{"id":290829,"date":"2022-10-05T22:14:56","date_gmt":"2022-10-05T20:14:56","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=290829"},"modified":"2022-10-05T22:14:56","modified_gmt":"2022-10-05T20:14:56","slug":"rama-pse-vendosem-te-mos-i-kerkojme-nato-s-zbatimin-e-nenit-5-pas-sulmit-kibernetik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/rama-pse-vendosem-te-mos-i-kerkojme-nato-s-zbatimin-e-nenit-5-pas-sulmit-kibernetik\/","title":{"rendered":"Rama: Pse vendos\u00ebm t\u00eb mos i k\u00ebrkojm\u00eb NATO-s zbatimin e nenit 5 pas sulmit kibernetik"},"content":{"rendered":"<p>Shqip\u00ebria u godit nga nj\u00eb sulm kibernetik pak muaj m\u00eb par\u00eb dhe sulmi ishte aq shkat\u00ebrrues, saq\u00eb qeveria konsideroi mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb NATO-s, q\u00eb mund t\u00eb kishte \u00e7uar t\u00eb gjitha vendet an\u00ebtare drejt nj\u00eb konfrontimi me Iranin.<\/p>\n<p>Do t\u00eb ishte hera e par\u00eb q\u00eb nj\u00eb shtet an\u00ebtar i NATO-s p\u00ebrdori nj\u00eb sulm kibernetik p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar zbatimin e nenit 5, i cili e trajton nj\u00eb sulm kund\u00ebr nj\u00eb an\u00ebtari si nj\u00eb sulm kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00ebve, q\u00eb k\u00ebrkon mbrojtje kolektive.<\/p>\n<p>\u201dN\u00eb fund, Shqip\u00ebria vendosi t\u00eb mos e nd\u00ebrmerrte at\u00eb veprim, q\u00eb do t\u00eb rrezikonte p\u00ebrshkall\u00ebzimin dhe t\u00eb fuste n\u00eb antagoniz\u00ebm aleat\u00ebt e fuqish\u00ebm\u201d, tha Rama n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb nga zyra e tij n\u00eb kryeqytetin shqiptar p\u00ebr Maggie Miller t\u00eb politico.com.<\/p>\n<p>Rama nuk tha se sa seriozisht u mor n\u00eb konsiderat\u00eb opsioni p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar zbatimin e nenit 5 apo p\u00ebr sa koh\u00eb.<\/p>\n<p>\u201dKam shum\u00eb respekt p\u00ebr miqt\u00eb dhe aleat\u00ebt tan\u00eb p\u00ebr t\u2019u th\u00ebn\u00eb atyre se \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb\u201d, tha Rama.<\/p>\n<p>\u201cNe jemi gjithmon\u00eb shum\u00eb t\u00eb kujdessh\u00ebm q\u00eb t\u00eb jemi shum\u00eb t\u00eb p\u00ebrulur n\u00eb vler\u00ebsimet tona\u201d, theksoi ai.<\/p>\n<p>Disktimi brenda qeveris\u00eb shqiptare mbi nenin 5 n\u00ebnvizon debatin e vazhduesh\u00ebm n\u00ebse nj\u00eb sulm kibernetik do t\u00eb jet\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb mjaft serioz p\u00ebr t\u00eb shkaktuar me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb mbrojtjes kolektive t\u00eb NATO-s, q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb hakmarrje kibernetike kund\u00ebr vendit sulmues nga t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e NATO-s ose sanksione gjymtuese.<\/p>\n<p>Dispozita \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb veprim vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb, vet\u00ebm disa dit\u00eb pas sulmeve t\u00eb 11 shtatorit 2001 n\u00eb SHBA dhe pasojat nuk jan\u00eb p\u00ebrcaktuar plot\u00ebsisht p\u00ebr nj\u00eb sulm kibernetik. Vendet an\u00ebtare t\u00eb NATO-s duhet t\u2019i vijn\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb vendit q\u00eb k\u00ebrkon zbatimin e Nenit 5, por secili vend an\u00ebtar mund t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb mas\u00ebn e p\u00ebrgjigjes s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>P\u00ebr Ram\u00ebn, sulmi i korrikut, i cili e detyroi vendin t\u00eb mbyllte faqet e internetit t\u00eb qeveris\u00eb, q\u00eb p\u00ebrdoreshin p\u00ebr gjith\u00e7ka, nga pagesa e sh\u00ebrbimeve komunale deri te marrja e patent\u00eb shoferit, shkoi deri n\u00eb limit.<\/p>\n<p>\u201d\u00cbsht\u00eb si t\u00eb bombardosh nj\u00eb vend\u201d, tha Rama p\u00ebr sulmin kibernetik, i cili u atribuohej gjer\u00ebsisht haker\u00ebve iranian\u00eb.<\/p>\n<p>\u201dN\u00ebnt\u00ebdhjet\u00eb e pes\u00eb p\u00ebr qind e sh\u00ebrbimeve qeveritare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ofrohen n\u00eb internet, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se operacionet e p\u00ebrditshme nd\u00ebrpriten n\u00eb zyrat qeveritare n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin\u201d, tha ai.