{"id":401171,"date":"2024-02-07T10:04:39","date_gmt":"2024-02-07T09:04:39","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=401171"},"modified":"2024-02-07T10:04:39","modified_gmt":"2024-02-07T09:04:39","slug":"inteligjenca-artificiale-e-kryeministrit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/inteligjenca-artificiale-e-kryeministrit\/","title":{"rendered":"Inteligjenca artificiale e Kryeministrit"},"content":{"rendered":"<p>NGA GENC POLLO<\/p>\n<p>Kur nj\u00eb budalla hedh nj\u00eb gur n\u00eb lum\u00eb dhe burrat e fshatit futen n\u00eb uj\u00eb p\u00ebr ta nxjerr\u00eb, a b\u00ebhen edhe k\u00ebta t\u00eb fundit ndopak budallenj? P\u00ebrgjigja ndaj k\u00ebsaj pyetjeje mbetet e paqart\u00eb, por sh\u00ebnimi i m\u00ebposht\u00ebm mund t\u00eb ndihmoj\u00eb debatin rreth saj.<\/p>\n<p>1-INTELIGJENCA E TENDERIT ME LETRA FIZIKE DHE ELEKTRONIKE<\/p>\n<p>N\u00eb 23 qershor 2010, asokohe minist\u00ebr p\u00ebr Teknologjin\u00eb e Informacionit e t\u00eb Komunikimit, isha n\u00eb Barcelon\u00eb n\u00eb krye t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsie qeveritare ftuar nga Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i OKB-s\u00eb, z. Ban KiMoon, p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb \u00c7mimin e Sh\u00ebrbimit Publik t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara (United Nations Public Service Award). Prej shum\u00eb vitesh, OKB-ja organizonte k\u00ebt\u00eb ceremoni p\u00ebr t\u00eb theksuar e inkurajuar detyrimin e shteteve q\u00eb t\u2019u ofronin popullsive t\u00eb tyre sh\u00ebrbime cil\u00ebsore e t\u00eb p\u00ebrshtatshme.<\/p>\n<p>At\u00eb vit p\u00ebr rajonin, Europa \u00e7mimin e par\u00eb e mori Gjermania, p\u00ebrkat\u00ebsisht Agjencia Federale \u201cPaul Ehrlich\u201d e vaksinave dhe e \u201cBiomedicin\u00ebs\u201d p\u00ebr integrimin e projekteve shkencore. \u00c7mimi i dyt\u00eb iu dha qeveris\u00eb shqiptare, p\u00ebrkat\u00ebsisht Agjencis\u00eb s\u00eb Prokurimit Publik (APP), p\u00ebr realizimin e prokurimit elektronik. N\u00eb rastin ton\u00eb inovacioni i prokurimit elektronik pati efekte konkrete e masive. Deri at\u00ebher\u00eb tenderat me dor\u00ebzimin fizik t\u00eb dosjes s\u00eb ofert\u00ebs kishin mang\u00ebsi; ato ilustrohen nga anekdota e kryekomunarit q\u00eb dit\u00ebn e tenderit d\u00ebrgonte bek\u00e7iun n\u00eb hyrje t\u00eb fshatit p\u00ebr t\u00eb zmbrapsur ofertuesit e pad\u00ebshiruar. Me aplikimin e metod\u00ebs elektronike, \u00e7do kompani mund ta dor\u00ebzonte \u2018online\u2019 ofert\u00ebn p\u00ebrmes nj\u00eb \u201cupload\u201d n\u00eb sistemin elektronik t\u00eb APP-s\u00eb nga kompjuteri i zyr\u00ebs s\u00eb vet.<\/p>\n<p>Statistikat e viteve buxhetore 2010- 2013 d\u00ebftejn\u00eb se mbas zbatimit t\u00eb prokurimit elektronik u shtua numri i ofertuesve p\u00ebr \u00e7do tender, por edhe kursimi i shtetit u rrit substancialisht. Konkretisht oferta fituese n\u00eb raport me \u201cfondin limit\u201d (t\u00eb llogaritura n\u00eb total) u reduktua me 5-6%. Kjo p\u00ebrqindje p\u00ebrkthehet n\u00eb disa qindra milion\u00eb euro t\u00eb taksapaguesit t\u00eb kursyera. Me k\u00ebt\u00eb