{"id":425684,"date":"2025-11-08T11:32:24","date_gmt":"2025-11-08T10:32:24","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=425684"},"modified":"2025-11-08T11:32:26","modified_gmt":"2025-11-08T10:32:26","slug":"the-new-york-times-fatos-nano-fundi-i-nje-epoke-kaosi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/the-new-york-times-fatos-nano-fundi-i-nje-epoke-kaosi\/","title":{"rendered":"\u201cThe New York Times\u201d: Fatos Nano, fundi i nj\u00eb epoke kaosi"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga \u201cThe\u00a0New York Times\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fatos Nano, nj\u00eb ish-kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb i cili udh\u00ebhoqi tranzicionin e vendit t\u00eb tij nga dekadat e diktatur\u00ebs staliniste q\u00eb p\u00ebrfundoi n\u00eb vitin 1991, por koha e t\u00eb cilit n\u00eb detyr\u00eb u sh\u00ebnua nga turbulenca dhe pabarazi e madhe, nd\u00ebrroi jet\u00eb m\u00eb 31 tetor n\u00eb kryeqytetin, Tiran\u00eb. Ai ishte 73 vje\u00e7.<\/p>\n\n\n\n<p>Vdekja e tij n\u00eb nj\u00eb spital nga s\u00ebmundja kronike e mushk\u00ebrive u njoftua nga Presidenti i Shqip\u00ebris\u00eb Bajram Begaj.<\/p>\n\n\n\n<p>Karriera politike e zotit Nano p\u00ebrfshiu harkun e daljes 2-dekad\u00ebshe t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nga t\u00eb qenit regjimi i fundit, m\u00eb i izoluari dhe ndoshta m\u00eb brutali komunist n\u00eb Evrop\u00eb n\u00eb miratimin e di\u00e7kaje q\u00eb i ngjante nj\u00eb demokracie, edhe pse me t\u00eb meta.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb mbijetues i p\u00ebrsosur politik i cili u p\u00ebrshtat me rrethanat n\u00eb ndryshim t\u00eb vendit t\u00eb tij, Nano filloi si nj\u00eb ekonomist i ri i Partis\u00eb Komuniste dhe nj\u00eb i preferuar i vejush\u00ebs s\u00eb despotit jet\u00ebgjat\u00eb Enver Hoxha. Gjat\u00eb 40 viteve pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe deri n\u00eb vdekjen e tij n\u00eb vitin 1985, Hoxha e kishte shnd\u00ebrruar vendin e tij t\u00eb varf\u00ebr n\u00eb di\u00e7ka t\u00eb ngjashme me nj\u00eb kamp t\u00eb madh burgu, portat e t\u00eb cilit ishin t\u00eb mbyllura p\u00ebr bot\u00ebn e jashtme.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano u em\u00ebrua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb kryeminist\u00ebr n\u00eb vitin 1991 nga pasardh\u00ebsi i zgjedhur i Hoxh\u00ebs, Ramiz Alia, nd\u00ebrsa themelet e komunizmit shqiptar po shk\u00ebrmoqeshin. Shp\u00ebtimi i Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb \u2013 emri zyrtar i komunist\u00ebve \u2013 nuk ishte nj\u00eb mund\u00ebsi, dhe Nano u b\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi i pasardh\u00ebses s\u00eb saj politike, Partis\u00eb Socialiste, nj\u00eb ndryshim emri q\u00eb ai e detyroi t\u00eb ndodhte.<\/p>\n\n\n\n<p>Karriera e tij p\u00ebrfundoi me humbjen e zgjedhjeve 14 vjet m\u00eb von\u00eb \u2013 pas 3 mandateve t\u00eb trazuara si kryeminist\u00ebr, m\u00eb i gjati prej t\u00eb cilave zgjati pak m\u00eb shum\u00eb se 3 vjet; gati 4 vjet n\u00eb burg pasi u d\u00ebnua me akuza t\u00eb dob\u00ebta p\u00ebr p\u00ebrvet\u00ebsim t\u00eb fondeve t\u00eb ndihmave italiane n\u00ebn qeverin\u00eb e rivalit t\u00eb tij t\u00eb betuar politik, presidentit Sali Berisha; dhe nj\u00eb ikje e d\u00ebshp\u00ebruar nga dera an\u00ebsore e nd\u00ebrtes\u00ebs kryesore qeveritare, teksa protestuesit e t\u00ebrbuar p\u00ebr vrasjen e nj\u00eb politikani t\u00eb opozit\u00ebs, Azem Hajdari, e sulmuan at\u00eb n\u00eb vitin 1998.