip\u00ebri, \u00ebsht\u00eb mir\u00eb q\u00eb analiz\u00ebn dhe diagnostikimin kompleks t\u00eb problemeve t\u00eb tyre ta realizojm\u00eb me \u201ck\u00ebmb\u00eb n\u00eb tok\u00eb\u201d.<\/p>\n
Nj\u00eb nga shkaqet me ndikim evident n\u00eb gjendjen e t\u00eb moshuarve, \u00ebsht\u00eb pa dyshim q\u00eb n\u00eb kushtet e shoq\u00ebris\u00eb moderne shqiptare \u201cstatusi social\u201d i t\u00eb moshuarve ka ndryshuar n\u00eb krahasim me t\u00eb kaluar\u00ebn. Qoft\u00eb n\u00eb aspektin social, etik e material. Edhe n\u00eb Shqip\u00ebri ndodhi shp\u00ebrb\u00ebrja e \u201cfamiljes s\u00eb madhe\u201d, e konceptuar me nj\u00eb rol tradicionalisht t\u00eb respektuar p\u00ebr t\u00eb moshuarit, p\u00ebrvoj\u00ebn dhe urt\u00ebsin\u00eb e tyre. Familja nukleare q\u00eb po b\u00ebhet dominante n\u00eb Shqip\u00ebri, nuk i ka favorizuar t\u00eb moshuar dhe ka cenuar statusin e tyre.<\/p>\n
Nd\u00ebrkaq, p\u00ebr shkak t\u00eb procesit t\u00eb plakjes s\u00eb p\u00ebrshpejtuar t\u00eb popullsis\u00eb dhe rritjes s\u00eb pesh\u00ebs demografike, nevojave sociale dhe shpenzimeve sh\u00ebndet\u00ebsore, t\u00eb moshuarit po b\u00ebhen shtres\u00eb me \u201ckosto\u201d sociale, sh\u00ebndet\u00ebsore e financiare n\u00eb zgjerim. Si p\u00ebr familjen biologjike, por edhe p\u00ebr shtetin. Ulja e lindjeve, emigracioni i t\u00eb rinjve dhe zgjatja e jet\u00ebs, po e p\u00ebrshpejton akoma m\u00eb shum\u00eb k\u00ebt\u00eb proces social, me pasoja t\u00eb gjithanshme e komplekse: demografike, financiare, sh\u00ebndet\u00ebsore dhe rritjen e nevojave p\u00ebr sh\u00ebrbime sociale publike, private, polivalente, t\u00eb specializuara dhe t\u00eb personalizuara. Kujdesi p\u00ebr t\u00eb moshuarit nuk \u00ebsht\u00eb as i tep\u00ebrt, as barr\u00eb sociale p\u00ebr familjen biologjike dhe politikat sociale t\u00eb shtetit.<\/p>\n
Sepse t\u00eb moshuarit p\u00ebr t\u00eb gjitha arsyet q\u00eb dihen dhe n\u00ebnkuptohen, jan\u00eb natyrsh\u00ebm n\u00eb mosh\u00ebn e v\u00ebshtir\u00ebsive fizike, sh\u00ebndet\u00ebsore, financiare dhe emocionale. Ata kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb pretendojn\u00eb p\u00ebr ndihm\u00eb sociale. Nga familja e tyre biologjike n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, pastaj edhe nga shteti, shoq\u00ebria, komuniteti dhe institucionet e sh\u00ebrbimit dhe p\u00ebrkujdesit social. Ne jetojm\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri politike dhe jo n\u00eb \u201cxhung\u00ebl sociale\u201d. K\u00ebshtu q\u00eb nuk mund t\u00eb pranojm\u00eb n\u00eb heshtje iden\u00eb se mosha ne m\u00ebnyr\u00eb deterministe duhet t\u00eb jet\u00eb penges\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn normale, integrimin social t\u00eb moshuarve.<\/p>\n
Akoma m\u00eb keq nuk mund t\u00eb jet\u00eb e sh\u00ebndetshme familja dhe e sh\u00ebndosh\u00eb shoq\u00ebria, pa kujdesin e duhur p\u00ebr t\u00eb moshuarit, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb natyrshme k\u00ebrkojn\u00eb dhe presin mb\u00ebshtetjen e duhur nga familja, p\u00ebrkrahjen sociale nga shteti dhe shoq\u00ebria. Pa dyshim ka nj\u00eb situat\u00eb sociale q\u00eb flet p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsim t\u00eb duksh\u00ebm t\u00eb kujdesit dhe sh\u00ebrbimit social p\u00ebr t\u00eb moshuarit, sidomos n\u00eb familje dhe jet\u00ebn publike. T\u00eb moshuarit nuk i \u201ctregojn\u00eb t\u00eb gjitha\u201d vuajtjet dhe mundimet q\u00eb kan\u00eb. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja q\u00eb gjendja e tyre \u00ebsht\u00eb m\u00eb e keqe se ankimimet e tyre publike p\u00ebr familjen, shtetin, shoq\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n
Edhe pse n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare ka t\u00eb moshuar q\u00eb jan\u00eb t\u00eb vetmuar, n\u00eb gjendje t\u00eb keqe ekonomike, sociale dhe emocionale, por q\u00eb kan\u00eb skrupuj moral\u00eb dhe p\u00ebr pasoj\u00eb nuk d\u00ebnojn\u00eb publikisht braktisjen e familjes biologjike, trajtimin e margjinalizuar nga f\u00ebmij\u00ebt apo kan\u00eb droje p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar mb\u00ebshtetjen e mbrojtjes s\u00eb tyre nga institucionet sociale. T\u00eb moshuarit tan\u00eb t\u00eb sot\u00ebm jan\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb brezit q\u00eb jetoi n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri me skrupuj t\u00eb fort\u00eb morale, ndjenj\u00eb solidariteti dhe respekt sui generis p\u00ebr t\u00eb moshuarit. Si rregull, t\u00eb moshuarit sot jan\u00eb ata q\u00eb vijn\u00eb nga familje shqiptare (qytetare apo fshatare), n\u00eb t\u00eb cilat ka qen\u00eb veprim i turpsh\u00ebm, t\u00ebr\u00ebsisht i papranuar fenomeni i braktisjes nga familja biologjike.<\/p>\n
