![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588455x10-606-6a8c8e459d050.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n\u00cbsht\u00eb \u00ebnd\u00ebrr p\u00ebr \u00e7do arkitekt: nj\u00eb drejtues qeverie q\u00eb e konsideron t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme arkitektur\u00ebn, fton studio t\u00eb huaja, u jep kontrata dhe p\u00ebrfshihet personalisht n\u00eb projektim.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb Shqip\u00ebri, fal\u00eb Edi Ram\u00ebs, kjo \u00ebnd\u00ebrr \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb realitet.<\/p>\n\n\n\n
\u201cThe Albanian Files\u201d, nj\u00eb lib\u00ebr prej 800 faqesh q\u00eb p\u00ebrmbledh mbi nj\u00ebzet vjet arkitektur\u00eb t\u00eb huaj n\u00eb vend, nxjerr n\u00eb pah para s\u00eb gjithash marr\u00ebdh\u00ebnien e ve\u00e7ant\u00eb mes arkitektur\u00ebs dhe pushtetit.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, ai \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb portret demaskues t\u00eb nj\u00eb profesioni q\u00eb munges\u00ebn e kontrollit demokratik e ngat\u00ebrron me lirin\u00eb e projektimit.<\/p>\n\n\n\n
Truman Kapote e p\u00ebrshkroi librin legjendar \u201cN\u00eb udh\u00ebtim\u201d t\u00eb Xhek Kuruakut\u2014t\u00eb cilin autori e shkroi n\u00ebn ndikimin e amfetaminave si v\u00ebrshim mendimesh t\u00eb pap\u00ebrpunuara, pa p\u00ebrdorur shenj\u00eb pik\u00ebsimi, duke shtypur me makin\u00eb shkrimi mbi nj\u00eb rul t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb letre\u2014 me fjal\u00ebt: \u201cKy nuk \u00ebsht\u00eb shkrim, \u00ebsht\u00eb thjesht shtypje n\u00eb makin\u00eb.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Di\u00e7ka e till\u00eb mund t\u00eb thuhet edhe p\u00ebr \u201cDosjet Shqiptare\u201d (The Albanian Files), p\u00ebrmbledhjen gjigante t\u00eb mbi 20 vjet\u00ebve arkitektur\u00eb dhe urbanistik\u00eb t\u00eb huaj n\u00eb Shqip\u00ebri, me redaktore botimi Aneke Abhelakhun dhe botues Lars M\u00fcller Publishers: \u201cKy nuk \u00ebsht\u00eb redaktim, \u00ebsht\u00eb thjesht printim.\u201d<\/p>\n\n\n\n
60 studio arkitekture nga Evropa, Amerika dhe Azia mor\u00ebn nj\u00eb formular me pyetjen se prej sa koh\u00ebsh dhe p\u00ebr \u00e7far\u00eb kishin punuar n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n
Formulari u k\u00ebrkonte gjithashtu t\u00eb plot\u00ebsonin nj\u00eb tabel\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr projektet e tyre dhe m\u00eb pas i ftonte t\u00eb mbushnin nj\u00eb fashikull nga 8 deri n\u00eb 16 faqe me vizatime, skica, mendime, fotografi apo \u00e7far\u00ebdo tjet\u00ebr q\u00eb d\u00ebshironin t\u00eb paraqisnin rreth k\u00ebtyre projekteve.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Faqet 400 dhe 401 nga libri Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb pak a shum\u00eb ajo q\u00eb b\u00ebjn\u00eb botuesit e sht\u00ebpis\u00eb botuese NAi010 (botuesi m\u00eb i madh hollandez i librave t\u00eb arkitektur\u00ebs dhe artit) n\u00eb fillim t\u00eb procesit p\u00ebr hartimin e Vjetarit t\u00eb Arkitektur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n M\u00eb pas, duke u mb\u00ebshtetur te materiali i mbledhur, redaksia nis nj\u00eb odise qindraor\u00ebshe: viziton t\u00eb gjitha projektet, diskuton se cilat duhen p\u00ebrfshir\u00eb dhe cilat jo, p\u00ebrzgjedh ose porosit fotografi dhe vizatime projektuese, shkruan tekste informuese p\u00ebr \u00e7do projekt dhe reflekton mbi prodhimin e nj\u00eb viti arkitekturor p\u00ebrmes disa eseve t\u00eb thelluara.<\/p>\n\n\n\n Lars M\u00fcller Publishers dhe Abhelakhu i kan\u00eb anashkaluar t\u00eb gjitha k\u00ebto faza. Ata jan\u00eb kufizuar n\u00eb bashkimin e materialeve n\u00eb nj\u00eb lloj numuratori telefonik prej 800 faqesh, t\u00eb strukturuar mbi baz\u00ebn e p\u00ebrgjigjeve t\u00eb formular\u00ebve dhe tabelave, shtypur n\u00eb let\u00ebr roz\u00eb.<\/p>\n\n\n\n V\u00ebllimi paraprihet nga nj\u00eb hyrje e Anneke Abhelakhut, e cila shkruan n\u00eb terma t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm p\u00ebr tema si bashk\u00ebpunimi, shk\u00ebmbimi dhe bashk\u00ebsia.<\/p>\n\n\n\n Parath\u00ebnia \u00ebsht\u00eb shkruar nga Edi Rama, kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb prej 13 vjet\u00ebsh dhe, m\u00eb par\u00eb, p\u00ebr shum\u00eb vite kryetar i Bashkis\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb nj\u00eb tekst t\u00eb shkurt\u00ebr e bombastik, ai l\u00ebvdon rolin heroik t\u00eb ushtris\u00eb s\u00eb tij t\u00eb arkitekt\u00ebve t\u00eb huaj (Arch Army) \u2014 n\u00eb \u00e7lirimin e shqiptar\u00ebve nga izolimi dhe prapambetja, si dhe n\u00eb p\u00ebrgatitjen e tyre p\u00ebr rolin q\u00eb do t\u00eb luajn\u00eb n\u00eb Bashkimin Evropian dhe n\u00eb bot\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, pik\u00ebrisht gjat\u00eb periudh\u00ebs kur Rama ka qen\u00eb n\u00eb pushtet, ka ndodhur nj\u00eb emigrim masiv i trurit \u2014 miliona shqiptar\u00eb t\u00eb rinj dhe t\u00eb arsimuar jan\u00eb larguar drejt Evrop\u00ebs dhe pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs. Kjo diaspor\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb edhe arkitekt\u00ebt mes saj, nuk ka luajtur asnj\u00eb rol dometh\u00ebn\u00ebs n\u00eb projektet e p\u00ebrmbledhura n\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Libri ka marr\u00eb nj\u00eb ngarkes\u00eb politike shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se \u00e7far\u00ebdo libri tjet\u00ebr mbi arkitektur\u00ebn, n\u00eb kontrast t\u00eb plot\u00eb me p\u00ebrpjekjet minimale redaktoriale dhe munges\u00ebn e reflektimit q\u00eb ai mbart.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr nga p\u00ebrmbajtja, ky lib\u00ebr nuk mund t\u00eb merret seriozisht, por megjithat\u00eb ia vlen t\u00eb studiohet si simptom\u00eb dhe simbol i marr\u00ebdh\u00ebnies midis arkitektur\u00ebs dhe pushtetit.<\/p>\n\n\n\n \u201cThe Albanian Files\u201d u botua kur rrug\u00ebt e Tiran\u00ebs ishin mbushur me shqiptar\u00eb q\u00eb brohorisnin dhe k\u00ebndonin me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb, duke protestuar kund\u00ebr korrupsionit t\u00eb qeveris\u00eb Rama dhe, ve\u00e7an\u00ebrisht, kund\u00ebr lidhjeve t\u00eb ngushta t\u00eb kryeministrit \u2014 i cili q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn kur ishte kryetar bashkie njihej me nofk\u00ebn \u201czot\u00ebria 10%\u201d \u2014 me oligark\u00eb, investitor\u00eb t\u00eb dyshimt\u00eb t\u00eb huaj dhe pastrimin e parave kriminale p\u00ebrmes pasurive t\u00eb paluajtshme.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb nj\u00eb vend nga ku prej dekadash emigrojn\u00eb dhjet\u00ebra mij\u00ebra njer\u00ebz \u00e7do vit dhe q\u00eb po zbrazet ngadal\u00eb, nd\u00ebrtohet nj\u00eb kompleks apartamentesh t\u00eb shtrenjta pas tjetrit. M\u00eb pas, k\u00ebto nd\u00ebrtesa mbeten bosh, sepse funksioni i tyre kryesor \u00ebsht\u00eb pastrimi i parave t\u00eb kokain\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Pika q\u00eb e mbushi kup\u00ebn ishte nj\u00eb projekt ku Xhared Kushner kishte rol drejtues, mbushja e zon\u00ebs natyrore t\u00eb lagun\u00ebs Vjos\u00eb-Nart\u00eb dhe e ishullit t\u00eb Sazanit me nj\u00eb resort ekskluziv p\u00ebr m\u00eb t\u00eb pasurit.