AKADEMIK PROF. ANASTAS ANGJELI<\/p>\n
\u00c7mimi \u201cNobel\u201d q\u00eb n\u00eb krijimin e tij \u00ebsht\u00eb \u00e7mimi m\u00eb i dedikuar dhe i lidhur me veprimtarin\u00eb, k\u00ebrkimin dhe arritjet n\u00eb shkenc\u00eb, n\u00eb fusha dhe drejtime t\u00eb ndryshme t\u00eb saj. Nj\u00eb prej tyre \u00ebsht\u00eb dhe dh\u00ebnia e k\u00ebtij \u00e7mimi n\u00eb ekonomi. Ky vler\u00ebsim mban parasysh faktin se:<\/p>\n
SHKENCA ESHTE PARARENDESE DHE PASQYRE E ZHVILLIMEVE HISTORIKE DHE REALE<\/p>\n
Q\u00ebllimi i shkenc\u00ebs, i pandryshuar q\u00eb nga antikiteti deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme, \u00ebsht\u00eb t\u00eb kuptoj\u00eb dhe t\u00eb shpjegoj\u00eb e t\u00eb jap\u00eb zgjidhje dhe t\u00eb rekomandoj\u00eb\u2026 T\u00eb kuptoj\u00eb fenomenet natyrore dhe sociale, t\u00eb prodhoj\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrshkrim, shpjegim dhe parashikim t\u00eb k\u00ebtyre fenomeneve. Shkenca \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje kolektive, sociale dhe si e till\u00eb kurr\u00eb nuk mund t\u00eb jet\u00eb e shk\u00ebputur nga konteksti social dhe historik. Dhe kjo vlen si p\u00ebr shkencat ekzakte dhe p\u00ebr ato sociale. Q\u00eb nga koha e filozof\u00ebve t\u00eb par\u00eb parasokratik\u00eb e deri te laureat\u00ebt e sot\u00ebm t\u00eb \u00e7mimit \u201cNobel\u201d, roli i tyre n\u00eb shoq\u00ebri ka mbetur po ai, nj\u00eb rol thelb\u00ebsor, jetik dhe i paz\u00ebvend\u00ebsuesh\u00ebm. Kontributor\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb p\u00ebrpjekjes s\u00eb shoq\u00ebrive p\u00ebr progres, p\u00ebr gjetjen e zgjidhje t\u00eb problemeve q\u00eb bashkekzistence kolektive prodhon.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, zhvillimet historike ndikojn\u00eb n\u00eb zhvillimin shkencor n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb shkenca ndikon n\u00eb zhvillimet historike. Dialektika e k\u00ebsaj marr\u00ebdh\u00ebnie \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore n\u00eb shpjegimin e drejtimit q\u00eb do t\u00eb marr\u00eb k\u00ebrkimi shkencor n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar historike bazuar pik\u00ebrisht te zhvillimet q\u00eb periudha historike do t\u00eb shfaq\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, edhe zhvillimi i shkenc\u00ebs do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb bazike te rrug\u00ebtimi q\u00eb historia do t\u00eb nis\u00eb, vazhdoj\u00eb apo ndryshoj\u00eb. Pra, shkenca si pararend\u00ebse, por edhe si pasqyr\u00eb e zhvillimeve historike.<\/p>\n
Jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb ndryshimesh historike dhe e ardhmja duket si p\u00ebrher\u00eb e pasigurt. Duke marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb ndryshimet rr\u00ebnj\u00ebsore q\u00eb sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebsoi n\u00eb fillim t\u00eb viteve 1990 mund t\u00eb themi q\u00eb 30 vitet e fundit kan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb tablo ndryshimesh t\u00eb pand\u00ebrprera ku fjala kriz\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb sinonim i ndryshimit. Kriza politike, sociale, ekonomike, tregtare financiare, globale dhe rajonale. Kriza humanitare, ushqimore, ambientaliste dhe pandemi. Dhe vitin e fundit p\u00ebrplasje luftarake (Rusi-Ukrain\u00eb) n\u00eb kufijt\u00eb e Europ\u00ebs. Bota gjendet n\u00eb nj\u00eb ndryshim t\u00eb vazhduesh\u00ebm, gjeopolitik dhe gjeoekonomik dhe ndryshimi vazhdon t\u00eb mbetet e vetmja gj\u00eb q\u00eb nuk ndryshon, si\u00e7 do thoshte edhe Herakliti.<\/p>\n