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00ebto trazira sh\u00ebnuan fundin e mandatit t\u00eb dyt\u00eb nga 3 mandatet e tij si kryeminist\u00ebr. Nano u rikthye n\u00eb detyr\u00eb 4 vjet m\u00eb von\u00eb, n\u00eb vitin 2002, vet\u00ebm p\u00ebr t\u2019u rr\u00ebzuar p\u00ebrs\u00ebri pasi demonstruesit, t\u00eb zem\u00ebruar p\u00ebr pabarazit\u00eb e m\u00ebdha t\u00eb vendit, hodh\u00ebn gur\u00eb ndaj zyr\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb vitin 2004, duke paralajm\u00ebruar humbjen n\u00eb votime vitin e ardhsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cRrokaqiejt shikonin nga lart mbi hap\u00ebsira t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb kryeqytetit pa drita\u201d,<\/em>&nbsp;\u2013 shkroi Fred C. Abrahams n\u00eb librin e tij t\u00eb vitit 2015&nbsp;<em>\u201cShqip\u00ebria Moderne: Nga Diktatura n\u00eb Demokraci n\u00eb Evrop\u00eb\u201d,<\/em>&nbsp;nd\u00ebrsa ish-komunisti miop, Nano,&nbsp;<em>\u201cb\u00ebri nj\u00eb operacion me lazer p\u00ebr syt\u00eb, sh\u00ebtiste me Mercedesin e tij t\u00eb zi me shpejt\u00ebsi n\u00ebp\u00ebr Shqip\u00ebri dhe zbukuronte sken\u00ebn shoq\u00ebrore\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Uljet dhe ngritjet e karrier\u00ebs s\u00eb Nanos pasqyruan turbulencat e Shqip\u00ebris\u00eb gjat\u00eb epok\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb tranzicionit.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cVendi \u00ebsht\u00eb kapur n\u00eb nj\u00eb spirale hakmarrjeje, t\u00eb nxitur nga lakmia dhe arm\u00ebt, gj\u00eb q\u00eb e ka l\u00ebn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb popullsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb gjendje privimi dhe terrori ekstrem\u201d,<\/em>&nbsp;\u2013 shkroi gazetari britanik Misha Glenny pasi vizitoi Nanon n\u00eb vitin 1997, teksa ai ishte gati t\u00eb fillonte periudh\u00ebn e tij t\u00eb dyt\u00eb si kryeminist\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano, i liruar vet\u00ebm s\u00eb fundmi nga burgu, e ruajti qet\u00ebsin\u00eb p\u00ebrball\u00eb anarkis\u00eb s\u00eb vendit t\u00eb tij. Ai ishte<em>&nbsp;\u201csarkastik dhe i pashqet\u00ebsuar\u201d,<\/em>&nbsp;shkroi gazetari Michel B\u00f4le-Richard n\u00eb \u201cLe Monde\u201d at\u00eb ver\u00eb,<em>&nbsp;\u201cme nj\u00eb buz\u00ebqeshje t\u00eb vog\u00ebl, arg\u00ebtues dhe tall\u00ebs\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ai ishte njohur n\u00eb vitet 1980 si ekonomist, duke sh\u00ebrbyer si studiues n\u00eb Institutin e Studimeve Marksiste-Leniniste n\u00eb Tiran\u00eb, me nj\u00eb k\u00ebmb\u00eb t\u00eb ngulur fort n\u00eb regjimin e vjet\u00ebr t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Instituti drejtohej nga Nexhmije Hoxha, e veja e Enver Hoxh\u00ebs. Deri n\u00eb vitin 1990, Nano i jepte k\u00ebshilla ekonomike Alis\u00eb, njeriut q\u00eb mbante pishtarin e Hoxh\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano<em>&nbsp;\u201cnuk kishte vese gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb punonte n\u00eb institut\u201d,<\/em>&nbsp;i tha zonja Hoxha nj\u00eb intervistuesi n\u00eb vitin 2013, 7 vjet para vdekjes s\u00eb saj.