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrthurja e rolit t\u00eb Kushnerit si zhvillues pronash me rolin e tij si familjar dhe k\u00ebshilltar i Donald Trampit p\u00ebr Gaz\u00ebn; ambicia e Edi Ram\u00ebs p\u00ebr t\u00eb fituar simpatin\u00eb e Trampit dhe p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb rind\u00ebrtimin e Gaz\u00ebs p\u00ebrmes Bordit t\u00eb Paqes (Rama \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb pakt\u00ebt udh\u00ebheq\u00ebs evropian\u00eb n\u00eb Bord), ku ai thot\u00eb se d\u00ebshiron t\u00eb angazhoj\u00eb \u201cushtrin\u00eb e arkitekt\u00ebve\u201d t\u00eb tij \u2014 i gjith\u00eb ky l\u00ebmsh krijoi nj\u00eb nyj\u00eb aq t\u00eb pazgjidhshme korrupsioni, shkat\u00ebrrimi t\u00eb natyr\u00ebs, lufte p\u00ebr pushtet dhe mb\u00ebshtetjeje p\u00ebr luft\u00ebn e gjenocidin, saq\u00eb shqiptar\u00ebt dol\u00ebn masivisht n\u00eb rrug\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Kryeministri Edi Rama. Foto nga Shutterstock<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebr shkak t\u00eb shpend\u00ebve q\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb folet\u00eb n\u00eb lagun\u00eb, protesta mori emrin \u201cRevolucioni i Flamingove\u201d dhe demonstruesit filluan t\u00eb mbanin pankarta roz\u00eb n\u00eb form\u00eb flamingoje.<\/p>\n\n\n\n Ata protestonin kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb sistemit, t\u00eb karakterizuar nga kriminaliteti, nepotizmi dhe g\u00ebrryerja e vlerave demokratike, me Edi Ram\u00ebn n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n Revolucioni i Flamingove ndjek modelin e nj\u00eb tjet\u00ebr proteste masive kund\u00ebr nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi t\u00eb korruptuar dhe autoritar: protestat e Parkut Gezi n\u00eb Turqi, n\u00eb vitin 2013. Shkak p\u00ebr to ishte plani p\u00ebr ta mbushur parkun popullor Gezi, n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Stambollit, me nj\u00eb qend\u00ebr tregtare n\u00eb stil neo-osman.<\/p>\n\n\n\n Demonstruesit e par\u00eb dol\u00ebn n\u00eb mbrojtje t\u00eb parkut dhe kund\u00ebr shitjes s\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs publike, por protesta shpejt u zgjerua dhe u drejtua kund\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb korruptuar dhe jodemokratike me t\u00eb cil\u00ebn Rexhep Erdogani impononte projektet e tij gjigante t\u00eb nd\u00ebrtimit.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb fund, miliona njer\u00ebz n\u00eb mbar\u00eb vendin protestuan kund\u00ebr shkat\u00ebrrimit t\u00eb t\u00eb drejtave dhe institucioneve laike e demokratike nga qeveria islamiste. N\u00eb Turqi, protestat u shtyp\u00ebn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pam\u00ebshirshme dhe t\u00eb dhunshme nga ushtria, duke shkaktuar shum\u00eb viktima.<\/p>\n\n\n\n Edi Rama ka deklaruar se asgj\u00eb nuk mund ta rr\u00ebzoj\u00eb nga froni.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Shqip\u00ebri ekzistojn\u00eb akoma institucione t\u00eb pavarura t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb dhe qeveria ende nuk ka p\u00ebrdorur dhun\u00eb n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, prandaj ngjarjet nuk duhet t\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb medoemos si n\u00eb Turqi.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, Edi Rama ka deklaruar se asgj\u00eb nuk mund ta rr\u00ebzoj\u00eb nga pushteti. Sipas tij, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb pakic\u00eb t\u00eb vog\u00ebl agjitator\u00ebsh t\u00eb paguar nga fuqi t\u00eb huaja.<\/p>\n\n\n\n Ai gjithashtu beson se vendi nuk ka qen\u00eb kurr\u00eb m\u00eb mir\u00eb se n\u00ebn drejtimin e tij.<\/p>\n\n\n\n Sipas tij, n\u00ebse ai do t\u00eb largohej, Shqip\u00ebria mund ta harronte p\u00ebrgjithmon\u00eb an\u00ebtar\u00ebsimin n\u00eb BE.<\/p>\n\n\n\n Pak pasi kishin shp\u00ebrthyer protestat, doli libri me titullin provokues The Albanian Files: Freedom and Architecture (Dosjet Shiptare: Arkitektura dhe Liria), dhe protestuesve iu dhurua k\u00ebshtu nj\u00eb simbol: nj\u00eb lib\u00ebr q\u00eb p\u00ebrmban vet\u00ebm arkitekt\u00eb t\u00eb huaj, t\u00eb cil\u00ebt, fal\u00eb nd\u00ebrhyrjes s\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb Edi Ram\u00ebs, kishin marr\u00eb porosi p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb seri t\u00eb t\u00ebr\u00eb projektesh ikonike t\u00eb p\u00ebrzgjedhura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rast\u00ebsishme.<\/p>\n\n\n\n Mes nd\u00ebrtimeve jan\u00eb shembujt m\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm t\u00eb korrupsionit dhe pastrimit t\u00eb parave, t\u00eb cil\u00ebt, me format e tyre t\u00eb \u00e7uditshme, kan\u00eb pushtuar horizontin urban t\u00eb Tiran\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Faqet 86 dhe 87 nga libri Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Krahasimi me The Epstein Files (Dosjet e Epstinit) u b\u00eb menj\u00ebher\u00eb. Nj\u00eb faqe interneti q\u00eb botoi qindra faqe dokumentesh ligjore mbi korrupsionin e qeveris\u00eb Rama u quajt The Edi Rama Files.<\/p>\n\n\n\n Legjenda e gjall\u00eb Fatos Lubonja, shkrimtar dhe ish-i burgosur politik gjat\u00eb regjimit stalinist, nisi nj\u00eb projekt p\u00ebr t\u00eb dokumentuar sistematikisht abuzimet me pushtetin dhe burimet q\u00eb kishin mund\u00ebsuar realizimin e secilit prej projekteve t\u00eb p\u00ebrmendura n\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Edi Rama kund\u00ebrsulmoi duke e tundur librin si nj\u00eb manifest politik t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb tij p\u00ebr ta \u00e7liruar Shqip\u00ebrin\u00eb nga dekada prapambetjeje dhe izolimi, me ndihm\u00ebn e arkitektur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb mbledhur nj\u00eb turm\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb madhe se protestuesit, n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb tij, Edi Rama nd\u00ebrtoi nj\u00eb stadium t\u00eb t\u00ebr\u00eb t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm p\u00ebr nj\u00eb koncert t\u00eb vet\u00ebm t\u00eb Kanje Uestit, t\u00eb cilit, para fotograf\u00ebve t\u00eb mbledhur, i vuri n\u00eb duarl librin Dosjet Shqiptare.<\/p>\n\n\n\n Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ai zgjodhi shk\u00eblqimin e huaj p\u00ebr t\u00eb forcuar pozit\u00ebn e vet. Sigurisht, mund t\u00eb kishte ftuar Dua Lip\u00ebn, por m\u00eb von\u00eb superylli britaniko-shqiptar do t\u00eb shprehej n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb protestave t\u00eb Flamingove dhe kund\u00ebr Edi Ram\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Libri t\u00ebrhoqi edhe m\u00eb shum\u00eb v\u00ebmendje kur nj\u00eb deputet i opozit\u00ebs citoi n\u00eb parlament nj\u00eb fragment nga kontributi i Reinier de Grafit t\u00eb OMA-s.