nuk mund t\u00eb pretendoj\u00eb kush se u shuan problemet me tenderat; madje druaj se zor se do t\u00eb vij\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb ajo dit\u00eb. Por me prokurimin elektronik mund t\u00eb themi pa droje se sh\u00ebnuam nj\u00eb arritje solide p\u00ebr mir\u00ebqeverisjen, nj\u00eb arritje t\u00eb matshme e me vler\u00ebsim nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet n\u00eb vijim nuk ndryshoi as ligji i prokurimit publik dhe as ofertimi elektronik. Por \u00ebsht\u00eb interesante t\u00eb lexosh buletinet e APP p\u00ebr vitet buxhetor\u00eb 2014- 2017 (t\u00eb qeveris\u00eb Rama). Sipas tyre, oferta fituese kishte arritur nivelin stab\u00ebl 99,6% e fondit limit (n\u00eb total) duke sh\u00ebnuar rritje t\u00eb hatashme krahasuar me periudh\u00ebn e m\u00ebparshme. Si rregull, numri i ofertuesve ishte minimal, pothuajse t\u00eb t\u00ebr\u00eb e kishin ofert\u00ebn af\u00ebr 100% t\u00eb fondit limit, ofertat m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta shkualifikoheshin (arbitrarisht) dhe oferta m\u00eb e shtrenjt\u00eb mbetej e vetme dhe prandaj shpallej fituese.<\/p>\n<p>Realiteti ishte se qeveria e caktonte paraprakisht fituesin me 99,6% dhe u k\u00ebrkonte disa kompanive t\u00eb tjera q\u00eb t\u00eb ofertonin formalisht (k\u00ebta t\u00eb fundit ose kthenin favorin e tenderave t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm ose merrnin premtime p\u00ebr t\u00eb ardhshmit). Nj\u00eb aspekt m\u00eb vete \u00ebsht\u00eb edhe fondi limit, i cili n\u00eb k\u00ebto vite caktohet pa asnj\u00eb lidhje me ofert\u00ebn e tregut, n\u00eb kund\u00ebrshtim me metodologjin\u00eb ligjore dhe super i fryr\u00eb q\u00eb t\u00eb dal\u00eb e teproj\u00eb p\u00ebr t\u00eb t\u00ebr\u00eb. Shembull ngjeth\u00ebs mbetet nj\u00eb nga lotet e Unaz\u00ebs s\u00eb Re, Tiran\u00eb, ku u zbulua se kompania fituese kishte paraqitur dokumente false gjoja t\u00eb nj\u00eb firme n\u00eb Delaware, SHBA e si pasoj\u00eb tenderi u p\u00ebrs\u00ebrit, kompanit\u00eb dol\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast nga kontrolli dhe dor\u00ebzuan oferta sipas tregut.<\/p>\n<p>Ato oferta d\u00ebshmuan se fondi limit ishte afro 300% i shum\u00ebs q\u00eb duhej t\u00eb ishte; pa harruar k\u00ebtu se oferta \u201cDelaware\u201d si dhe ofertat fituese n\u00eb dy lotet e tjera ishin, kuptohet, 99,6% t\u00eb fondit limit. Praktika t\u00eb tilla i gjen me ok\u00eb edhe te koncesionet e incenerator\u00ebve e sterilizimit q\u00eb po sqarohen fal\u00eb hulumtimit e denoncimit t\u00eb opozit\u00ebs, t\u00eb medias dhe s\u00eb fundmi t\u00eb hetimit penal. T\u00eb tjer\u00eb raste si koncesioni i laborator\u00ebve spitalor\u00eb mbeten n\u00eb hije edhe pse Kontrolli i Lart\u00eb i Shtetit konkludon se n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast abuzimi e d\u00ebmi tejkalon ato t\u00eb sterilizimit. Por, praktika t\u00eb tilla i gjen pafund deri n\u00eb vitin buxhetor 2023. Sa m\u00eb lart sh\u00ebrben si sfond p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb iden\u00eb e Edi Ram\u00ebs p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrdorur Inteligjenc\u00ebn Artificiale (IA) n\u00eb prokurimin publik.