<em>&nbsp;\u201cAi kishte vler\u00ebsimin tim m\u00eb t\u00eb lart\u00eb. E shihja si nj\u00eb kuad\u00ebr me perspektiv\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Edhe duke pasur parasysh lidhjet e tij me regjimin, em\u00ebrimi i Nanos si kryeminist\u00ebr n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1991 u pa si nj\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetje p\u00ebr reformist\u00ebt. Nj\u00eb statuj\u00eb gjigante e pikturuar me ar e Hoxh\u00ebs n\u00eb Sheshin Sk\u00ebnderbej n\u00eb Tiran\u00eb u rr\u00ebzua po at\u00eb muaj.<\/p>\n\n\n\n<p>Zgjedhjet e para t\u00eb lira q\u00eb nga vitet 1920 u mbajt\u00ebn n\u00eb fund t\u00eb marsit dhe ish-komunist\u00ebt u mbajt\u00ebn n\u00eb pushtet nga nj\u00eb elektorat rural i kujdessh\u00ebm ndaj ndryshimit. Nj\u00eb grev\u00eb e p\u00ebrgjithshme n\u00eb qershor nga 350 mij\u00eb pun\u00ebtor\u00eb e detyroi Nanon t\u00eb largohej nga detyra at\u00eb muaj.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e tij sapo kishin filluar. Pasi Partia Demokratike e Berish\u00ebs&nbsp;<em>\u201ce em\u00ebrtuar k\u00ebshtu n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshtatshme\u201d,<\/em>&nbsp;komentoi \u201cThe New York Times\u201d, mori pushtetin n\u00eb vitin 1992, ajo filloi t\u00eb hetonte Nanon.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai u arrestua n\u00eb korrik t\u00eb vitit 1993. U d\u00ebnua p\u00ebr akuzat e p\u00ebrvet\u00ebsimit n\u00eb prillin e ardhsh\u00ebm dhe u d\u00ebnua me 12 vjet burg pas nj\u00eb gjyqi q\u00eb Abrahams e p\u00ebrshkroi se ishte&nbsp;<em>\u201cplot me manipulime\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Gjyqtari kryesues dha dor\u00ebheqjen n\u00eb mes t\u00eb gjyqit p\u00ebr shkak t\u00eb asaj q\u00eb ai e quajti presion politik p\u00ebr t\u00eb d\u00ebnuar. E gjith\u00eb \u00e7\u00ebshtja u denoncua nga grupet e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut si e motivuar politikisht \u2013 megjith\u00ebse jo nga Qeveria e SHBA-s\u00eb, e cila dyshonte p\u00ebr rr\u00ebnj\u00ebt komuniste t\u00eb Nanos.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai i kaloi vitet e ardhshme n\u00eb burg duke komplotuar kthimin e tij dhe duke udh\u00ebhequr partin\u00eb e tij nga qelia e tij prej 10 metrash katror\u00eb, me ndihm\u00ebn nga jasht\u00eb t\u00eb gruas s\u00eb tij n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Rexhin\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr koh\u00ebn e tij n\u00eb burg, ai i tha \u201cLe Monde\u201d:&nbsp;<em>\u201cN\u00eb afat t\u00eb shkurt\u00ebr njeriu b\u00ebhet agresiv, n\u00eb afat t\u00eb gjat\u00eb shkat\u00ebrrohet, por n\u00eb afat t\u00eb mes\u00ebm njeriu b\u00ebhet m\u00eb i men\u00e7ur\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai u lirua n\u00eb mars t\u00eb vitit 1997 gjat\u00eb nj\u00eb amnistie t\u00eb p\u00ebrgjithshme, teksa vendi ra p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb kaos pas r\u00ebnies s\u00eb disa skemave Ponzi t\u00eb sanksionuara nga qeveria, n\u00eb t\u00eb cilat ndoshta 80% e popullsis\u00eb kishte humbur kursimet. Situata e fundosi Berish\u00ebn dhe Nano u rikthye n\u00eb detyr\u00eb at\u00eb ver\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Glenny, gazetari