<\/p>\n\n\n\n De Grafi i kishte drejtuar nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb hapur kryeministrit, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn i k\u00ebrkonte q\u00eb, n\u00ebse ishte e nevojshme, t\u00eb shp\u00ebrndante parlamentin dhe t\u00eb mos zhvillonte m\u00eb zgjedhje, mjafton q\u00eb t\u00eb mbetej ai n\u00eb pushtet.<\/p>\n\n\n\n Sipas De Grafit, studiot e huaja t\u00eb arkitektur\u00ebs t\u00eb paraqitura n\u00eb Dosjet Shqiptare, p\u00ebrfshir\u00eb edhe vet\u00eb at\u00eb, ishin b\u00ebr\u00eb plot\u00ebsisht t\u00eb varura nga marr\u00ebdh\u00ebnia personale q\u00eb kishin me Ram\u00ebn, n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku arkitektura po humbte gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb terren.<\/p>\n\n\n\n Prandaj, sipas De Grafit, zgjedhjet e ndershme dhe ndryshimi i pushtetit do t\u00eb ishin katastrofike p\u00ebr arkitektur\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n Sipas deputetit shqiptar, kjo let\u00ebr ishte \u201cprova vendimtare\u201d q\u00eb d\u00ebshmonte se sa i korruptuar dhe autoritar ishte n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb regjimi i Ram\u00ebs dhe cila ishte agjenda e fsheht\u00eb e politik\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n Redaktorja e librit dhe Edi Rama u p\u00ebrgjigj\u00ebn se ky reagim tregonte, pik\u00ebrisht, se sa pak e kuptonin kund\u00ebrshtar\u00ebt e tyre ironin\u00eb dhe se p\u00ebrfshirja e k\u00ebsaj letre duksh\u00ebm satirike t\u00eb De Grafit tregonte sa t\u00eb hapur dhe transparent\u00eb ishin ata.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa demonstruesit dhe disident\u00ebt e shohin librin si nj\u00eb dokument t\u00eb paturp\u00ebsis\u00eb s\u00eb korrupsionit n\u00ebn qeverisjen e Edi Ram\u00ebs, Rama dhe redaktorja e tij e paraqesin pik\u00ebrisht paturp\u00ebsin\u00eb e librit si di\u00e7ka pozitive.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb nj\u00eb shkrimi kritik botuar n\u00eb Archined, redaktorja Anneke Abhelakh deklaroi se libri b\u00ebnte pik\u00ebrisht at\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb arkivat dhe dosjet: t\u00eb sh\u00ebnojn\u00eb nj\u00eb moment kur zhvillohet nj\u00eb debat i gjer\u00eb shoq\u00ebror.<\/p>\n\n\n\n Pik\u00ebrisht sepse jan\u00eb b\u00ebr\u00eb sh\u00ebnjestra e nj\u00eb proteste kund\u00ebr qeveris\u00eb s\u00eb korruptuar, Dosjet Shqiptare paraqitet prej tyre si manifest i liris\u00eb p\u00ebr t\u00eb pasur mendime t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb interesante t\u00eb shihet se sa forma t\u00eb ndryshme mund t\u00eb marr\u00eb paturp\u00ebsia: nga nj\u00ebra an\u00eb m\u00ebnyra teatrale dhe vulgare me t\u00eb cil\u00ebn Edi Rama i hedh zjarr polemik\u00ebs dhe u kund\u00ebrp\u00ebrgjigjet kritik\u00ebve duke e ngritur z\u00ebrin n\u00eb maksimum dhe nga ana tjet\u00ebr m\u00ebnyra me t\u00eb cil\u00ebn Abhelakh p\u00ebrpiqet t\u2019i zbus\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt p\u00ebrmes nj\u00eb arsyetimi ledhatues, por t\u00eb pakuptimt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb Donald Trump p\u00ebrball\u00eb Mark Rutes.<\/p>\n\n\n\n Redaktorja i ka dh\u00ebn\u00eb librit n\u00ebntitullin \u201cFreedom and Architecture\u201d (Liria dhe Arkitektura), me sa duket duke u nisur nga ideja se liria \u00ebsht\u00eb tema q\u00eb bashkon grumbullin heterogjen t\u00eb projekteve n\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Duke gjykuar nga parath\u00ebnia e Ram\u00ebs, hyrja e Abhelakhut dhe reflektimet e shum\u00eb arkitekt\u00ebve, liria p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn flitet \u00ebsht\u00eb ajo e arkitektur\u00ebs si shenj\u00eb e \u00e7lirimit nga shtr\u00ebngimi dhe izolimi i regjimit stalinist, i rr\u00ebzuar tashm\u00eb 35 vjet m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, arbitrariteti i duksh\u00ebm, kaosi hap\u00ebsinor, kapitalizmi agresiv, madje edhe kriminaliteti dhe korrupsioni marrin nj\u00eb shk\u00eblqim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb: at\u00eb t\u00eb liris\u00eb s\u00eb sapofituar p\u00ebr t\u00eb eksperimentuar, ku nganj\u00ebher\u00eb gj\u00ebrat mund t\u00eb b\u00ebhen brutale, por, fundja\u2026<\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb e njejta mend\u00ebsi si\u00e7 tha sekretari amerikan i Mbrojtjes, Donald Rumsfeld, pas pla\u00e7kitjes s\u00eb Muzeut Irakian t\u00eb Antikiteteve:<\/p>\n\n\n\n \u201cLiria \u00ebsht\u00eb e rr\u00ebmujshme dhe njer\u00ebzit e lir\u00eb jan\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gabime, t\u00eb kryejn\u00eb krime dhe t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gj\u00ebra t\u00eb k\u00ebqija. Ata jan\u00eb gjithashtu t\u00eb lir\u00eb t\u00eb jetojn\u00eb jet\u00ebn e tyre dhe t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gj\u00ebra t\u00eb mrekullueshme. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb k\u00ebtu.\u201d<\/p>\n\n\n\n Si\u00e7 ndodh shpesh me udh\u00ebheq\u00ebsit q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb tep\u00ebr gjat\u00eb n\u00eb pushtet, Rama ka filluar ta barazoj\u00eb interesin e Shqip\u00ebris\u00eb me pushtetin e vet.<\/p>\n\n\n\n Ai e sheh veten si t\u00eb vetmin person t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u2019i udh\u00ebhequr shqiptar\u00ebt n\u00eb kap\u00ebrcimin e asaj q\u00eb e quan trauma e \u00e7lirimit: hapja e menj\u00ebhershme e dyerve dhe dritareve n\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb t\u00eb err\u00ebt dhe konfuzionin q\u00eb pason.<\/p>\n\n\n\n Prandaj, \u201cBaba Rama\u201d duhet t\u00eb udh\u00ebheq\u00eb me dor\u00eb t\u00eb fort\u00eb, edhe kur shqiptar\u00ebt p\u00ebrkoh\u00ebsisht nuk e kuptojn\u00eb dhe lejojn\u00eb t\u00eb manipulohen nga armiqt\u00eb e popullit. \u201cK\u00ebrc\u00ebnimi m\u00eb i madh p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb jan\u00eb vet\u00eb shqiptar\u00ebt\u201d, tha ai jo shum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa Rama \u00ebsht\u00eb i pushtuar plot\u00ebsisht nga narcizmi i mbretit-diell, arkitekt\u00ebt dhe redaktorja luajn\u00eb rolin e \u201cidiotit t\u00eb dobish\u00ebm\u201d, nj\u00eb em\u00ebrtim q\u00eb politikan\u00ebt sovjetik\u00eb p\u00ebrdornin p\u00ebr simpatizant\u00ebt komunist\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim, t\u00eb cil\u00ebt vinin p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb nd\u00ebrtimin e utopis\u00eb pun\u00ebtore \u2014 mes tyre jo pak arkitekt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Faqet 24 dhe 25 nga libri The Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n N\u00eb fund t\u00eb fundit, prej arkitekt\u00ebve k\u00ebrkohet nj\u00eb lloj i ve\u00e7ant\u00eb marr\u00ebzie q\u00eb, 35 vjet pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit, ta shp\u00ebrfillin kaosin e korruptuar ku punojn\u00eb si dhimbjet e pashmangshme t\u00eb rilindjes s\u00eb nj\u00eb vendi q\u00eb po \u00e7lirohet nga e kaluara dhe ta shohin Edi Ram\u00ebn si udh\u00ebheq\u00ebsin e ndri\u00e7uar pa t\u00eb cilin vendi nuk do t\u00eb mund ta rishpikte kurr\u00eb veten.