Nga ana tjet\u00ebr, edhe shkenca nuk ndalon s\u00eb zhvilluari dhe k\u00ebrkimi shkencor vazhdon p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb zgjidhje problemeve t\u00eb thella t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb. Zhvillimi shkencor vazhdon her\u00eb t\u00eb ndjek\u00eb ritmet e diktuara nga realiteti social dhe her\u00eb duke vendosur ai vet\u00eb k\u00ebto ritme.<\/p>\n
\u00c7MIMI NOBEL NE EKONOMI DHE ZHVILLIME REALE<\/p>\n
Vler\u00ebsimi i p\u00ebrvitsh\u00ebm i \u00e7mimit \u201cNobel\u201d n\u00eb Ekonomi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tregues me shum\u00eb vler\u00eb i marr\u00ebdh\u00ebnieje q\u00eb ekziston nd\u00ebrmjet shkenc\u00ebs dhe realitetit social. Arsyet e akordimit t\u00eb \u00e7mimit \u201cNobel\u201d jan\u00eb t\u00eb lidhura ngusht\u00eb me nevojat q\u00eb dalin si pasoj\u00eb e problematikave, me t\u00eb cilat p\u00ebrballet ekonomia n\u00eb nivel global, por edhe n\u00eb at\u00eb rajonal. Ekonomia-Shkollat dhe mendimi ekonomik (ashtu si\u00e7 ndodh me t\u00eb gjitha shkencat n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi secila n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb realitetit) duhet t\u00eb jap\u00eb p\u00ebrgjigje p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet teorike, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb t\u00eb ofroj\u00eb dhe zgjidhje konkrete p\u00ebr k\u00ebto probleme.<\/p>\n
\u00c7do vit laureat\u00ebt e \u00e7mimit \u201cNobel\u201d n\u00eb Ekonomi vler\u00ebsohen p\u00ebr kontributin e tyre shkencor, i cili asnj\u00ebher\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb i shk\u00ebputur nga problematikat bashk\u00ebkohore q\u00eb shqet\u00ebsojn\u00eb ekonomin\u00eb. K\u00ebshtu, n\u00eb vitin e kaluar, Akademia Mbret\u00ebrore Suedeze e Shkencave vler\u00ebsoi kontributin shkencor t\u00eb lidhur me tregun e pun\u00ebs, efektet e emigrimit dhe analizat natyrore shkakpasoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorurura n\u00eb proceset e politikave ekonomike. N\u00eb vitin 2020, u fokusua t\u00eb nj\u00eb komponent i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i transaksioneve ekonomike si\u00e7 jan\u00eb ankandet, t\u00eb cilat jan\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e pandar\u00eb e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb ekonomike anemban\u00eb bot\u00ebs jo vet\u00ebm n\u00eb koh\u00ebn e sotme, por historikisht. N\u00eb vitin 2019, \u00e7mimi \u201cNobel\u201d u akordua p\u00ebr analizimin e problematik\u00ebs s\u00eb varf\u00ebris\u00eb n\u00eb nivel global. N\u00eb vitin 2018, Akademia vendosi t\u00eb fokusohet te disa komponent\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm si\u00e7 ishin inovacioni teknologjik dhe ndryshimet klimaterike. Te k\u00ebto fusha, t\u00eb cilat jan\u00eb aq t\u00eb nd\u00ebrvarura m\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebn n\u00eb periudh\u00ebn ku jetojm\u00eb. Nj\u00eb vit m\u00eb p\u00ebrpara \u00e7mimi \u201cNobel\u201d u akordua p\u00ebr kontributin n\u00eb fush\u00ebn e ekonomis\u00eb bihejvoriste, kurse n\u00eb vitin 2016 p\u00ebr teorin\u00eb e kontratave. Pra, mund t\u00eb themi se vler\u00ebsimi m\u00eb i madh q\u00eb u b\u00ebhet studiuesve t\u00eb ekonomis\u00eb n\u00eb nivel bot\u00ebror reflekton edhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebs s\u00eb tyre n\u00eb ofrimin e zgjidhjeve teorike dhe praktike t\u00eb problemeve q\u00eb ekonomia shfaq, n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb t\u00eb zhvillimit n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjendemi.<\/p>\n