britanik, e quajti at\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb&nbsp;<em>\u201cnj\u00eb reformator t\u00eb p\u00ebrkushtuar me nj\u00eb shumic\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb e mb\u00ebshtet\u201d<\/em>, por pranoi se&nbsp;<em>\u201cai ende nuk ndihet mjaftuesh\u00ebm i fort\u00eb p\u00ebr t\u00eb denoncuar trash\u00ebgimin\u00eb e Hoxh\u00ebs n\u00eb publik\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Situata e Shqip\u00ebris\u00eb nuk u p\u00ebrmir\u00ebsua n\u00ebn drejtimin e Nanos. Socialist\u00ebt&nbsp;<em>\u201cdinin si t\u2019i mbushnin xhepat\u201d<\/em>, shkroi Abrahams.&nbsp;<em>\u201cArsimi dhe njohurit\u00eb e tyre t\u00eb gjuh\u00ebve leht\u00ebsuan korrupsionin q\u00eb shpejt u b\u00eb sistematik\u201d<\/em>. Nano, i rraskapitur kur doli nga burgu, u vu re shpejt nga diplomat\u00ebt t\u00eb mbante mansheta t\u00eb arta, kostume t\u00eb qepura dhe unaza t\u00eb m\u00ebdha.<\/p>\n\n\n\n<p>Vrasja e politikanit t\u00eb opozit\u00ebs, Hajdari, ishte pika e fundit, pasi disa akuzuan zyrtar\u00ebt qeveritar\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfshirje n\u00eb krim. Zyra dhe rezidenca e Nanos u pla\u00e7kit\u00ebn n\u00eb trazirat q\u00eb pasuan dhe ai dha dor\u00ebheqjen n\u00eb fund t\u00eb shtatorit 1998.<\/p>\n\n\n\n<p>3 persona t\u00eb p\u00ebrshkruar si an\u00ebtar\u00eb t\u00eb nj\u00eb&nbsp;<em>\u201cbande\u201d<\/em>&nbsp;nga Abrahams u d\u00ebnuan p\u00ebr vrasjen e Hajdarit n\u00eb vitin 2002.&nbsp;<em>\u201cP\u00ebr vite me radh\u00eb p\u00ebrfshirja e Hajdarit n\u00eb krim u diskutua gjer\u00ebsisht\u201d,<\/em>&nbsp;shkroi Abrahams.<\/p>\n\n\n\n<p>Socialist\u00ebt fituan nj\u00eb raund tjet\u00ebr zgjedhjesh parlamentare n\u00eb vitin 2001 dhe Nano, ende njeriu i fort\u00eb i partis\u00eb, u rikthye n\u00eb detyr\u00eb. Por kjo n\u00ebnkuptonte vet\u00ebm nj\u00eb periudh\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb keqmenaxhimi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano dhe socialist\u00ebt&nbsp;<em>\u201ckishin grumbulluar pasuri t\u00eb madhe dhe donin m\u00eb shum\u00eb\u201d<\/em>, shkroi Abrahams. Partia e tij humbi zgjedhjet n\u00eb korrik 2005 dhe Nano dha dor\u00ebheqjen n\u00eb shtator. Berisha e pasoi at\u00eb q\u00eb sh\u00ebrbeu deri n\u00eb vitin 2013. N\u00ebn administrat\u00ebn e Biden, Berisha u ndalua t\u00eb hynte n\u00eb Shtetet e Bashkuara p\u00ebr shkak t\u00eb&nbsp;<em>\u201cp\u00ebrfshirjes n\u00eb korrupsion t\u00eb konsideruesh\u00ebm\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Fatos Thanas Nano lindi n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 16 shtator 1952, djali i vet\u00ebm midis 4 f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb Thanas Nanos, nj\u00eb ish-drejtor i transmetuesit komb\u00ebtar t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, dhe Maria (Shuteriqi) Nanos, nj\u00eb zyrtare qeveritare.