<\/p>\n\n\n\n Si n\u00eb form\u00ebn redaktoriale, ashtu edhe n\u00eb vet\u00eb projektet e p\u00ebrzgjedhura, n\u00eb Dosjet shqiptare nuk gjendet asnj\u00eb gjurm\u00eb e ndonj\u00eb qasjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebrmbajt\u00ebsore, apo t\u00eb ndonj\u00eb analize t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt hap\u00ebsinore apo t\u00eb ndonj\u00eb hierarkie midis \u00e7\u00ebshtjeve kryesore dhe atyre dyt\u00ebsore \u2014 gj\u00eb q\u00eb do t\u00eb ishte e pritshme n\u00eb nj\u00eb vend ku pushteti mbi arkitektur\u00ebn \u00ebsht\u00eb kaq i p\u00ebrqendruar.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb far\u00eb koherence mund t\u00eb dallohet n\u00eb kontributet e studiove q\u00eb punojn\u00eb prej nj\u00ebzet vjet\u00ebsh n\u00eb Shqip\u00ebri dhe i kan\u00eb renditur projektet e tyre kronologjikisht, si City F\u00f6rster nga Roterdami dhe 51N4E nga Belgjika. Megjithat\u00eb, edhe k\u00ebto mbeten seri q\u00eb mezi plot\u00ebsohen ose nd\u00ebrthuren me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n Shumica d\u00ebrrmuese e kontributeve nuk shkon p\u00ebrtej anekdotikes dhe subjektives, me shp\u00ebrthime t\u00eb shprehjes m\u00eb individuale t\u00eb emocioneve personale, t\u00eb cilat projektues t\u00eb ndrysh\u00ebm nuk kan\u00eb dashur t\u00eb na i kursejn\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, marr\u00ebzia e \u201cushtris\u00eb s\u00eb arkitekt\u00ebve\u201d (Arch Army) t\u00eb Ram\u00ebs \u00ebsht\u00eb i vetmi \u201cind\u201d q\u00eb i bashkon projektet dhe p\u00ebrb\u00ebn arsyen e ekzistenc\u00ebs s\u00eb librit.<\/p>\n\n\n\n Vet\u00ebm marr\u00ebzia i bashkon temat e punimeve, pik\u00ebpamjet e autor\u00ebve dhe konsensusin e tyre \u2014 absurd \u2014 mbi rolin e arkitektur\u00ebs dhe karakterin e qeveris\u00eb Rama.<\/p>\n\n\n\n Fjal\u00ebn \u201cmarr\u00ebzi\u201d e p\u00ebrdor me vet\u00ebdije, jo p\u00ebr t\u00eb provokuar apo fyer.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb nj\u00eb artikull jasht\u00ebzakonisht t\u00eb mpreht\u00eb, shkrimtari palestinez Abdaluaxhad Omar shqyrton \u00e7\u00ebshtjen se p\u00ebrse aq shum\u00eb kritik\u00eb erudit\u00eb dhe inteligjent\u00eb, brenda e jasht\u00eb Izraelit, gjejn\u00eb vazhdimisht m\u00ebnyra p\u00ebr ta minimizuar, mohuar ose anashkluar gjenocidin izraelit ndaj palestinez\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n Ai v\u00ebren se ata e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb duke p\u00ebrdorur repertorin e debatit intelektual, nd\u00ebrsa l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb logjik\u00ebn p\u00ebrmbajt\u00ebsore, proporcionalitetin, kontekstin dhe arsyen.<\/p>\n\n\n\n Ai e quan k\u00ebt\u00eb \u201cmarr\u00ebzi morale\u201d dhe e dallon nga padituria, t\u00eb cil\u00ebn njeriu nuk e zgjedh, por edhe nga frika, e cila n\u00ebnkupton nj\u00eb rrezik personal q\u00eb dikush nuk \u00ebsht\u00eb i gatsh\u00ebm ta marr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Sipas Omarit, marr\u00ebzia morale \u00ebsht\u00eb zgjedhja p\u00ebr t\u00eb ndaluar s\u00eb menduari, arsyetuari dhe analizuari, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos p\u00ebrballesh me humner\u00ebn e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb personale q\u00eb sjell bashk\u00ebpunimi me nj\u00eb padrejt\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n Lentja e marr\u00ebzis\u00eb s\u00eb Omarit jep nj\u00eb pamje t\u00eb mpreht\u00eb t\u00eb zgjedhjeve dhe retorik\u00ebs s\u00eb arkitekt\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n Nuk \u00ebsht\u00eb se ata jan\u00eb t\u00eb marr\u00eb ose budallenj, apo kriminel\u00eb q\u00eb n\u00eb fillim. Ata as nuk po zbatojn\u00eb, n\u00eb bashk\u00ebpunim me Edi Ram\u00ebn, ndonj\u00eb komplot t\u00eb p\u00ebrgatitur me kujdes.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrkundrazi, konteksti ku punojn\u00eb ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb disa ve\u00e7ori dhe gabime logjike, t\u00eb brendshme t\u00eb vet\u00eb profesionit t\u00eb arkitektur\u00ebs, t\u00eb shnd\u00ebrrohen n\u00eb pika t\u00eb verbra me pasoja katastrofike.<\/p>\n\n\n\n Jam p\u00ebrpjekur t\u2019i rendis k\u00ebto kurthe mendore, t\u00eb cilat krijuan pika t\u00eb verbra dhe m\u00eb pas \u00e7uan n\u00eb marr\u00ebzi morale t\u00eb tipit t\u00eb p\u00ebrshkruar nga Abdaluaxhad Omari.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb pari, \u00ebsht\u00eb marr\u00ebzia e vet\u00ebs s\u00eb par\u00eb. Nuk kam lexuar kurr\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr arkitekture ku fjala \u201cun\u00eb\u201d t\u00eb p\u00ebrdoret aq shpesh sa n\u00eb Dosjet Shqiptare. Nga p\u00ebrgjigjet n\u00eb formular e deri te reflektimet mbi projektet vetjake, gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb subjektive, intuitive, e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe emocionale.<\/p>\n\n\n\n Shembujt luhaten nga \u201cM\u00eb telefonoi Edi, i cili e kishte marr\u00eb numrin tim nga Benedeta\u201d (Alehandro Aravena) te \u201cPo ecja n\u00ebp\u00ebr Tiran\u00eb duke par\u00eb me dylbi dhe pash\u00eb nj\u00eb flutur\u201d (Xhin Geng) apo \u201cNuk mund t\u00eb vij n\u00eb Shqip\u00ebri, sepse m\u00eb dhemb shpina.\u201d (Alvaro Siza).<\/p>\n\n\n\n \u201cN\u00ebna ime b\u00ebnte ushtrime joge n\u00ebn nj\u00eb streh\u00eb bambuje n\u00eb Indonezi, prandaj ky resort bregdetar do t\u00eb nd\u00ebrtohet me bambu, ose ndoshta jo\u201d \u2014 Elora Berton.<\/p>\n\n\n\n Pavar\u00ebsisht pohimeve t\u00eb shumta p\u00ebr bashk\u00ebpunim, p\u00ebr projekte t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta dhe p\u00ebr distancimin nga fama e \u201carkitekt\u00ebve yje\u201d, n\u00eb fakt ata flasin kryesisht p\u00ebr veten.<\/p>\n\n\n\n Libri e p\u00ebrforcon k\u00ebt\u00eb qasje duke p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb faqet me informacion t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm edhe nofkat e disa arkitekt\u00ebve. Sam \u00c7ermajef, p\u00ebr shembull, p\u00eblqen ta th\u00ebrrasin \u201cGangsteri \u00c7e\u00e7en\u201d, nd\u00ebrsa NOA preferon \u201cMal\u00ebsor\u00ebt e Mesdheut\u201d\u2014 dhe k\u00ebto nofka jan\u00eb shtypur n\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb dyti kemi marr\u00ebzin\u00eb e skic\u00ebs. Nj\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb e madhe e kontributeve p\u00ebrb\u00ebhet nga imazhe t\u00eb shkarravinave spontane t\u00eb arkitekt\u00ebve, tek t\u00eb cilat dalloj, sikur t\u00eb isha aty, l\u00ebngun krijues q\u00eb rrjedh pik\u00eb-pik\u00eb e ngurt\u00ebsohet, p\u00ebr shembull, n\u00eb nj\u00eb kull\u00eb me planimetri t\u00eb p\u00ebrdredhur (Pablo Bofill) ose n\u00eb nj\u00eb fasad\u00eb n\u00eb form\u00eb krah\u00ebsh fluture (Xhin Geng).