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt, tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb propozim konkret se projekt\/ligji i qeveris\u00eb i dor\u00ebzuar n\u00eb Kuvend i referohet IA, edhe pse i mungon p\u00ebrkufizimi juridik gj\u00eb q\u00eb ekspert\u00ebt e shohin me shqet\u00ebsim. Nj\u00eb tjet\u00ebr shqet\u00ebsim \u00ebsht\u00eb transferimi i prokurimit publik p\u00ebrmes koncesionit te kompani private. P\u00ebr Inteligjenc\u00ebn Artificiale do t\u00eb shpjegojm\u00eb m\u00eb posht\u00eb, por deri tashti IA ndihmon njeriun duke zbatuar porosit\u00eb e tij. Pra, po t\u2019i shohim gj\u00ebrat n\u00eb kontekst n\u00ebse prokurimet e t\u00eb ardhmes do t\u00eb b\u00ebhen sipas ides\u00eb e mides\u00eb s\u00eb kryeministrit opozita politike dhe media investigative do t\u00eb duhet n\u00eb t\u00eb ardhmen t\u00eb mos hulumtojn\u00eb qeveritar\u00ebt e drejtor\u00ebt e tyre, por t\u00eb bredhin mbas guaskave \u2018off-shore\u2019, t\u00eb cilat do t\u00eb ken\u00eb caktuar kompanit\u00eb fituese p\u00ebr \u201cincenerator\u00ebt\u201d e \u201csterilizator\u00ebt\u201d e viteve q\u00eb vijn\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe n\u00ebse ndonj\u00eb prokuror do t\u00eb doj\u00eb t\u00eb hetoj\u00eb zullumin do e ket\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb gjej\u00eb t\u00eb pandehurin. N\u00eb rastin m\u00eb fatkeq do t\u2019i \u00e7oj\u00eb nj\u00eb flet\u00eb-thirrje n\u00eb San Fancisko, Kaliforni zonj\u00ebs Mira Murati. K\u00ebt\u00eb vlonjate t\u00eb spikatur n\u00eb l\u00ebmin e IA, Edi Rama thot\u00eb se e ka bindur q\u00eb ajo t\u00eb ndihmoj\u00eb qeverin\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorimin e inteligjenc\u00ebs artificiale!<\/p>\n<p>2-INTELIGJENCA E P\u00cbRKTHIMIT T\u00cb LETRAVE T\u00cb BRUKSELIT<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2010 qeveria shqiptare punonte p\u00ebr plot\u00ebsimin e pyet\u00ebsorit t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga Komisionit Europian, i cili p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb hap drejt marrjes s\u00eb statusit kandidat. Un\u00eb isha ministri p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr kapitullin 10 \u201cShoq\u00ebria e Informacionit\u201d t\u00eb k\u00ebtij pyet\u00ebsori. Rregulli ishte q\u00eb p\u00ebrgjigjet e plot\u00ebsuara n\u00eb shqip i d\u00ebrgonim n\u00eb Ministrin\u00eb e Integrimit Europian, ku p\u00ebrkthyes t\u00eb licencuar i p\u00ebrkthenin n\u00eb anglisht. Grupi i pun\u00ebs m\u00eb njoftoi se versioni anglisht i kapitullit 10 stononte shum\u00eb. M\u00eb von\u00eb zbuluan se ishte p\u00ebrkthyer me \u201cGoogle Translate\u201d pa asnj\u00eb redaktim nga njeriu.