Projekti p\u00ebr krijimin e nj\u00eb shteti sovran t\u00eb Urdhrit Bektashi n\u00eb Tiran\u00eb vijon t\u00eb mbetet nj\u00eb nga nismat m\u00eb t\u00eb pazakonta politike dhe fetare n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Dy vjet pas shpalljes s\u00eb planit nga kryeministri Edi Rama, ideja p\u00ebr nj\u00eb enklav\u00eb t\u00eb modeluar sipas Vatikanit ende nuk ka marr\u00eb form\u00eb konkrete, nd\u00ebrsa mb\u00ebshtet\u00ebsit e saj k\u00ebmb\u00ebngulin se projekti do t\u00eb realizohet.<\/p>\n\n\n\n
Shteti i propozuar do t\u00eb shtrihej n\u00eb nj\u00eb territor prej rreth 11 hektar\u00ebsh n\u00eb Tiran\u00eb dhe do t\u00eb kishte administrat\u00eb, kufij dhe pasaporta t\u00eb ve\u00e7anta. Synimi, sipas autoriteteve shqiptare, \u00ebsht\u00eb krijimi i nj\u00eb qendre sovrane p\u00ebr komunitetin Bektashi dhe promovimi i toleranc\u00ebs fetare.<\/p>\n\n\n\n
Bektashinjt\u00eb jan\u00eb nj\u00eb urdh\u00ebr sufi brenda Islamit, me nj\u00eb histori prej rreth tet\u00eb shekujsh n\u00eb Evrop\u00eb. Urdhri u themelua n\u00eb Perandorin\u00eb Osmane dhe, pas ndalimit t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb tij n\u00eb Turqi n\u00eb vitet 1920, qendra e tij bot\u00ebrore u zhvendos n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1929.<\/p>\n\n\n\n
Numri i ndjek\u00ebsve nuk \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrcaktuar sakt\u00ebsisht. Vler\u00ebsimet variojn\u00eb nga 7 deri n\u00eb 20 milion\u00eb, kryesisht n\u00eb Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb, Maqedoni t\u00eb Veriut, Greqi dhe Turqi. N\u00eb Shqip\u00ebri, rreth 150 mij\u00eb persona konsiderohen praktikues aktiv\u00eb, nd\u00ebrsa qindra mij\u00ebra t\u00eb tjer\u00eb identifikohen si bektashinj.<\/p>\n\n\n\n
N\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta \u00e7uar p\u00ebrpara projektin, n\u00eb Tiran\u00eb \u00ebsht\u00eb angazhuar amerikani Christopher Hyland, ish-k\u00ebshilltar i presidentit amerikan Bill Clinton dhe nj\u00eb prej personave t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb procese t\u00eb ndryshme diplomatike, p\u00ebrfshir\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs dhe bisedimet e paqes n\u00eb Irland\u00ebn e Veriut.<\/p>\n\n\n\n
Hyland vepron si \u201ci d\u00ebrguar special\u201d p\u00ebr projektin e shtetit Bektashi n\u00eb Shtetet e Bashkuara, nd\u00ebrsa sip\u00ebrmarr\u00ebsi shqiptar Hazis Vardar ka nj\u00eb rol t\u00eb ngjash\u00ebm n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
\u201cUn\u00eb nuk paguhem p\u00ebr k\u00ebt\u00eb dhe nuk kam asnj\u00eb interes biznesi. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr dh\u00ebnien e nj\u00eb kontributi n\u00eb histori\u201d, \u00ebsht\u00eb shprehur ai.<\/p>\n\n\n\n
Sipas tij, takimi me kreun bot\u00ebror t\u00eb bektashinjve, Baba Mondin, rreth tre vite m\u00eb par\u00eb, ishte vendimtar p\u00ebr p\u00ebrfshirjen e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb nism\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
Pavar\u00ebsisht deklaratave t\u00eb mb\u00ebshtet\u00ebsve, deri tani jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb pak hapa konkret\u00eb drejt krijimit t\u00eb shtetit t\u00eb ri. Ndryshimi i kuadrit kushtetues shqiptar, njohja nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe n\u00ebnshkrimi i traktateve do t\u00eb ishin nd\u00ebr proceset e nevojshme p\u00ebr realizimin e projektit.<\/p>\n\n\n\n
Kryeministri Edi Rama e ka paraqitur shtetin e ardhsh\u00ebm Bektashi si nj\u00eb simbol t\u00eb toleranc\u00ebs fetare, nj\u00eb vler\u00eb me t\u00eb cil\u00ebn Shqip\u00ebria synon t\u00eb identifikohet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht.<\/p>\n\n\n\n
Gjat\u00eb regjimit komunist, feja u ndalua n\u00eb Shqip\u00ebri dhe t\u00eb gjitha komunitetet fetare u shtyp\u00ebn. Pas vitit 1991, mysliman\u00ebt sunit\u00eb, katolik\u00ebt, ortodoks\u00ebt dhe bektashinjt\u00eb kan\u00eb bashk\u00ebjetuar n\u00eb vend.<\/p>\n\n\n\n
Mb\u00ebshtet\u00ebsit e projektit argumentojn\u00eb se nj\u00eb shtet sovran Bektashi do ta forconte k\u00ebt\u00eb imazh t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe do t\u2019i jepte vendit nj\u00eb rol t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb promovimin e dialogut nd\u00ebrfetar.<\/p>\n\n\n\n
Hazis Vardar, i cili e p\u00ebrfaq\u00ebson projektin n\u00eb Evrop\u00eb, e konsideron bektashizmin nj\u00eb shembull t\u00eb toleranc\u00ebs dhe bashk\u00ebjetes\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
\u201cBektashinjt\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb toleranc\u00ebn, dashurin\u00eb dhe miq\u00ebsin\u00eb me fet\u00eb e tjera\u201d, shprehet ai.<\/p>\n\n\n\n
Dy vjet pas njoftimit t\u00eb projektit, megjithat\u00eb, shteti Bektashi mbetet ende n\u00eb faz\u00ebn e planifikimit. Kompleksi aktual i bektashinjve n\u00eb Tiran\u00eb p\u00ebrfshin mauzoleun, muzeun dhe hap\u00ebsirat e lutjes, nd\u00ebrsa ideja \u00ebsht\u00eb q\u00eb n\u00eb vitet e ardhshme zona t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb territorin e shtetit t\u00eb ri.<\/p>\n\n\n\n
N\u00ebse realizohet, shteti i Urdhrit Bektashi do t\u00eb ishte m\u00eb i vog\u00ebl se Vatikani dhe do t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb nga eksperimentet m\u00eb t\u00eb pazakonta t\u00eb sovranitetit n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n\n\n\n
P\u00ebr kritik\u00ebt, mungesa e hapave konkret\u00eb ngre pik\u00ebpyetje mbi seriozitetin dhe realizueshm\u00ebrin\u00eb e projektit. P\u00ebr mb\u00ebshtet\u00ebsit, procesi k\u00ebrkon koh\u00eb dhe nisma t\u00eb tilla nuk krijohen brenda nat\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n
\u201cSa shpesh e kan\u00eb par\u00eb k\u00ebta kritik\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb krijuar? Kurr\u00eb. Nuk kemi qen\u00eb kurr\u00eb kaq af\u00ebr. Dhe nes\u00ebr do t\u00eb jemi nj\u00eb hap m\u00eb af\u00ebr\u201d, deklaron Hyland.<\/p>\n\n\n\n