<\/p>\n\n\n\n Pavar\u00ebsisht fjal\u00ebve t\u00eb shumta p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e procesit, pjes\u00ebmarrjes dhe bashk\u00ebkrijimit, koncepti i projektit p\u00ebrcaktohet q\u00eb me skic\u00ebn e par\u00eb, n\u00eb at\u00eb vend dhe at\u00eb \u00e7ast kur kjo \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb skic\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb vizatuar nga nj\u00eb arkitekt q\u00eb as nuk e ka vizituar dhe as nuk ka p\u00ebr ta vizituar kurr\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb (Siza) ose nga nj\u00eb arkitekte q\u00eb, pa folur ende me ndonj\u00eb ekspert vendas, vizaton mbi rrotulla t\u00eb m\u00ebdha letre kalk nj\u00eb qytet me 50 mij\u00eb banor\u00eb n\u00eb nj\u00eb form\u00eb grafike duksh\u00ebm ekspresioniste (Anupama Kundo).<\/p>\n\n\n\n Stiven Holl madje e ka zmadhuar mij\u00ebra her\u00eb nj\u00ebr\u00ebn prej vijave t\u00eb tij spontane, derisa ajo \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb siluet\u00ebn e \u00e7rregullt t\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrtese t\u00eb madhe, e cila \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar v\u00ebrtet.<\/p>\n\n\n\n Faqet 338 dhe 339 nga libri The Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00eb treti kemi marr\u00ebzin\u00eb e turistit. Dhjet\u00ebra arkitekt\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin p\u00ebrfundim: konteksti m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm me t\u00eb cilin duhet t\u00eb lidhen \u00ebsht\u00eb peizazhi, ve\u00e7an\u00ebrisht malet dhe deti, i cili, si\u00e7 v\u00ebren Liz Diller, n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb akuamarin.<\/p>\n\n\n\n Nga Portoja, Alvaro Siza skicon se sa bukur hyjn\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb det, nd\u00ebrsa Uinka Dab\u00eblldam frym\u00ebzohet nga faqet shk\u00ebmbore p\u00ebr t\u00eb krijuar fasada t\u00eb pjerr\u00ebta dhe t\u00eb gjelb\u00ebruara p\u00ebr kullat n\u00eb mes t\u00eb Tiran\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Arkitekt\u00eb t\u00eb tjer\u00eb gjejn\u00eb guralec\u00eb n\u00eb plazh dhe frym\u00ebzohen prej tyre p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb resort bregdetar gjigant n\u00eb form\u00ebn e gur\u00ebve t\u00eb st\u00ebrm\u00ebdhenj (Berton).<\/p>\n\n\n\n E nj\u00ebjta marr\u00ebzi b\u00ebn q\u00eb shum\u00eb arkitekt\u00eb t\u00eb flasin p\u00ebr mikpritjen e \u201cshqiptarit\u201d dhe p\u00ebr numrin e madh t\u00eb pjatave q\u00eb u sh\u00ebrbehen n\u00eb drekat e tyre.<\/p>\n\n\n\n Faqet 228 dhe 229 nga libri The Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n S\u00eb kat\u00ebrti kemi marr\u00ebzin\u00eb e kolonialistit. N\u00eb hyrjen e librit dhe n\u00eb shum\u00eb kontribute flitet p\u00ebr shk\u00ebmbime jasht\u00ebzakonisht t\u00eb vlefshme nd\u00ebrmjet arkitekt\u00ebve t\u00eb huaj dhe studiove vendase.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, ky shk\u00ebmbim nuk p\u00ebrkufizohet si bashk\u00ebpunim gjat\u00eb procesit krijues, por si nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta realizuar nd\u00ebrtes\u00ebn me burime vendase.<\/p>\n\n\n\n Ideja \u00ebsht\u00eb se ky shk\u00ebmbim nis nj\u00eb proces m\u00ebsimor, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb, pas disa vjet\u00ebsh, edhe arkitekt\u00ebt vendas t\u00eb arrijn\u00eb nivelin e arkitekt\u00ebve t\u00eb huaj dhe t\u00eb mund t\u00eb projektojn\u00eb vet\u00eb nd\u00ebrtesa.<\/p>\n\n\n\n Ajo q\u00eb arkitekt\u00ebt e huaj d\u00ebshirojn\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb jan\u00eb zanatet e vjetra t\u00eb \u2018shqiptarit\u2019. Edhe modelet e ve\u00e7anta t\u00eb palosjes s\u00eb veshjeve tradicionale mund t\u00eb frym\u00ebzojn\u00eb fasad\u00ebn e palosur t\u00eb nj\u00eb kulle t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Ashtu si n\u00eb klishet\u00eb romantike p\u00ebr peizazhin, Shqip\u00ebria paraqitet si nj\u00eb parajs\u00eb e paprekur, pa qytetari, pa politik\u00eb apo arkitektur\u00eb, por me folklor, kostume popullore dhe zejtari tradicionale, q\u00eb pret n\u00eb padije frytet e p\u00ebrparimit.<\/p>\n\n\n\n Ky \u00ebsht\u00eb orientaliz\u00ebm n\u00eb form\u00ebn e tij m\u00eb t\u00eb past\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Pastaj kemi marr\u00ebzin\u00eb e nacionalizmit. Ajo ilustrohet ve\u00e7an\u00ebrisht nga projektet e MVRDV-s\u00eb. Uini Mas ka th\u00ebn\u00eb m\u00eb her\u00ebt, gjat\u00eb nj\u00eb prezantimi, se ai dhe Edi Rama d\u00ebshironin ta b\u00ebnin \u201cnacionalizmin p\u00ebrs\u00ebri seksi\u201d.<\/p>\n\n\n\n Fillimisht, kjo u shfaq n\u00eb propozimet p\u00ebr t\u00eb shkruar mbi nd\u00ebrtesa me shkronja gjigante \u201cI love Albania\u201d; m\u00eb pas, n\u00eb propozimet p\u00ebr t\u00eb mbuluar t\u00eb gjitha nd\u00ebrtesat me shqiponj\u00ebn e zez\u00eb dykrenare mbi sfond t\u00eb kuq; dhe m\u00eb von\u00eb, n\u00eb propozimin p\u00ebr nj\u00eb pallat gjigant ku t\u00eb gjitha apartamentet do t\u00eb dilnin jasht\u00eb fasad\u00ebs, duke formuar s\u00eb bashku nj\u00eb hart\u00eb tridimensionale t\u00eb vendit.<\/p>\n\n\n\n Kulmi i \u2018nacionalizmit seksi\u2019 t\u00eb MVRDV-s\u00eb \u00ebsht\u00eb \u2018Skanderbeg Building\u2019, nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb apartamentesh luksoze 90 metra e lart\u00eb, n\u00eb form\u00ebn e kok\u00ebs s\u00eb atit t\u00eb kombit: kryeluft\u00ebtarit t\u00eb shekullit XV, Sk\u00ebnderbeut.<\/p>\n\n\n\n Gjat\u00eb shekullit XIX, rreth figur\u00ebs s\u00eb Sk\u00ebnderbeut u krijua miti nacionalist i mbrojt\u00ebsit t\u00eb Evrop\u00ebs s\u00eb krishter\u00eb nga hordhit\u00eb aziatike t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb kok\u00ebs gjigante, q\u00eb mb\u00ebshtetet mbi nj\u00eb qaf\u00eb dhe shpatull po aq gjigante, nj\u00eb form\u00eb anatomike t\u00eb sakt\u00eb dhe bind\u00ebse, Uini Mas modeloi t\u00eb gjith\u00eb trupin e heroit komb\u00ebtar n\u00eb nj\u00eb skulptur\u00eb digjitale 500 metra t\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n\n\n\n E gjith\u00eb kjo sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb krijuar, duke u mb\u00ebshtetur te historia e vendit, nd\u00ebrtesa q\u00eb ofrojn\u00eb identitet \u2014 ose t\u00eb pakt\u00ebn k\u00ebshtu e shpjegojn\u00eb ata.<\/p>\n\n\n\n Realiteti \u00ebsht\u00eb se, pavar\u00ebsisht se nj\u00eb arkitekt holandez mund t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr nacionalizmin sikur t\u00eb b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr marketing urban, nacionalizmi n\u00eb Ballkan ka nj\u00eb histori t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n gjat\u00eb tridhjet\u00eb vjet\u00ebve t\u00eb fundit, evokimi i betejave t\u00eb p\u00ebrgjakshme gjasht\u00ebqindvje\u00e7are, si ato ku Sk\u00ebnderbeu mundi turqit, nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr q\u00ebllime t\u00eb pafajshme n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon.<\/p>\n\n\n\n Kjo qasje nd\u00ebrthuret gjithashtu me rolin q\u00eb Edi Rama i ka caktuar vetes n\u00eb forcimin e \u201cFortes\u00ebs Evrop\u00eb\u201d kund\u00ebr t\u00eb ardhurve nga lindja dhe jugu, si n\u00eb qendrat e ndalimit p\u00ebr azilk\u00ebrkues q\u00eb ai i lejon qeveris\u00eb italiane t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb n\u00eb territorin e tij, ashtu edhe n\u00eb mb\u00ebshtetjen e tij p\u00ebr luft\u00ebn shfaros\u00ebse t\u00eb Izraelit kund\u00ebr popullit palestinez.