{"id":79863,"date":"2019-04-18T23:00:17","date_gmt":"2019-04-18T21:00:17","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=79863"},"modified":"2019-04-18T16:21:05","modified_gmt":"2019-04-18T14:21:05","slug":"serish-gare-per-satelitet-rreth-tokes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/serish-gare-per-satelitet-rreth-tokes\/","title":{"rendered":"S\u00ebrish gar\u00eb p\u00ebr satelit\u00ebt rreth tok\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p>Gjysm\u00eb shekulli pas zbritjes s\u00eb par\u00eb t\u00eb amerikan\u00ebve n\u00eb H\u00ebn\u00eb duket se \u00ebsht\u00eb duke u b\u00ebr\u00eb s\u00ebrish gar\u00eb p\u00ebr satelit\u00ebt rreth tok\u00ebs. SHBA do q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e para. Po Rusia?<\/p>\n<p>N\u00eb lig\u00ebn jozyrtare t\u00eb fuqive kryesore t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs desh u fut s\u00eb fundi edhe Izraeli. Por ky vend nuk arriti t\u00eb kthehej n\u00eb nj\u00eb nga vendet e tjera q\u00eb kan\u00eb zbritur\u00a0n\u00eb H\u00ebn\u00eb pas SHBA, Bashkimit Sovjetik dhe Kin\u00ebs. Anija kozmike &#8220;Beresheet&#8221; u rr\u00ebzua p\u00ebr shkak t\u00eb problemeve me motorin. Por, si\u00e7 thon\u00eb disa v\u00ebzhgues tentativa izraelite tregon se ekziston &#8220;nj\u00eb gar\u00eb e re p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn&#8221;.<\/p>\n<p>Gar\u00ebn e par\u00eb t\u00eb zhvilluar gjysm\u00eb shekulli m\u00eb par\u00eb e fitoi SHBA, kur n\u00eb korrik 1969 austronaut\u00ebt e par\u00eb amerikan\u00eb zbrit\u00ebn n\u00eb H\u00ebn\u00eb. SHBA k\u00ebrkon tani t\u00eb b\u00ebj\u00eb s\u00ebrish nj\u00eb zbritje n\u00eb H\u00ebn\u00eb, dhe k\u00ebrkon ta b\u00ebj\u00eb\u00a0sa m\u00eb shpejt. N\u00eb fillim t\u00eb muajit mars, z\u00ebvend\u00ebspresidenti Mike Pence, i dha si detyr\u00eb\u00a0autoriteteve amerikane t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs, NASA, q\u00eb brenda pes\u00eb vjet\u00ebve t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb s\u00ebrish amerikan\u00eb n\u00eb H\u00ebn\u00eb. N\u00ebse NASA nuk do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb qeveria amerikane do t\u00eb ngarkoj\u00eb me k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb sip\u00ebrmarrjet private, paralajm\u00ebroi Pence. Ai tha se SHBA ndodhet n\u00eb gar\u00eb q\u00eb n\u00eb vitet gjasht\u00ebdhjet\u00eb. Se me k\u00eb, ai nuk e tha.<\/p>\n<p>Konkurrenc\u00eb me Kin\u00ebn dhe\u00a0Elon Musk<\/p>\n<p>Ramon Lugo, drejtor i Institutit Hap\u00ebsinor t\u00eb Florid\u00ebs (FSI) nga Universiteti i Orlandos, mendon se Pence kishte parasysh rivalitetin mes SHBA dhe Kin\u00ebs. Eksperti thot\u00eb, se \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se Kina ka nj\u00eb program p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj midis SHBA dhe Kin\u00ebs ekziston &#8220;nj\u00eb gar\u00eb n\u00eb shum\u00eb sektor\u00eb teknologjie&#8221;, thot\u00eb Lugo. N\u00eb muajin janar t\u00eb k\u00ebtij viti kinez\u00ebt arrit\u00ebn t\u00eb d\u00ebrgonin me sukses nj\u00eb anije kozmike n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb H\u00ebn\u00ebs.