\u00c7MIMI NOBEL NE EKONOMI -2022<\/p>\n
K\u00ebt\u00eb vit, \u00e7mimi \u201cNobel\u201d iu dha p\u00ebrs\u00ebri tre shkenc\u00ebtar\u00ebve, por q\u00eb ndryshe nga treshja e vitit t\u00eb kaluar q\u00eb ishin specialist\u00eb t\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs dhe kostove t\u00eb edukimit, treshja nobeliste e k\u00ebtij viti ishin shum\u00eb t\u00eb lidhur me tregun financiar dhe krizat financiare. Dhe s\u2019mund t\u00eb ndodhte ndryshe.<\/p>\n
Ata jan\u00eb: Ben S. Bernanke, ish-guvernatori i Rezerv\u00ebs Federale n\u00eb SHBA (Banka Qendrore e Amerik\u00ebs), Douglas W. Diamond, profesor n\u00eb University of Chicago dhe Booth School of Business, ish-president i American Finance Association dhe Philip H. Dybvig professor n\u00eb \u201cOlin Business School of \u00cbashington\u201d dhe \u201cUniversity in St. Louis\u201d. Tre nga financier\u00ebt m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb 20 viteve t\u00eb fundit si n\u00eb aspektin e teoris\u00eb s\u00eb monedh\u00ebs dhe bankave, ashtu dhe t\u00eb politikave financiare.<\/p>\n
Ish-kryetari i Rezerv\u00ebs Federale, Ben Bernanke, \u00ebsht\u00eb i njohur n\u00eb publikun e gjer\u00eb sepse pranoi publikisht q\u00eb politikeb\u00ebr\u00ebsit b\u00ebn\u00eb gabime n\u00eb masat politikoekonomike p\u00ebr kap\u00ebrcimin e kriz\u00ebs financiare dhjet\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb (2008-2013). Para s\u00eb gjithash, thot\u00eb ai, ata gabuan kur nuk e parashikuan se kriza do t\u00eb vinte me nj\u00eb forc\u00eb t\u00eb till\u00eb, por gabuan akoma m\u00eb r\u00ebnd\u00eb sepse nuk parashikuan edhe kur ishte e dukshme q\u00eb kjo krize do t\u00eb shkaktonte d\u00ebme shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha ekonomike. FED ka qen\u00eb shum\u00eb i ngadalsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb zbatuar programin e blerjes s\u00eb aksioneve, leht\u00ebsimin sasior dhe masa t\u00eb tjera q\u00eb i mori me vones\u00eb. \u201cAskush nuk e kuptoi se sa e madhe dhe shkat\u00ebrruese do t\u00eb ishte kriza\u201d, tha ish-shefi i Fed n\u00eb nj\u00eb video, duke komentuar nj\u00eb dosje 90 faqesh mbi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n
Bernanke drejtoi bank\u00ebn qendrore t\u00eb SHBA nga viti 2006 deri n\u00eb vitin 2016 dhe tani \u00ebsht\u00eb profesor n\u00eb Institutin Brookings n\u00eb Uashington. Ai shpjegoi sesi paniku i l\u00ebshuar n\u00eb sistemin financiar me kolapsin e Lehman Brothers e zgjeroi dhe thelloi recesionin n\u00eb SHBA. D\u00ebshtimi p\u00ebr t\u00eb parashikuar fuqin\u00eb e atij recesioni \u201ck\u00ebrkon q\u00eb ne t\u00eb p\u00ebrfshijm\u00eb faktor\u00ebt q\u00eb rregullojn\u00eb tregun e kredis\u00eb n\u00eb modelet dhe parashikimet ekonomike\u201d, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ardhmen, shkroi ai. Bernanke i kushtoi nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb studimeve t\u00eb tij Depresionit t\u00eb Madh, kriz\u00ebs s\u00eb r\u00ebnd\u00eb ekonomike dhe financiare globale q\u00eb filloi n\u00eb fund t\u00eb viteve 1929- 33. Ai analizoi sjelljen dhe evolucionin n\u00eb drejtimin e bankave kur krizat b\u00ebhen t\u00eb gjata dhe gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb thella. Nj\u00eb nga pasojat e d\u00ebshtimit t\u00eb bankave p\u00ebr t\u00eb menaxhuar kriz\u00ebn e viteve 1930 ishte humbja e informacionit t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr sistemin e aksesit n\u00eb kredi, i cili m\u00eb pas kishte pasoja n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e kompanive p\u00ebr t\u00eb drejtuar kursimet e tyre drejt investimeve produktive.<\/p>\n