<\/p>\n<p>\u201dHaker\u00ebt gjithashtu u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb fshinin t\u00eb dh\u00ebnat e ndjeshme t\u00eb qeveris\u00eb\u201d, shton Rama, \u201dpor nuk ishin t\u00eb suksessh\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria nd\u00ebrpreu marr\u00ebdh\u00ebniet diplomatike me Iranin si kund\u00ebrp\u00ebrgjigje \u2013 q\u00eb besohet se \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb nj\u00eb vend e nd\u00ebrmerr k\u00ebt\u00eb hap p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb sulmi kibernetik.<\/p>\n<p>Por, Rama vendosi t\u00eb mos e \u00e7onte k\u00ebt\u00eb incidentin te NATO.<\/p>\n<p>\u201dIshte e tep\u00ebrt p\u00ebr ne t\u00eb mendojm\u00eb dhe t\u00eb arrijm\u00eb n\u00eb vendimin se duhet t\u2019i k\u00ebrkojm\u00eb NATO-s t\u00eb nxis\u00eb zbatimin e Nenit 5\u201d, tha Rama.<\/p>\n<p>Si hakmarrje e mundshme p\u00ebr nd\u00ebrprerjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve, hakerat iranian\u00eb sulmuan s\u00ebrish Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb shtatorit duke \u00e7aktivizuar disa sisteme t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb p\u00ebrpunimin kufitar dhe doganor.<\/p>\n<p>Rama paralajm\u00ebroi se vendi i tij pret m\u00eb shum\u00eb sulme nga Irani dhe po punon p\u00ebr t\u00eb forcuar mbrojtjen kibernetike.<\/p>\n<p>Linja rreth asaj se kur nj\u00eb sulm kibernetik mund t\u00eb shkaktoj\u00eb Nenin 5 \u00ebsht\u00eb e paqart\u00eb. Qendra e Ekselenc\u00ebs s\u00eb Mbrojtjes Kibernetike t\u00eb P\u00ebrbashk\u00eb e NATO-s e p\u00ebrshkroi aplikimin e saj n\u00eb nj\u00eb sulm kibernetik si \u201cnj\u00eb pozicion i paqart\u00eb, por i q\u00ebndruesh\u00ebm i NATO-s\u201d, nd\u00ebrsa sekretari i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i NATO-s Jens Stoltenberg tha n\u00eb 2018 se \u201dniveli i sulmit kibernetik p\u00ebr t\u00eb shkaktuar mbrojtjen kolektive duhet t\u00eb mbetet q\u00ebllimisht i paqart\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>\u201dJam pyetur shpesh n\u00eb \u00e7far\u00eb rrethanash NATO do t\u00eb nxiste Nenin 5 n\u00eb rastin e nj\u00eb sulmi kibernetik?\u2019 P\u00ebrgjigja ime \u00ebsht\u00eb: do t\u00eb shohim\u201d, tha Stoltenberg n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Jim Lewis, drejtor i Programit t\u00eb Teknologjive Strategjike n\u00eb Qendr\u00ebn p\u00ebr Studime Strategjike dhe Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, tha se NATO ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb punoj\u00eb ende p\u00ebrmes \u201cmenys\u00eb s\u00eb opsioneve\u201d q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrdorte p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur nj\u00eb sulmi kibernetik. \u201cDo t\u00eb jet\u00eb e mjegullt p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb derisa t\u00eb zgjidhim se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb pa dhun\u00eb q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb efekt\u201d.<\/p>\n<p>Sulmet kibernetike iraniane mund t\u00eb ken\u00eb shkaktuar p\u00ebr\u00e7arje t\u00eb gjer\u00eb, por nuk \u00e7uan n\u00eb ndonj\u00eb vdekje ose shkat\u00ebrrim t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb sistemeve. K\u00ebto fakte, t\u00eb shoq\u00ebruara me madh\u00ebsin\u00eb e vog\u00ebl t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr sa i p\u00ebrket gjeografis\u00eb dhe popullsis\u00eb, e b\u00ebn\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt nxitjen e zbatimit t\u00eb nenit 5.<\/p>\n<p>\u201cN\u00ebse sulmi do t\u00eb kishte qen\u00eb m\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm, ata mund t\u00eb kishin marr\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje\u201d, tha Lewis. \u201cAskush nuk u l\u00ebndua, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb thuhet se duhej Neni 5\u201d.