{"id":82214,"date":"2019-05-02T21:30:39","date_gmt":"2019-05-02T19:30:39","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=82214"},"modified":"2019-05-02T16:14:32","modified_gmt":"2019-05-02T14:14:32","slug":"kjo-eshte-teoria-dominuese-qe-tregon-se-si-do-te-shkaterrohet-universi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/kjo-eshte-teoria-dominuese-qe-tregon-se-si-do-te-shkaterrohet-universi\/","title":{"rendered":"Kjo \u00ebsht\u00eb teoria dominuese q\u00eb tregon se si do t\u00eb shkat\u00ebrrohet Universi"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebr shkak se materia e err\u00ebt ende nuk \u00ebsht\u00eb kuptuar mir\u00eb, studiuesit nuk e din\u00eb cili prej skenar\u00ebve t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr fundin e Universit do t\u00eb dominoj\u00eb.<\/p>\n<p>Kozmologu, Robert Caldwell tha se shpreson q\u00eb observator\u00ebt n\u00eb zhvillim, si NASA Wide Field Infrared Survey Telescope (WFIRST) ose Teleskopi i V\u00ebzhgimit t\u00eb Sintoptikut t\u00eb Lart\u00eb (LSST) q\u00eb do t\u00eb vendosen s\u00eb shpejti do t\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb sqarimin e sjelljes s\u00eb energjis\u00eb s\u00eb err\u00ebt, ndoshta duke siguruar nj\u00eb kuptim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb Universit.<\/p>\n<p>Ekzistojn\u00eb perspektiva t\u00eb tjera ekzotike p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn se si kozmosi mund t\u00eb shkat\u00ebrrohet. Sipas ligjeve t\u00eb njohura t\u00eb fizik\u00ebs, \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb bosoni Higgs &#8211; nj\u00eb grimc\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr dh\u00ebnien e grimcave t\u00eb tjera t\u00eb njohura n\u00eb mas\u00eb; nj\u00eb dit\u00eb mund t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb gjith\u00e7ka. Kur u zbulua n\u00eb vitin 2012, Higgs rezultoi se kishte nj\u00eb mas\u00eb rreth 126 her\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se at\u00eb t\u00eb nj\u00eb protoni. Por \u00ebsht\u00eb teorikisht e mundur q\u00eb masa t\u00eb ndryshoj\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo p\u00ebr shkak se Universi mund t\u00eb mos jet\u00eb n\u00eb konfigurimin e tij m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb energjis\u00eb tani. I gjith\u00eb kozmosi mund t\u00eb jet\u00eb n\u00eb at\u00eb q\u00eb njihet si nj\u00eb vakum i paq\u00ebndruesh\u00ebm, n\u00eb krahasim me nj\u00eb vakum t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse Higgs do t\u00eb kalonte disi n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, at\u00ebher\u00eb universi do t\u00eb binte n\u00eb nj\u00eb gjendje vakumi t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb energjis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse Higgs papritmas u kthye p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb mas\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, at\u00ebher\u00eb gjith\u00e7ka tjet\u00ebr n\u00eb Univers do t\u00eb ndikohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme. Elektronet mund t\u00eb mos jen\u00eb m\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb orbitojn\u00eb rreth protoneve, duke e b\u00ebr\u00eb atomet t\u00eb pamundur.<\/p>\n<p>Gjithashtu fotonet mund t\u00eb zhvillohen n\u00eb mas\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se drita e Diellit mund t\u00eb ndihet si reshje shiu. N\u00ebse ka apo jo mund\u00ebsi q\u00eb nj\u00eb gjalles\u00eb t\u00eb mund t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend me kushte t\u00eb tilla, kjo ende nuk dihet aspak.<\/p>\n<p>&#8220;Un\u00eb do ta klasifikoja at\u00eb si nj\u00eb lloj katastrofe mjedisore fizike t\u00eb grimcave,&#8221; tha Caldwell. &#8220;Nuk shkakton drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti vdekjen e Universit &#8211; thjesht e b\u00ebn at\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb keq p\u00ebr t\u00eb jetuar&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebr shkak se materia e err\u00ebt ende nuk \u00ebsht\u00eb kuptuar mir\u00eb, studiuesit nuk e din\u00eb cili prej skenar\u00ebve t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr fundin e Universit do t\u00eb dominoj\u00eb. Kozmologu, Robert Caldwell tha se shpreson q\u00eb observator\u00ebt n\u00eb zhvillim, si NASA Wide Field Infrared Survey Telescope (WFIRST) ose Teleskopi i V\u00ebzhgimit t\u00eb Sintoptikut t\u00eb Lart\u00eb (LSST) q\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":82215,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,206],"tags":[],"class_list":{"0":"post-82214","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-shkence"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82214","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82214"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/82214\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/82215"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82214"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=82214"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=82214"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}