Si teoricien i makroekonomis\u00eb financiare, sidomos pas viteve \u201890 t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, Bernanke u distancua nga ekonomist\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt argumentuan se kolapsi i \u00e7mimeve t\u00eb pronave t\u00eb patundura, ndikimi i tyre n\u00eb asetet e pronar\u00ebve t\u00eb sht\u00ebpive dhe fuqin\u00eb konsumatore ishte shkaku kryesor i kriz\u00ebs s\u00eb thell\u00eb, q\u00eb goditi sistemin financiar 13 vite me pare. Ai pranon q\u00eb k\u00ebto fakte luajt\u00ebn nj\u00eb rol t\u00eb madh, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zgjerimin e kriz\u00ebs, por argumentoi se recesioni nuk do t\u00eb ishte aq i v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u kap\u00ebrcyer, n\u00ebse investitor\u00ebt nuk do t\u00eb kishin nxjerr\u00eb para nga bankat dhe institucionet e tjera financiare. Paniku shoq\u00ebror dhe mosbesimi reciprok i subjekteve t\u00eb tregut financiar ishte i nj\u00ebjt\u00eb me at\u00eb t\u00eb kriz\u00ebs s\u00eb vitit 1929- 1933.<\/p>\n
Pjesa m\u00eb interesante e bindjeve t\u00eb Bernanke duket n\u00eb faktin se si analizon jehon\u00ebn e asaj q\u00eb tha ish-sekretari i Thesarit dhe ish-kryetari i Fed-it t\u00eb Nju Jorkut, Timothy Geithner. Ai vuri n\u00eb dyshim m\u00ebnyra q\u00eb reformat gjat\u00eb e pas kriz\u00ebs u dhan\u00eb politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsve mjetet p\u00ebr t\u00eb luftuar kriz\u00ebn e ardhshme. N\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb shmangur ndihmat e ardhshme t\u00eb qeveris\u00eb (Kongresi ka shkurtuar aft\u00ebsin\u00eb e Fed, Sigurimit Federal t\u00eb Depozitave dhe Departamentit t\u00eb Thesarit) p\u00ebr t\u00eb ofruar mb\u00ebshtetje urgjente p\u00ebr sistemin financiar \u00ebsht\u00eb shpesh nj\u00eb domosdoshm\u00ebri ekzekutive. Prandaj, nd\u00ebrsa reformat kan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar ndjesh\u00ebm q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e bankave ndaj goditjeve fal\u00eb k\u00ebrkesave p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb kapital dhe masa t\u00eb tjera, \u201ckrijuesit e politikave duhet t\u00eb ken\u00eb mjetet e duhura p\u00ebr t\u00eb luftuar kriz\u00ebn e ardhshme\u201d.<\/p>\n
Le te kthehemi pak m\u00eb prapa n\u00eb kohe p\u00ebr k\u00ebta tre ekonomist\u00eb. N\u00eb fillim t\u00eb viteve 1980, Bernanke, Diamond dhe Dybvig ishin nd\u00ebr t\u00eb par\u00ebt q\u00eb hetuan problemet e bankave dhe si t\u2019i b\u00ebnin ato m\u00eb pak t\u00eb cenueshme n\u00eb koh\u00eb krize. Nga k\u00ebrkimet e tyre, m\u00eb pas do t\u00eb dilnin rregullat dhe ligjet p\u00ebr t\u00eb rregulluar tregjet financiare dhe p\u00ebr t\u00eb rritur besimin publik te bankat.<\/p>\n