<\/p>\n<p>Si p\u00ebrfundim, versionin anglisht e p\u00ebrgatit\u00ebm vet\u00eb dhe un\u00eb sinjalizova koleg\u00ebt e Drejt\u00ebsis\u00eb dhe Integrimit q\u00eb t\u00eb shqyrtonin ndonj\u00eb mas\u00eb ndaj licenc\u00ebs s\u00eb p\u00ebrkthyesit \u201ct\u00eb kollajsh\u00ebm\u201d. Episodi m\u00eb lart \u00ebsht\u00eb dometh\u00ebn\u00ebs p\u00ebr kufizimet e Inteligjenc\u00ebs Artificiale, pararend\u00ebs fillestar i s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe algoritmi p\u00ebrkthyes i \u201cGoogle\u201d (q\u00eb konsiderohet m\u00eb cil\u00ebsori). Edhe sot, 13 vjet mbas pyet\u00ebsorit, e mbas nj\u00eb progresi impresionues n\u00eb aplikacionet e p\u00ebrkthimit, ky algorit\u00ebm nuk \u00ebsht\u00eb perfekt: as p\u00ebr gjuh\u00ebt me p\u00ebrdorim t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb internet si anglishtja e spanjishtja ku \u201cGoogle\u201d investon m\u00eb shum\u00eb dhe aq m\u00eb pak p\u00ebr \u201cgjuh\u00ebt e vogla\u201d ku hyn shqipja e t\u00ebr\u00eb gjuh\u00ebt e Ballkanit. Shembullin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb na e jep AKSHI, i cili para pak jav\u00ebsh n\u00eb uebsitin e tij njofton nj\u00eb tender p\u00ebr IA duke referuar aktet p\u00ebr \u201cTregun e Vet\u00ebm\u201d Europian.<\/p>\n<p>Ky term q\u00eb n\u00eb versionet zyrtare n\u00eb shqip t\u00eb marr\u00ebveshjeve me Brukselin sh\u00ebnohet si \u201cTregu i P\u00ebrbashk\u00ebt\u201d ose \u201cTregu Unik\u201d (n\u00eb anglisht: \u201cCommon Market\u201d ose \u201cSingle Market\u201d) duket si gabimi i radh\u00ebs n\u00eb p\u00ebrkthimet me IA. Sa m\u00eb lart lipset t\u00eb merret n\u00eb konsiderat\u00eb kur d\u00ebgjojm\u00eb nga kryeministrin Rama se do t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb IA p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkthyer legjislacionin e Bashkimit Europian p\u00ebr ta transpozuar n\u00eb at\u00eb shqiptar mbasi t\u00eb ket\u00eb identifikuar po me IA lakunat n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, procesi \u2018screening\u2019 i p\u00ebrfunduar vjet nga Komisioni Europian ishte nj\u00eb kontroll i im\u00ebt i legjislacionit ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjetur se ku duhej t\u00eb plot\u00ebsohej apo ndryshohej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb nj\u00ebsohej me direktivat europiane. Aplikimi i IA p\u00ebr po k\u00ebt\u00eb gj\u00eb duket nj\u00eb dublikim i panevojsh\u00ebm edhe sikur t\u00eb rezultoj\u00eb efektiv. S\u00eb dyti, dhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme edhe sikur kufizimet e IA n\u00eb p\u00ebrkthimin anglisht-shqip t\u00eb mos ishin ato q\u00eb jan\u00eb: \u00e7far\u00eb dobie kemi nga nj\u00eb p\u00ebrkthim kompjuterik q\u00eb p\u00ebrfundon, po themi, n\u00eb 24 or\u00eb dhe nga botimi i tyre n\u00eb Gazet\u00ebn Zyrtare n\u00eb 24 dit\u00eb? Nevoja e par\u00eb e nj\u00eb ligji \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb njihet e t\u00eb brend\u00ebsohet nga p\u00ebrdoruesit qofshin ata qytetar\u00eb, biznese apo burokrat\u00eb. Dhe p\u00ebr burokrat\u00ebt e administrat\u00ebs shtet\u00ebrore, kjo arrihet kur ata p\u00ebrfshihen direkt n\u00eb p\u00ebrkthim e redaktim. P\u00ebrndryshe do t\u00eb rinkonfirmohet edhe nj\u00eb her\u00eb imazhi real i nj\u00eb shteti q\u00eb aprovon ligje sa p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb e pa e vrar\u00eb mendjen p\u00ebr zbatimin e tyre.