<\/p>\n<p>Pushtimi rus i Ukrain\u00ebs i ka intensifikuar k\u00ebto diskutime, duke pasur parasysh paralajm\u00ebrimet e fundit se Rusia po p\u00ebrgatitet t\u00eb intensifikoj\u00eb sulmet kibernetike kund\u00ebr Ukrain\u00ebs me afrimin e muajve t\u00eb dimrit dhe se nj\u00eb sulm kibernetik kund\u00ebr Ukrain\u00ebs mund t\u00eb p\u00ebrhapet n\u00eb vendet fqinje q\u00eb i p\u00ebrkasin NATO-s.<\/p>\n<p>Shum\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb NATO-s, duke p\u00ebrfshir\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb, kan\u00eb ofruar mb\u00ebshtetje p\u00ebr sigurin\u00eb kibernetike p\u00ebr Ukrain\u00ebn.<\/p>\n<p>\u201dNe kemi b\u00ebr\u00eb pjes\u00ebn ton\u00eb\u201d, tha Rama p\u00ebr ndihm\u00ebn e dh\u00ebn\u00eb nga Shqip\u00ebria, \u201dpor ajo q\u00eb ka ndodhur me Iranin imponon nj\u00eb shpejt\u00ebsi tjet\u00ebr\u201d- shtoi ai.<\/p>\n<p>NATO dhe vendet an\u00ebtare t\u00eb saj mor\u00ebn veprime p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur Shqip\u00ebrin\u00eb pas goditjes s\u00eb korrikut. NATO l\u00ebshoi \u200b\u200bnj\u00eb deklarat\u00eb duke d\u00ebnuar sulmin dhe duke u zotuar t\u00eb ofroj\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr t\u00eb forcuar mbrojtjen kibernetike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Departamenti i Thesarit i SHBA-s\u00eb sanksionoi agjencin\u00eb e inteligjenc\u00ebs s\u00eb Iranit dhe udh\u00ebheq\u00ebsin e saj, dhe Departamenti i Drejt\u00ebsis\u00eb paditi haker\u00ebt e dyshuar iranian\u00eb p\u00ebr sulme t\u00eb p\u00ebrhapura kund\u00ebr infrastruktur\u00ebs kritike globale.<\/p>\n<p>FBI dhe Agjencia e Siguris\u00eb Kibernetike dhe Siguris\u00eb s\u00eb Infrastruktur\u00ebs l\u00ebshuan nj\u00eb k\u00ebshill\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt n\u00eb shtator, duke detajuar se si haker\u00ebt iranian\u00eb fituan akses n\u00eb rrjetet e viktimizuara shqiptare 14 muaj p\u00ebrpara se t\u00eb kryhej sulmi, duke vjedhur periodikisht emailet e lidhura me qeverin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb. Qeveria britanike vuri n\u00eb dukje n\u00eb nj\u00eb alarm t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb se emailet e Ram\u00ebs ishin nd\u00ebr ato t\u00eb aksesuarat.<\/p>\n<p>Rama vuri n\u00eb dukje ndihm\u00ebn e SHBA-s\u00eb pas sulmit, e cila p\u00ebrfshinte dh\u00ebnien e ekspertiz\u00ebs personalisht p\u00ebr t\u00eb hetuar incidentin, si nj\u00eb \u201cmb\u00ebshtetje t\u00eb madhe\u201d dhe vuri n\u00eb dukje se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb aktualisht n\u00eb pritje t\u00eb ndihm\u00ebs financiare t\u00eb SHBA-s\u00eb p\u00ebr p\u00ebrpjekjet e mbrojtjes kibernetike.<\/p>\n<p>\u201d\u00c7do dollar q\u00eb do t\u00eb vij\u00eb do t\u00eb vler\u00ebsohet shum\u00eb\u201d, tha Rama.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb mendoj se ata duhet dhe do t\u00eb tregojn\u00eb se na mb\u00ebshtesin n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb\u201d, p\u00ebrfundoi ai.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shqip\u00ebria u godit nga nj\u00eb sulm kibernetik pak muaj m\u00eb par\u00eb dhe sulmi ishte aq shkat\u00ebrrues, saq\u00eb qeveria konsideroi mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb NATO-s, q\u00eb mund t\u00eb kishte \u00e7uar t\u00eb gjitha vendet an\u00ebtare drejt nj\u00eb konfrontimi me Iranin. Do t\u00eb ishte hera e par\u00eb q\u00eb nj\u00eb shtet an\u00ebtar i NATO-s p\u00ebrdori nj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2031,"featured_media":213467,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,231,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-290829","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-lajme","9":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290829","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2031"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=290829"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/290829\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/213467"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=290829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=290829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=290829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}