<\/p>\n\n\n\n Skanderbeg Building nga MVRDV. Imazhi nga Shutterstock.<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, p\u00ebr k\u00ebdo n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e qart\u00eb se kujt i p\u00ebrket n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb koka madh\u00ebshtore me mjek\u00ebr t\u00eb mpreht\u00eb, kafk\u00eb tullace dhe v\u00ebshtrim t\u00eb zem\u00ebruar: vet\u00eb kryeministrit, si rimish\u00ebrim i Sk\u00ebnderbeut.<\/p>\n\n\n\n Ajo q\u00eb u mendua si nj\u00eb loj\u00eb pa t\u00eb keq nga ana e MVRDV-s\u00eb me nj\u00eb simbol komb\u00ebtar, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkall\u00eb nuk mund t\u00eb quhet ndryshe ve\u00e7se arkitektur\u00eb fashiste.<\/p>\n\n\n\n Kam dy argumente p\u00ebr k\u00ebt\u00eb pohim.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb pari, nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb thjesht me nj\u00eb imazh t\u00eb ngjash\u00ebm me nj\u00eb simbol komb\u00ebtar dhe as thjesht me nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb kushtuar atij simboli.<\/p>\n\n\n\n Kemi nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00eb trupi gjigant i simbolit komb\u00ebtar, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn identiteti komb\u00ebtar dhe udh\u00ebheq\u00ebsi shkrihen n\u00eb nj\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrtesa \u00ebsht\u00eb gjithashtu aq e madhe sa mund t\u00eb mbaj\u00eb brenda qindra njer\u00ebz, duke e shkrir\u00eb popullin me trupin e udh\u00ebheq\u00ebsit n\u00eb nj\u00eb konstruksion t\u00eb vet\u00ebm. Kjo \u00ebsht\u00eb arkitektur\u00eb fashiste.<\/p>\n\n\n\n Simboli i unitetit komb\u00ebtar, i cili mish\u00ebron origjin\u00ebn dhe thelbin e popullit shqiptar, realizohet n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb till\u00eb dhe vendoset n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb aq qendrore, saq\u00eb askush nuk mund t\u2019i shp\u00ebtoj\u00eb syve t\u00eb Sk\u00ebnderbeut. Edhe kjo \u00ebsht\u00eb arkitektur\u00eb fashiste.<\/p>\n\n\n\n Me \u201cSkanderbeg Building\u201d (t\u00eb njohur gjithashtu si \u201cTirana\u2019s Rock\u201d), MVRDV-ja ka projektuar nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb fashiste. N\u00ebse arkitekt\u00ebt e kan\u00eb pasur apo jo k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim, \u00ebsht\u00eb e par\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n\n\n\n Ndonj\u00ebher\u00eb gj\u00ebrat jan\u00eb thjesht ato q\u00eb jan\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Marr\u00ebzia e fundit, e cila p\u00ebrb\u00ebn kushtin q\u00eb pes\u00eb t\u00eb parat t\u00eb funksionojn\u00eb, \u00ebsht\u00eb marr\u00ebzia e vet\u00eb arkitektur\u00ebs. I gjith\u00eb projekti shqiptar i Ram\u00ebs dhe \u201cushtris\u00eb s\u00eb arkitekt\u00ebve\u201d (Arch Army) t\u00eb tij p\u00ebrshkohet nga nj\u00eb pakt faustian nd\u00ebrmjet pushtetit dhe arkitektit.<\/p>\n\n\n\n K\u00ebt\u00eb e shohim n\u00eb fjal\u00ebt e shumta t\u00eb vler\u00ebsimit q\u00eb arkitekt\u00ebt i drejtojn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsit, n\u00eb apologjit\u00eb e Abhelakhut dhe t\u00eb Ram\u00ebs, por edhe n\u00eb anekdotat p\u00ebr kontaktet e para nd\u00ebrmjet arkitekt\u00ebve dhe Ram\u00ebs, fillimisht si kryetar bashkie dhe m\u00eb pas si kryeminist\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n N\u00ebse vini t\u00eb nd\u00ebrtoni k\u00ebtu, do t\u00eb sigurohem q\u00eb t\u2019i merrni kontratat dhe q\u00eb asgj\u00eb t\u00eb mos ju pengoj\u00eb. Fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb ose n\u00eb ndonj\u00eb formulim t\u00eb ngjash\u00ebm, Rama ua ka b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb deklarat\u00eb me dhjet\u00ebra her\u00eb arkitekt\u00ebve, shpesh t\u00eb rinj, por edhe me p\u00ebrvoj\u00eb, projekti i t\u00eb cil\u00ebve nuk kishte fituar n\u00eb ndonj\u00eb konkurs ose q\u00eb i ishin rekomanduar nga ndonj\u00eb arkitekt tjet\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Sharmi i Ram\u00ebs \u00ebsht\u00eb legjendar, po ashtu edhe shija e tij dhe njohja e zhargonit arkitekturor: \u201cJu lutem, m\u00eb lejoni t\u00eb prezantohem: jam njeri me pasuri dhe shije.\u201d<\/p>\n\n\n\n Arkitekt\u00ebt i kan\u00eb pranuar ftesat e tij nisur nga besimi se arkitektura e mir\u00eb \u00ebsht\u00eb vendimtare p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb vendi dhe se ata mund t\u00eb luanin nj\u00eb rol t\u00eb paz\u00ebvend\u00ebsuesh\u00ebm n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces.<\/p>\n\n\n\n Pothuajse \u00e7do arkitekt n\u00eb lib\u00ebr pohon se arkitektura e mir\u00eb mund t\u00eb realizohet vet\u00ebm fal\u00eb nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi qeveritar q\u00eb beson v\u00ebrtet tek arkitektura dhe angazhohet personalisht p\u00ebr arkitektur\u00ebn dhe p\u00ebr zgjedhjen e arkitekt\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb teatrale, Rama i hedh posht\u00eb kund\u00ebrshtimet q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb zhvilluesit e pronave apo zyrtar\u00ebt e qeveris\u00eb s\u00eb tij dhe vendos p\u00ebrjashtime nga planet e miratuara urbanistike apo anashkalon kufizimet e tjera ligjore.<\/p>\n\n\n\n Gjith\u00e7ka n\u00eb em\u00ebr t\u00eb arkitektur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Marr\u00ebzia e arkitektur\u00ebs q\u00ebndron n\u00eb faktin se ajo ka filluar t\u2019i barazoj\u00eb interesat e veta me interesat e shoq\u00ebris\u00eb dhe, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb, t\u2019i n\u00ebnvler\u00ebsoj\u00eb kund\u00ebrshtimet e shoq\u00ebris\u00eb p\u00ebrball\u00eb interesave t\u00eb arkitektur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Libri quhet \u201cLiria dhe Aritektura\u201d, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb flet p\u00ebr \u201cLiri p\u00ebr Arkitektur\u00ebn\u201d.<\/p>\n\n\n\n M\u00eb n\u00eb fund arkitekt\u00ebt jan\u00eb \u00e7liruar nga rregullat dhe ligjet; m\u00eb n\u00eb fund ata i kan\u00eb detyruar zhvilluesit q\u00eb t\u2019u japin respekt; m\u00eb n\u00eb fund ata jan\u00eb t\u00eb vler\u00ebsuar si\u00e7 duhet nga politika.<\/p>\n\n\n\n Rama \u00ebsht\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr arkitektur\u00ebn dhe arkitektura \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr bot\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, edhe brenda kushteve t\u00eb paktit me Ram\u00ebn, arkitektura nuk shkon gjithmon\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Ideve t\u00eb arkitekt\u00ebve t\u00eb huaj mund t\u00eb mos u vendoset asnj\u00eb penges\u00eb, por projektet shpesh realizohen me shum\u00eb shpejt\u00ebsi, shum\u00eb lir\u00eb ose zbatohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb gabuar \u2014 ndaj projektet fillojn\u00eb t\u00eb shk\u00ebrmoqen sapo largohen fotograf\u00ebt nga prezantimet e tyre.