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb i elit\u00ebs s\u00eb privilegjuar t\u00eb partis\u00eb, Nano kishte nj\u00eb an\u00eb rebele q\u00eb n\u00eb adoleshenc\u00eb,&nbsp;duke formuar nj\u00eb grup roku q\u00eb luante muzik\u00eb, si \u201cBeatles\u201d, q\u00eb ishte rrept\u00ebsisht e ndaluar n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai u diplomua n\u00eb Shkoll\u00ebn e Mesme \u201cSami Frash\u00ebri\u201d dhe mori nj\u00eb diplom\u00eb n\u00eb ekonomi politike nga Universiteti i Tiran\u00ebs n\u00eb vitin 1974. Vitin tjet\u00ebr, ai mori nj\u00eb pun\u00eb si ekonomist n\u00eb nj\u00eb uzin\u00eb metalurgjike n\u00eb qytetin e Elbasanit dhe n\u00eb vitin 1983, mori nj\u00eb doktoratur\u00eb n\u00eb ekonomi nga Universiteti i Tiran\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n<p>Kur u em\u00ebrua si studiues n\u00eb Institutin e Studimeve Marksiste-Leniniste \u2013 disa burime thon\u00eb se kjo ndodhi q\u00eb n\u00eb vitin 1978, nd\u00ebrsa t\u00eb tjera e vendosin at\u00eb n\u00eb mesin ose fundin e viteve 1980 \u2013 karriera e tij mori hov.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano l\u00eb pas Ed\u00ebn dhe Sokol Nanon, f\u00ebmij\u00ebt e tij me gruan e par\u00eb, me t\u00eb cil\u00ebn u divorcua n\u00eb vitin 2001; gruan e tij t\u00eb dyt\u00eb, Xhoan\u00ebn, me t\u00eb cil\u00ebn u martua n\u00eb vitin 2002; dhe motrat e tij, Sashenka, Vjollca dhe Mimoza Nano.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai b\u00ebri kandidime t\u00eb pasuksesshme p\u00ebr t\u2019u zgjedhur President nga parlamenti, ku tre t\u00eb pestat duhet t\u00eb bien dakord p\u00ebr nj\u00eb kandidatur\u00eb \u2013 n\u00eb vitet 2007 dhe 2012, duke mos arritur t\u00eb marr\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb mjaftueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>Nano la nj\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb jet\u00ebn politike t\u00eb vendit t\u00eb tij, megjith\u00ebse nj\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb paqart\u00eb.&nbsp;<em>\u201cDinak dhe i paparashikuesh\u00ebm\u201d<\/em>, shkroi Abrahams p\u00ebr t\u00eb.&nbsp;<em>\u201cAi b\u00ebri pazare dhe eci p\u00ebrpara\u201d.<\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga \u201cThe\u00a0New York Times\u201d Fatos Nano, nj\u00eb ish-kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb i cili udh\u00ebhoqi tranzicionin e vendit t\u00eb tij nga dekadat e diktatur\u00ebs staliniste q\u00eb p\u00ebrfundoi n\u00eb vitin 1991, por koha e t\u00eb cilit n\u00eb detyr\u00eb u sh\u00ebnua nga turbulenca dhe pabarazi e madhe, nd\u00ebrroi jet\u00eb m\u00eb 31 tetor n\u00eb kryeqytetin, Tiran\u00eb. Ai ishte 73 vje\u00e7. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2037,"featured_media":425685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,5380,231,1454,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-425684","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-kryesore","9":"category-lajme","10":"category-politike","11":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/425684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2037"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=425684"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/425684\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":425686,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/425684\/revisions\/425686"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/425685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=425684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=425684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=425684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}