<\/p>\n<p>Lugo, i cili ka punuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb p\u00ebr NASA-n, mendon se nuk \u00ebsht\u00eb e mundur, q\u00eb Rusia t\u00eb jet\u00eb rivale me SHBA p\u00ebr marrjen e H\u00ebn\u00ebs, megjith\u00eb fluturimet e b\u00ebra me sukses n\u00eb stacionin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs (ISS). Sipas tij, me &#8220;Gar\u00ebn p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn&#8221;, SHBA i b\u00ebn n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre konkurenc\u00eb vetvetes. Sepse ekziston nd\u00ebrkoh\u00eb nj\u00eb gar\u00eb midis NASA-s dhe firmave private, si SpaceX dhe Elon Musk.<\/p>\n<p>Planet e Pence-s, q\u00eb t\u00eb fluturohet s\u00ebrish n\u00eb H\u00ebn\u00eb deri m\u00eb 2024, Lugo i vler\u00ebson si tep\u00ebr optimiste. Ai thot\u00eb se n\u00eb pes\u00eb vitet e ardhshme ekziston mund\u00ebsia e fluturimit t\u00eb astronaut\u00ebve n\u00eb orbit\u00ebn e H\u00ebn\u00ebs, por nj\u00eb zbritje tek satelit\u00ebt rreth tok\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb e mundur vet\u00ebm n\u00eb vitin 2030. Kjo gj\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb m\u00eb shpejt n\u00eb koh\u00eb, n\u00ebse NASA p\u00ebrdor raketat e firm\u00ebs private Elon Musk, q\u00eb jan\u00eb krijuar p\u00ebr fluturim n\u00eb Mars. Por kushtet e H\u00ebn\u00ebs dhe t\u00eb Marsit jan\u00eb t\u00eb ndryshme, thot\u00eb eksperti.<\/p>\n<p>A merr pjes\u00eb Rusia n\u00eb gar\u00eb?<\/p>\n<p>Andrej Ionin nga Akademia ruse e kozmonautik\u00ebs mendon se nuk ekziston &#8220;Gara p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn&#8221;. Deklarata e Pence \u00ebsht\u00eb &#8220;e motivuar nga politika e brendshme&#8221;. Sfondi ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me p\u00ebrgatitjet e kandidatur\u00ebs p\u00ebr president p\u00ebr vitin 2024, megjith\u00ebse Pence nuk i ka shprehur zyrtarisht ambiciet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb post. Megjithat\u00eb, eksperti rus nuk e p\u00ebrjashton mund\u00ebsin\u00eb e zbritjes n\u00eb H\u00ebn\u00eb pes\u00eb vjet\u00ebt e ardhshme, si nj\u00eb &#8220;projekt unik&#8221;. Por as Rusia as Kina nuk do t\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb &#8220;Gar\u00ebn p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn&#8221; t\u00eb thirrur nga SHBA. Moska nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje financiare dhe nuk ka as teknologjin\u00eb e duhur p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb, thot\u00eb Ionin.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb studimet e H\u00ebn\u00ebs vazhdojn\u00eb n\u00eb Rusi. Q\u00eb nga mesi i muajit mars, n\u00eb Rusi \u00ebsht\u00eb duke u zhvilluar nj\u00eb eksperiment kat\u00ebr mujor, Sirius -19, p\u00ebr simulimin e fluturimit n\u00eb H\u00ebn\u00eb. N\u00eb t\u00eb marrin pjes\u00eb kryesisht shkenc\u00ebtar\u00eb rus. Dhe n\u00eb vitin 2021, organizata ruse e hap\u00ebsir\u00ebs &#8220;Roskosmos&#8221;, do t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb n\u00eb H\u00ebn\u00eb si n\u00eb koh\u00ebn e Bashkimit Sovjetik, nj\u00eb seri stacionesh automatike. Zbritja e kozmonaut\u00ebve \u00ebsht\u00eb planifikuar t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr 2030. Presupozohet se fluturimet p\u00ebr atje do t\u00eb b\u00ebhen me anijen kozmike t\u00eb pap\u00ebrfunduar ende &#8220;Federazija&#8221;,\u00a0e cila do t\u00eb ndihmohet nga raketa shum\u00eb e r\u00ebnd\u00eb &#8220;Jenisej&#8221;, e\u00a0sapo nd\u00ebrtuar dhe\u00a0\u00a0q\u00eb pritet t\u00eb l\u00ebshohet m\u00eb 2028.