N\u00eb sistemin ekonomik q\u00eb \u00ebsht\u00eb krijuar gjat\u00eb shekullit t\u00eb nj\u00ebzet\u00eb, kursimet duhet t\u00eb b\u00ebhen p\u00ebr t\u00eb rrjedhur n\u00eb investime. Problemi \u00ebsht\u00eb se ata q\u00eb kan\u00eb kursime shpesh duan t\u00eb ken\u00eb mund\u00ebsi t\u2019i aksesojn\u00eb parat\u00eb e tyre sa m\u00eb shpejt q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur, nd\u00ebrsa individ\u00ebt dhe kompanit\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb garanci p\u00ebr pages\u00ebn e hipotekave ose kredive t\u00eb tyre. Diamond dhe Dybvig kan\u00eb treguar se si bankat jan\u00eb nj\u00eb zgjidhje ideale p\u00ebr k\u00ebt\u00eb problem: ato veprojn\u00eb si nd\u00ebrmjet\u00ebse, duke pranuar depozita parash nga shum\u00eb kursimtar\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ofrojn\u00eb gjithmon\u00eb akses n\u00eb kredi p\u00ebr ata q\u00eb e d\u00ebshirojn\u00eb, por duke b\u00ebr\u00eb nj\u00ebsoj t\u00eb mundshme kredit\u00eb dhe investimet afatgjata p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb parave t\u00eb mbledhura p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb konsiderueshme. Gjithashtu, Diamond dhe Dybvig kan\u00eb treguar se si kjo natyr\u00eb e dyfisht\u00eb i b\u00ebn bankat, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb ekspozuara n\u00eb rast se p\u00ebrhapen thashethemet p\u00ebr falimentimin e tyre t\u00eb mundsh\u00ebm dhe t\u00eb af\u00ebrt.<\/p>\n
N\u00ebse shum\u00eb kursimtar\u00eb nxitojn\u00eb t\u00eb t\u00ebrheqin parat\u00eb nga llogarit\u00eb e tyre, nga frika se mund t\u2019i vij\u00eb nj\u00eb fund i keq, banka nuk mund t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb m\u00eb aktivitetet e tjera t\u00eb saj duke filluar me kredit\u00eb hipotekore dhe k\u00ebshtu logjikisht do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb falimentim. Kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja pse garancit\u00eb e ofruara nga qeverit\u00eb jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme. Duke ditur depozituesit se shteti do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb nd\u00ebrhyjn\u00eb p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar nj\u00eb bank\u00eb ose se \u00e7do llogari rrjedh\u00ebse e \u00e7do depozituesi \u00ebsht\u00eb e garantuar brenda nj\u00eb shume t\u00eb caktuar, kursimtar\u00eb t\u00eb mes\u00ebm e t\u00eb vegj\u00ebl kan\u00eb m\u00eb pak gjasa t\u00eb t\u00ebrheqin parat\u00eb e tyre n\u00ebse gj\u00ebrat duken keq. Kjo ishte teza kryesore e t\u00eb tre nobelist\u00ebve q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201880 t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar.<\/p>\n
Douglas W. Diamond dhe Philip H. Dybvig kan\u00eb p\u00ebrve\u00e7 studimeve teorike t\u00eb ciklit t\u00eb krizave ekonomike dhe krizave financiare, nj\u00eb kontribut shum\u00eb t\u00eb madh n\u00eb politikat e komunikimit t\u00eb Bankave Qendrore me publikun dhe subjekteve t\u00eb tregut financiar. Humbja e besimit t\u00eb publikut nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem vet\u00ebm teknik sepse masa e gjer\u00eb q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb investitor\u00ebt e vegj\u00ebl dhe depozituesit pak kuptojn\u00eb nga bilancet e bankave. M\u00eb shum\u00eb ata kuptojn\u00eb sinjalet publike q\u00eb element\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb japin n\u00eb nj\u00eb moment krize. Sipas tyre, jo vet\u00ebm analiza teknike e kriz\u00ebs financiare t\u00eb vitit 2009 ishte e gabuar n\u00eb aspektin e politik\u00ebs ekonomike t\u00eb p\u00ebrdorur, por mbi t\u00eb gjitha e gabuar ishte komunikimi i k\u00ebsaj krize n\u00eb subjektet e tregut. Nj\u00eb tren nuk ndalohet kur ai ka fituar shpejt\u00ebsin\u00eb maksimale, sepse at\u00ebher\u00eb ka kosto shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha shkat\u00ebrruese, por kur fillon t\u00eb fitoj\u00eb k\u00ebt\u00eb shpejt\u00ebsi dhe kjo b\u00ebhet vet\u00ebm kur ke qet\u00ebsuar pasagjer\u00ebt q\u00eb nuk do t\u00eb marr\u00eb shpejt\u00ebsi