Statusi social e moshor i tyre ka qen\u00eb tjet\u00ebr lloj. Familja shqiptare ka funksionuar me tjet\u00ebr tipologji t\u00eb pranuar t\u00eb respektit moshor. Por koh\u00ebt kur p\u00ebr shkak t\u00eb mosh\u00ebs t\u00eb moshuarit n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb tradicionale shqiptare jan\u00eb respektuar pa kusht, jan\u00eb vler\u00ebsuar p\u00ebr rolin e tyre si prind\u00ebr, gjysh\u00ebr t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve dhe nip\u00ebrve t\u00eb tyre, tashm\u00eb kan\u00eb ndryshuar. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse situata dhe statusi i tyre, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shoq\u00ebrisht dhe emocionalisht i agravuar n\u00eb koh\u00ebn e sotme. P\u00ebr pasoj\u00eb, t\u00eb moshuarit po jetojn\u00eb nj\u00eb pleq\u00ebri ndryshe nga jeta e t\u00eb moshuarve n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, sepse mb\u00ebshtetja sociale n\u00eb familje dhe shoq\u00ebri \u00ebsht\u00eb holluar s\u00eb tep\u00ebrmi.<\/p>\n
Nd\u00ebrkaq, nuk mund t\u00eb pretendojm\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb e mir\u00eb dhe t\u00eb garantojm\u00eb drejt\u00ebsi sociale n\u00ebse t\u00eb moshuarit tan\u00eb nuk p\u00ebrkrahen seriozisht n\u00eb luft\u00ebn e tyre p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb drejt\u00ebsi, dinjitet, mb\u00ebshtetje qytetare dhe p\u00ebrkrahje sociale m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb familje dhe shoq\u00ebri. Rritja e sasis\u00eb dhe intensitetit t\u00eb ankesave t\u00eb t\u00eb moshuarve p\u00ebr familjen biologjike, dor\u00ebn sociale t\u00eb shtetit dhe ankesat p\u00ebr kujdesin e dob\u00ebt komunitar, jan\u00eb tregues sintetik\u00eb t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs q\u00eb t\u00eb moshuarit tan\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre moshore, sociale dhe humane.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb ardhmen e af\u00ebrt, ata gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb do ken\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb mos pajtohen me statusin jo qytetar q\u00eb vjen nga braktisja dhe vetmia sociale. Le t\u2019i vij\u00eb kujtdo keq apo t\u00eb ket\u00eb turp social p\u00ebr situat\u00ebn q\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb moshuarish n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. K\u00ebt\u00eb turp duhet ta ndjejm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, secili individualisht dhe bashk\u00ebrisht, \u00e7do struktur\u00eb e organizimit t\u00eb jet\u00ebs sociale n\u00eb Shqip\u00ebri. Qoft\u00eb familjes s\u00eb t\u00eb moshuarit t\u00eb braktisur, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e para q\u00eb duhet t\u00eb ndjej\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi, t\u00eb turp\u00ebrohet p\u00ebr statusin e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb t\u00eb moshuarve biologjik\u00eb, pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjes natyrale, apo edhe instrumentet sociale t\u00eb p\u00ebrkujdesit p\u00ebr t\u00eb moshuarit t\u00eb shtetit dhe pushtetit vendor.<\/p>\n
Mosha nuk \u00ebsht\u00eb argument p\u00ebr t\u00eb heshtur p\u00ebrball\u00eb situat\u00ebs s\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb pleqve n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb ton\u00eb. Ajo nuk ka pse konsiderohet apo t\u00eb b\u00ebhet penges\u00eb q\u00eb t\u00eb moshuarit tan\u00eb t\u00eb ngren\u00eb z\u00ebrin p\u00ebrball\u00eb munges\u00ebs s\u00eb kujdesit t\u00eb bijve t\u00eb tyre dhe shtetit social. N\u00eb k\u00ebto kushte, familja, shoq\u00ebria shqiptare dhe shteti social duhet t\u00eb p\u00ebrgatiten m\u00eb mir\u00eb, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar sfidat e moshimit, situatat e nd\u00ebrlikuara t\u00eb t\u00eb moshuarve. Faktor\u00ebt social si familja, shoq\u00ebria dhe shteti, duhet t\u00eb mendoj\u00eb m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb sociale q\u00eb \u00ebsht\u00eb, dhe sidomos p\u00ebr at\u00eb q\u00eb po vjen nga rritja e problematikave t\u00eb mosh\u00ebs.<\/p>\n