<\/p>\n\n\n\n Shum\u00eb prej arkitekt\u00ebve t\u00eb librit e pranojn\u00eb k\u00ebt\u00eb, por e paraqesin si proces m\u00ebsimi, si dhimbje t\u00eb rritjes, si di\u00e7ka q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet sapo nd\u00ebrtuesit shqiptar\u00eb t\u00eb kap\u00ebrcejn\u00eb prapambetjen teknike.<\/p>\n\n\n\n Pra, edhe ky fakt sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb konfirmuar prapambetjen e Shqip\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb nevoj\u00ebs p\u00ebr arkitektur\u00eb t\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Problemi i dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb se Rama nuk ka lidhur pakt vet\u00ebm me arkitekt\u00ebt e huaj, por edhe me zhvilluesit, investitor\u00ebt dhe kompanit\u00eb e nd\u00ebrtimit.<\/p>\n\n\n\n \u201cPunoni me k\u00ebta arkitekt\u00eb dhe do t\u2019ju lejoj t\u00eb nd\u00ebrtoni \u00e7far\u00eb t\u00eb doni, kudo q\u00eb t\u00eb doni dhe me \u00e7far\u00ebdo parash q\u00eb keni nevoj\u00eb t\u00eb sistemoni\u201d, u thot\u00eb kryeministri oligark\u00ebve, trafikant\u00ebve t\u00eb kokain\u00ebs dhe fuqive t\u00eb huaja.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, Rama mund t\u2019i paraqitet bot\u00ebs s\u00eb jashtme, ve\u00e7an\u00ebrisht BE-s\u00eb, si nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs i ndri\u00e7uar, nj\u00eb superkryetar bashkie q\u00eb realizon nj\u00ebri pas tjetrit projekte kulturore dhe ekologjike me arkitekt\u00eb t\u00eb huaj.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb Rama dhe \u201cushtria e arkitekt\u00ebve\u201d t\u00eb tij sh\u00ebrbejn\u00eb si porta p\u00ebr investimin dhe pastrimin e dhjet\u00ebra miliardave nga oligark\u00ebt shqiptar\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Faqet 90 dhe 91 nga libri The Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n K\u00ebtu lind problemi tjet\u00ebr p\u00ebr arkitekt\u00ebt, t\u00eb cilin ndoshta mund ta quajm\u00eb marr\u00ebzia ligjore. Normalisht, roli i arkitektit n\u00eb projekte t\u00eb dyshimta nd\u00ebrtimi shp\u00ebrfillet plot\u00ebsisht.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00ebzet vjet m\u00eb par\u00eb, arkitekti Karel Ueber tha se fakti q\u00eb asnj\u00eb arkitekt nuk ishte ftuar n\u00eb hetimin parlamentar p\u00ebr mashtrimet n\u00eb sektorin e nd\u00ebrtimit t\u00eb Holland\u00ebs d\u00ebshmonte se sa periferik ishte b\u00ebr\u00eb profesioni i arkitektur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Me Dosjet Shqiptare n\u00eb duar, shqiptar\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb drejt\u00ebsi dhe n\u00eb fakt disa hetime t\u00eb gjera penale kan\u00eb filluar.<\/p>\n\n\n\n Gazetar\u00ebt dhe kritik\u00ebt vendas kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dhjet\u00eb vjet q\u00eb shkruajn\u00eb p\u00ebr llumin e korrupsionit dhe kriminalitetit ku jan\u00eb zhytur arkitekt\u00ebt e huaj.<\/p>\n\n\n\n Ata madje kan\u00eb kontaktuar disa her\u00eb studiot e arkitektur\u00ebs p\u00ebr t\u2019i paralajm\u00ebruar.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb pakt\u00ebn ky \u00ebsht\u00eb p\u00ebrparim krahasuar me hetimin hollandez mbi mashtrimet n\u00eb nd\u00ebrtim.<\/p>\n\n\n\n Nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb shum\u00eb prej arkitekt\u00ebve t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb lib\u00ebr t\u00eb ken\u00eb angazhuar tashm\u00eb avokat\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrgatitur p\u00ebr stuhin\u00eb ligjore q\u00eb pa dyshim do t\u00eb vij\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Deri pak koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, projektuesit mendonin se ata nuk do t\u00eb merreshin n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ata nuk kishin marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebto aktivitete me vet\u00ebdije.<\/p>\n\n\n\n Mir\u00ebpo, n\u00eb ndjekjet penale p\u00ebr korrupsion dhe pastrim parash, ky arsyetim nuk \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb mbrojtje e mjaftueshme.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb \u00e7liruar nga shteti i s\u00eb drejt\u00ebs Por megjithat\u00eb mund t\u00eb thuhet ky p\u00ebrfundim: liria q\u00eb arkitekt\u00ebt e huaj kan\u00eb p\u00ebrjetuar gjat\u00eb nd\u00ebrtimeve n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb, n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, \u00e7lirimi nga detyrimet e shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs dhe kontrollit demokratik.<\/p>\n\n\n\n Ata jan\u00eb \u00e7liruar nga detyrimet p\u00ebr mbrojtjen e natyr\u00ebs dhe nga rregullat e transparenc\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Jan\u00eb \u00e7liruar nga nevoja p\u00ebr t\u2019u konsultuar me zyrtar\u00ebt q\u00eb ngrejn\u00eb pyetje apo kan\u00eb kritika, me aktivist\u00ebt q\u00eb luftojn\u00eb p\u00ebr ruajtjen e k\u00ebsaj apo restaurimin e asaj, si dhe nga rregullat e prokurimit t\u00eb Bashkimit Evropian.<\/p>\n\n\n\n Ata jan\u00eb \u00e7liruar nga rregullat e paanshme administrative q\u00eb duhet t\u00eb zbatohen nj\u00ebsoj p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, pa marr\u00eb parasysh personin.<\/p>\n\n\n\n Kan\u00eb shp\u00ebtuar nga indiferenca monumentale p\u00ebr arkitektur\u00ebn q\u00eb hasin tek politikan\u00ebt dhe porosit\u00ebsit vendor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Jan\u00eb \u00e7liruar nga parimet e demokracis\u00eb kushtetuese, p\u00ebrfshir\u00eb iden\u00eb se pik\u00ebrisht politika nuk duhet t\u00eb p\u00ebrfshihet personalisht n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e arkitektur\u00ebs, artit apo formave t\u00eb tjera t\u00eb kultur\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Me veprimet e tyre, arkitekt\u00ebt shprehin bindjen se arkitektura e mir\u00eb mund t\u00eb lind\u00eb vet\u00ebm n\u00ebn nj\u00eb diktatur\u00eb t\u00eb ndri\u00e7uar dhe p\u00ebr hir t\u00eb saj ia vlen t\u00eb braktisen parimet demokratike.<\/p>\n\n\n\n Ky nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb gabim taktik q\u00eb do t\u2019u kushtoj\u00eb shtrenjt\u00eb n\u00eb shum\u00eb m\u00ebnyra, por edhe nj\u00eb tradhti ndaj popullit shqiptar, i cili prej muajsh po e ngre masivisht z\u00ebrin p\u00ebr demokracin\u00eb dhe shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Faqet 260 dhe 261 nga libri The Albanian Files. Imazhi Lars M\u00fcller Publishers.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7far\u00eb tregon p\u00ebrfshirja n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr arkitekt\u00ebt tan\u00eb? Vet\u00eb ata thon\u00eb se korrupsionin e konsiderojn\u00eb si dhimbjet e natyrshme t\u00eb rritjes s\u00eb nj\u00eb vendi n\u00eb tranzicion dhe se arkitektura luan nj\u00eb rol pozitiv n\u00eb normalizimin e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Por nga ky tranzicion shihet shum\u00eb pak.