maksimale. \u201cBankat qendrore jan\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb mposhtin inflacionin dhe t\u00eb riekuilibrojn\u00eb tregun financiar n\u00ebse nuk harrojm\u00eb nj\u00eb m\u00ebsim nga Milton Friedman, q\u00eb ai gjithmon\u00eb evidentonte: \u201cPolitika monetare e bankave qendrore vepron gjithmon\u00eb me vones\u00eb\u201d. K\u00ebshtu deklaroi Douglas Diamond, i thirrur n\u00eb koh\u00eb reale nga Akademia Mbret\u00ebrore e Shkencave gjat\u00eb konferenc\u00ebs p\u00ebr shtyp p\u00ebr dh\u00ebnien e \u00e7mimit \u201cNobel\u201d p\u00ebr Ekonomin\u00eb p\u00ebr t\u00eb, si dhe Ben Bernanke dhe Philip Dybvig. Megjithat\u00eb,- tha Diamond \u2013 \u201cpjes\u00eb e problemit jan\u00eb deficitet shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn, prandaj politika monetare dhe politika fiskale duhet t\u00eb punojn\u00eb s\u00eb bashku\u201d. Diamond theksoi se sistemi financiar global sot \u201c\u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i p\u00ebrgatitur\u201d p\u00ebr eventualitetin e nj\u00eb krize financiare sesa n\u00eb vitin 2008. Ai jep garanci me riskun e matur q\u00eb vet\u00eb tregu lejon t\u00eb p\u00ebrllogaritesh.<\/p>\n
N\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, shum\u00eb studiues shikojn\u00eb se ky \u00e7mim \u201cNobel\u201d rikthen v\u00ebmendjen n\u00eb krizat financiare dhe politikat monetare q\u00eb sot me shum\u00eb se kurr\u00eb pas ngjarjeve si pandemia dhe lufta jan\u00eb rreziku m\u00eb i madh p\u00ebr tregjet e zhvilluara n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Ata mundohen t\u00eb ruajn\u00eb qet\u00ebsin\u00eb dhe t\u00eb jen\u00eb gati p\u00ebr \u00e7do mas\u00eb, q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb e nevojshme p\u00ebr t\u00eb mos jetuar m\u00eb gjendje si ajo e vitit 2009. \u00c7mimi \u201cNobel\u201d n\u00eb Ekonomi i k\u00ebtij viti \u00ebsht\u00eb dhe nj\u00eb mesazh thirrjeje p\u00ebr mendimin ekonomik kudo, n\u00eb \u00e7do vend, politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit dhe ligjv\u00ebn\u00ebsit, institucionet ekonomike e financiare, bankare dhe ato shkencore p\u00ebr reagime t\u00eb studiuara dhe menduara mir\u00eb p\u00ebrball\u00eb krizave q\u00eb po kalon ekonomia globale, europiane, rajonale dhe n\u00eb \u00e7do vend.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
AKADEMIK PROF. ANASTAS ANGJELI \u00c7mimi \u201cNobel\u201d q\u00eb n\u00eb krijimin e tij \u00ebsht\u00eb \u00e7mimi m\u00eb i dedikuar dhe i lidhur me veprimtarin\u00eb, k\u00ebrkimin dhe arritjet n\u00eb shkenc\u00eb, n\u00eb fusha dhe drejtime t\u00eb ndryshme t\u00eb saj. Nj\u00eb prej tyre \u00ebsht\u00eb dhe dh\u00ebnia e k\u00ebtij \u00e7mimi n\u00eb ekonomi. Ky vler\u00ebsim mban parasysh faktin se: SHKENCA ESHTE PARARENDESE DHE […]<\/p>\n","protected":false},"author":2031,"featured_media":291959,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-291958","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-uncategorized-sq"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/291958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2031"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=291958"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/291958\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/291959"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=291958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=291958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=291958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}