<\/p>\n<p>Europa\u00a0pret sinjale t\u00eb qarta<\/p>\n<p>Thomas Jarzombek, deputet i Parlamentit gjerman dhe koordinator i qeveris\u00eb gjermane p\u00ebr fluturimet n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb ministrin\u00eb e Ekonomis\u00eb dhe energjis\u00eb, po ashtu nuk do t\u00eb fliste p\u00ebr &#8220;Gar\u00eb p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn&#8221;. &#8220;Amerikan\u00ebt nuk duan q\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb t\u00eb vet\u00ebm, por me nj\u00eb bashk\u00ebpunim t\u00eb madh si n\u00eb rastin e ISS, me Kanadan\u00eb, Europ\u00ebn dhe Japonin\u00eb,&#8221; shpjegon ai n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me DW. Ai shton: &#8220;Ne duam nga SHBA q\u00eb t\u00eb na thot\u00eb si do shkojn\u00eb pun\u00ebt&#8221;.<\/p>\n<p>Ai nuk e p\u00ebrmend z\u00ebvend\u00ebspresidentin amerikan Pence. Megjithat\u00eb BE do patjet\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb projekt nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb NASA-s, projektin &#8220;Gateway&#8221;, p\u00ebr nd\u00ebrtimin e stacionit hap\u00ebsinor n\u00eb H\u00ebn\u00eb. Ky projekt ndodhet aktualisht n\u00eb planifikim. Edhe Rusia ka treguar interes. Por n\u00eb fund t\u00eb vitit t\u00eb kaluar, shefi i &#8220;Roskosmos&#8221;, Dmitrij Rogosin, tha se Federata Ruse nuk do q\u00eb t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt &#8220;n\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb&#8221;.<\/p>\n<p>Pas\u00a0p\u00ebrfundimit t\u00eb programit Space Shuttle, SHBA ka\u00a0dhjet\u00eb vjet\u00eb q\u00eb nuk ka\u00a0m\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb astronaut\u00eb tek ISS. Amerikan\u00ebt jan\u00eb t\u00eb varur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb nga raketat ruse Sojus. Por amerikan\u00ebt jan\u00eb duke punuar p\u00ebr anijen kozmike me q\u00ebllime studimore &#8220;Orion&#8221;, me t\u00eb cil\u00ebn NASA ka lidhur planet e veta p\u00ebr H\u00ebn\u00ebn. Fluturimi i par\u00eb prov\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb 2014. Stacioni hap\u00ebsinor europian (ESA), ka krijuar p\u00ebr &#8220;Orion-in&#8221; nj\u00eb modul sh\u00ebrbimi p\u00ebr t\u00eb furnizuar anijen kozmike me karburant dhe austronaut\u00ebt me uj\u00eb dhe oksigjen. Ajo u zhvillua kryesisht n\u00eb Gjermani. &#8220;P\u00ebr ne \u00ebsht\u00eb sukses i madh, q\u00eb t\u00eb furnizojm\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb amerikan\u00ebt me komponent\u00eb kritik\u00eb,&#8221; thot\u00eb Jarzombek.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjysm\u00eb shekulli pas zbritjes s\u00eb par\u00eb t\u00eb amerikan\u00ebve n\u00eb H\u00ebn\u00eb duket se \u00ebsht\u00eb duke u b\u00ebr\u00eb s\u00ebrish gar\u00eb p\u00ebr satelit\u00ebt rreth tok\u00ebs. SHBA do q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e para. Po Rusia? N\u00eb lig\u00ebn jozyrtare t\u00eb fuqive kryesore t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs desh u fut s\u00eb fundi edhe Izraeli. Por ky vend nuk arriti t\u00eb kthehej n\u00eb nj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":79864,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,206],"tags":[],"class_list":{"0":"post-79863","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-shkence"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79863"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79863\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/79864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}