<\/p>\n<p>3-KLE\u00c7KA E SHEJTAN-BUDALLAIT<\/p>\n<p>Deklarata e kryeministrit Rama se do t\u00eb p\u00ebrdorte IA e ndihmuar nga Mira Murati p\u00ebr aktet e BE-s\u00eb pati jehon\u00eb n\u00eb mediat europiane. Eurodeputeti gjerman Timo W\u00f6lken, koordinator p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet e shtetit ligjor i Grupit Socialdemokrat n\u00eb Parlamentin Europian, i pyetur n\u00eb dhjetor nga media gjermane RND mbi k\u00ebt\u00eb nism\u00eb tha se, \u201cve\u00e7an\u00ebrisht kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dokumente t\u00eb ndjeshme si\u00e7 jan\u00eb tekstet ligjore duhet t\u00eb zbatohen standarde t\u00eb larta. Dmth., q\u00eb tekstet e p\u00ebrkthyera t\u00eb kontrollohen nga njer\u00ebz q\u00eb jan\u00eb ekspert\u00eb e jurist\u00eb.<\/p>\n<p>Inteligjenca artificiale mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb mjet p\u00ebr t\u00eb ndihmuar, por nuk duhet ta ket\u00eb kurr\u00eb fjal\u00ebn e fundit, P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, dyshoj se IA si \u2018ChatGPT\u2019 mund t\u00eb trajtoj\u00eb me siguri p\u00ebrkthimin e teksteve ligjore komplekse\u201d. Ndoshta zoti W\u00f6lken (si dhe autori i k\u00ebtyre radh\u00ebve) i ka marr\u00eb seriozisht deklaratat e kryeministrit Rama.<\/p>\n<p>Atij nuk i ka shkuar mendja se synimi ishte thjesht sensacioni mediatik i radh\u00ebs. Duket se W\u00f6lken e t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebrfshihen tek burrat e fshatit, q\u00eb nuk shfaqen si m\u00eb t\u00eb men\u00e7ur se shejtan-budallai q\u00eb hedh gur\u00eb n\u00eb lum\u00eb. Deri k\u00ebtu gjith\u00e7ka n\u00eb rregull. Sikur t\u00eb mos ishte kle\u00e7ka me prokurimin publik.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NGA GENC POLLO Kur nj\u00eb budalla hedh nj\u00eb gur n\u00eb lum\u00eb dhe burrat e fshatit futen n\u00eb uj\u00eb p\u00ebr ta nxjerr\u00eb, a b\u00ebhen edhe k\u00ebta t\u00eb fundit ndopak budallenj? P\u00ebrgjigja ndaj k\u00ebsaj pyetjeje mbetet e paqart\u00eb, por sh\u00ebnimi i m\u00ebposht\u00ebm mund t\u00eb ndihmoj\u00eb debatin rreth saj. 1-INTELIGJENCA E TENDERIT ME LETRA FIZIKE DHE ELEKTRONIKE N\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2037,"featured_media":324593,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,364,5380,231,1454,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-401171","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-koment-opinion","9":"category-kryesore","10":"category-lajme","11":"category-politike","12":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/401171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2037"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=401171"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/401171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":401172,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/401171\/revisions\/401172"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/324593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=401171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=401171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=401171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}