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, toni i ngaz\u00ebllyer i kontributeve t\u00eb arkitekt\u00ebve n\u00eb lib\u00ebr l\u00eb t\u00eb kuptohet se ata duan ta paraqesin Shqip\u00ebrin\u00eb si shembull pozitiv p\u00ebr Evrop\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb intervistat me arkitekt\u00ebt n\u00eb dokumentarin Albanian Calls, filmi shoq\u00ebrues i librit i realizuar nga Anneke Abhelakhu, mburrja e disa arkitekt\u00ebve duket sikur vjen drejtp\u00ebrdrejt nga \u201cmanosfera\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ndoshta obsesioni i arkitekt\u00ebve me Ram\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje oportunizmi, por edhe simptom\u00eb e d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr shkelje t\u00eb normave shoq\u00ebrore, p\u00ebr t\u2019u ngritur mbi moralin meskin t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb borgjeze.<\/p>\n\n\n\n Edi Rama ua ka ofruar atyre Shqip\u00ebrin\u00eb si nj\u00eb vend ku profesioni i arkitektur\u00ebs mund t\u00eb p\u00ebrjetohet me pasion, pa pasur nevoj\u00eb t\u00eb marrin vazhdimisht parasysh t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n \u201cMos na telefononi. Do t\u2019ju telefonojm\u00eb ne\u201d N\u00eb \u00e7do rast, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se e ardhmja e Shqip\u00ebris\u00eb nuk q\u00ebndron te Edi Rama dhe arkitekt\u00ebt e tij. Mund t\u00eb zgjas\u00eb shum\u00eb ose pak, por k\u00ebtij regjimi do t\u2019i vij\u00eb fundi.<\/p>\n\n\n\n Demonstratat e kan\u00eb arritur tashm\u00eb fitoren e tyre t\u00eb par\u00eb: kan\u00eb ndryshuar imazhin q\u00eb kemi p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa m\u00eb par\u00eb Shqip\u00ebria identifikohej plot\u00ebsisht me Edi Ram\u00ebn, tani ajo po p\u00ebrkufizohet nga rezistenca kund\u00ebr tij.<\/p>\n\n\n\n Imazhi ikonik i vendit nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb koka e Edi Ram\u00ebs, n\u00eb form\u00eb fotografike apo arkitekturore, por bulevardet dhe sheshet plot me njer\u00ebz q\u00eb mbajn\u00eb flamingo.<\/p>\n\n\n\n Por ky \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm hapi i par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Tani q\u00eb v\u00ebmendja \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar te rezistenca, po u kushtohet v\u00ebmendje edhe librave t\u00eb panum\u00ebrt, shkrimeve n\u00eb Substack, gazetaris\u00eb investigative dhe doktoraturave mbi at\u00eb q\u00eb po ndodh n\u00eb vend.<\/p>\n\n\n\n Po b\u00ebhet e qart\u00eb se mes shqiptar\u00ebve ekziston nj\u00eb elit\u00eb intelektuale e jasht\u00ebzakonshme dhe nj\u00eb angazhim i fuqish\u00ebm idealist.<\/p>\n\n\n\n Demonstratat kan\u00eb aktivizuar gjithashtu diaspor\u00ebn, e cila ka marr\u00eb pjes\u00eb masivisht n\u00eb protestat n\u00eb atdhe.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb fakt, n\u00ebn Ram\u00ebn vendi \u00ebsht\u00eb izoluar plot\u00ebsisht nga bota e jashtme, duke i mbyllur shqiptar\u00ebt pas nj\u00eb muri kitschi neoliberal t\u00eb fryr\u00eb dhe duke i posht\u00ebruar sistematikisht si t\u00eb prapambetur dhe t\u00eb pazhvilluar.<\/p>\n\n\n\n Pas m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekade paralajm\u00ebrimesh nga intelektual\u00ebt disident\u00eb shqiptare dhe nga disa gazetar\u00eb t\u00eb huaj, muri i marr\u00ebzive duket se m\u00eb n\u00eb fund po shembet, pik\u00ebrisht fal\u00eb nd\u00ebrhyrjes s\u00eb familjes Tramp.<\/p>\n\n\n\n Hapi i tret\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb shoq\u00ebria e v\u00ebrtet\u00eb civile shqiptare, e p\u00ebrb\u00ebr\u00eb si nga shqiptar\u00ebt brenda vendit, ashtu edhe nga diaspora, t\u00eb arrij\u00eb t\u00eb rind\u00ebrtohet mes rr\u00ebnojave t\u00eb pothuajse nj\u00ebzet vjet\u00ebve t\u00eb pushtetit Rama.<\/p>\n\n\n\n Parashikimi im \u00ebsht\u00eb se rishpikja e nj\u00eb demokracie pjes\u00ebmarr\u00ebse dhe transparente do t\u00eb sjell\u00eb nj\u00eb lul\u00ebzim t\u00eb inteligjenc\u00ebs projektuese dhe krijimtaris\u00eb, q\u00eb do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si shembull p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ne.<\/p>\n\n\n\n Ndoshta do t\u00eb ket\u00eb tema dhe sfida p\u00ebr t\u00eb cilat shqiptar\u00ebt e rinj do t\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb angazhojn\u00eb specialist\u00eb nga Holanda. Kush e di, ndoshta nj\u00eb dit\u00eb edhe arkitekt\u00eb!<\/p>\n\n\n\nNum\u00ebrator telefonash<\/h3>\n\n\n\n
Nj\u00eb lib\u00ebr arkitekture n\u00eb mes t\u00eb nj\u00eb beteje politike<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588080xrama-356-6a8c8e456d3a9.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\nLibri si arm\u00eb politike<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588454x9-352-6a8c8e453c351.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\nArkitekt\u00ebt b\u00ebhen t\u00eb varur nga Edi Rama<\/h3>\n\n\n\n
\u201cLiria dhe Arkitektura\u201d apo \u201cLiri p\u00ebr Arkitektur\u00ebn\u201d?<\/h3>\n\n\n\n
Arkitekt\u00ebt si idiot\u00eb t\u00eb dobish\u00ebm<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588001x5-945-6a8c8e450956c.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\nMarr\u00ebzia<\/h3>\n\n\n\n
Gjasht\u00eb pikat e verbra t\u00eb arkitekt\u00ebve<\/h3>\n\n\n\n
1. Marr\u00ebzia e vet\u00ebs s\u00eb par\u00eb<\/h3>\n\n\n\n
2. Marr\u00ebzia e skicave<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588000x4-160-6a8c8e44cc9c6.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n3. Marr\u00ebzia e turistit<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588000x3-901-6a8c8e4498d72.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n4. Marr\u00ebzia e kolonialistit<\/h3>\n\n\n\n
Ajo q\u00eb arkitekt\u00ebt e huaj d\u00ebshirojn\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb nga zanatet e vjetra t\u00eb \u2018shqiptarit\u2019 jan\u00eb rritja e deleve (Cityf\u00f6rster), thurja e shportave, nd\u00ebrtimi me gur\u00eb dhe gdhendja e drurit, sepse k\u00ebto mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb veshje t\u00eb reja dhe t\u00eb spikatura fasadash, p\u00ebr shembull n\u00eb nj\u00eb terminal aeroporti (Archea).<\/p>\n\n\n\n5. Marr\u00ebzia e nacionalizmit<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787587999x2-396-6a8c8e4467ab5.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n6. Marr\u00ebzia e arkitektur\u00ebs<\/h3>\n\n\n\n
Shum\u00eb shpejt, shum\u00eb lir\u00eb<\/h3>\n\n\n\n
![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787587998x1-726-6a8c8e4434f55.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\nMarr\u00ebzia ligjore<\/h3>\n\n\n\n
\u00c7\u00ebshtjet juridike jan\u00eb plot\u00ebsisht jasht\u00eb fush\u00ebs s\u00eb nj\u00eb kritike libri.<\/p>\n\n\n\n![\"\u201cThe](\"https:\/\/cdnimpuls.com\/lapsi.al\/media4\/2026\/08\/900-0-1787588001x6-330-6a8c8e43e4bc6.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n
Por \u00e7far\u00eb tregon p\u00ebr arkitekt\u00ebt e rajonit ton\u00eb fakti q\u00eb, n\u00eb entuziazmin e tyre p\u00ebr makin\u00ebn politike t\u00eb Edi Ram\u00ebs, ata largohen nga parimet mbi t\u00eb cilat mb\u00ebshteten institucionet e Bashkimit Evropian?<\/p>\n\n\n\n
Nd\u00ebrsa m\u00eb par\u00eb Shqip\u00ebria identifikohej plot\u00ebsisht me Edi Ram\u00ebn, tani ajo po p\u00ebrkufizohet nga rezistenca kund\u00ebr tij.<\/p>\n\n\n\n