Por nj\u00ebher\u00ebsh ato duhet t\u00eb b\u00ebhen gati dhe t\u00eb mos i b\u00ebjn\u00eb \u201cbisht\u201d p\u00ebrgjegj\u00ebsive obligative sepse duhet t\u00eb \u201cpaguaj\u00eb\u201d patjet\u00ebr at\u00eb q\u00eb i takon mbrojtjes s\u00eb dinjitetit dhe kujdesit p\u00ebr t\u00eb moshuarit. Pa kujdesin p\u00ebr t\u00eb moshuarit, aq m\u00eb keq me n\u00ebnvleft\u00ebsimin dinjitetit t\u00eb tyre, ne nuk do b\u00ebhemi kurr\u00eb shoq\u00ebri e drejt\u00eb. N\u00eb se nuk nd\u00ebrtojm\u00eb si duhet familjen dhe nuk sh\u00ebndoshim kujdesin social t\u00eb shtetit dhe shoq\u00ebris\u00eb, t\u00eb moshuarit tan\u00eb mund t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb diskriminohen dhe margjinalizohen. Nuk ka diskriminim m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, m\u00eb antihuman se ai q\u00eb u b\u00ebhet pleqve, p\u00ebr shkak t\u00eb mosh\u00ebs, gjendjes fizike t\u00eb r\u00ebnduar, aft\u00ebsive trupore dhe mendore t\u00eb dob\u00ebsuara.<\/p>\n
Nj\u00eb q\u00ebndrim i till\u00eb ndaj t\u00eb moshuarve \u00ebsht\u00eb cinizmi m\u00eb i vrazhd\u00eb, i papranuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ne, bijt\u00eb dhe bijat e tyre, n\u00ebpun\u00ebsit t\u00eb shtetit, aktivist\u00ebt e shoq\u00ebris\u00eb civile, punonj\u00ebsit e institucioneve t\u00eb sh\u00ebrbimit social apo medical, qoft\u00eb shtet\u00ebror apo privat. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb, m\u00eb 1 Tetor, n\u00eb Dit\u00ebn Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb tyre, t\u00eb gjith\u00eb duhet t\u2019u japim nj\u00eb p\u00ebrgjigje pozitive, t\u00eb sinqert\u00eb, jo propagandistike e demagogjike k\u00ebrkesave t\u00eb ligjshme dhe ankesave t\u00eb drejta t\u00eb tyre.<\/p>\n
Por q\u00eb t\u00eb gjejm\u00eb shkaqet e ankesave dhe t\u2019u japim p\u00ebrgjigjen e duhur k\u00ebrkesave q\u00eb kan\u00eb t\u00eb moshuarit p\u00ebr familjen dhe shoq\u00ebrin\u00eb e tyre, m\u00eb par\u00eb duhet t\u00eb kuptojm\u00eb esencialisht faktin, q\u00eb konfliktet q\u00eb kemi sot me t\u00eb moshuarit tan\u00eb, jan\u00eb me natyr\u00eb biologjike dhe vijn\u00eb pasivisht nga pleq\u00ebria e tyre apo jan\u00eb t\u00eb lidhura organikisht me munges\u00ebn e kujdesit t\u00eb duhur, t\u00eb merituar, t\u00eb asaj q\u00eb ata me t\u00eb drejt\u00eb e presin nga familja dhe shoq\u00ebria jon\u00eb? T\u00eb mos harrojm\u00eb se shoq\u00ebria e drejt\u00eb ka nj\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb e drejt\u00eb kur \u00ebsht\u00eb universale, e barabart\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, pavar\u00ebsisht nga mosha.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00cbZIM TUSHI 1 Tetori, Dita Bot\u00ebrore e t\u00eb Moshuarve. Nj\u00eb dit\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon jo ditirambe humaniste boshe, por reflektime t\u00eb gj\u00ebra p\u00ebr rivler\u00ebsimin e dinjitetit dhe kontributeve historike q\u00eb t\u00eb moshuarit kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr familjen, shoq\u00ebrin\u00eb, ekonomin\u00eb dhe shtetin e tyre. Kontribute q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb ridimensionim social dhe konvertim t\u00eb kujdesit mjek\u00ebsor e […]<\/p>\n","protected":false},"author":2031,"featured_media":290013,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2123],"tags":[],"class_list":{"0":"post-290012","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-sociale"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290012","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2031"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=290012"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290012\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/290013"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=290012"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=290012"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=290012"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}