{"id":104056,"date":"2019-08-30T15:13:14","date_gmt":"2019-08-30T13:13:14","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=104056"},"modified":"2019-08-30T15:13:14","modified_gmt":"2019-08-30T13:13:14","slug":"pasojat-e-pariparueshme-te-zjarreve-ne-amazone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/pasojat-e-pariparueshme-te-zjarreve-ne-amazone\/","title":{"rendered":"Pasojat e pariparueshme t\u00eb zjarreve n\u00eb Amazon\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>\u201cMomentalisht pamjet e satelit\u00ebve t\u00eb tregojn\u00eb vet\u00ebm ekzistenc\u00ebn e zjarreve.\u201d Ka disa jav\u00eb q\u00eb zjarret n\u00eb Amazona kan\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e bot\u00ebs. Krahasuar me nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb numri i vatrave t\u00eb zjarrit \u00ebsht\u00eb rritur me 82%. Vet\u00ebm n\u00eb gusht jan\u00eb llogaritur 26.000 vatra zjarri.<\/p>\n<p><strong>\u201cDita e zjarrit\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Shumica e k\u00ebtyre vatrave jan\u00eb t\u00eb regjistruara n\u00eb shtetin federal t\u00eb Paras. Prokuroria po heton kund\u00ebr fermer\u00ebve n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb \u201cDit\u00ebs s\u00eb Zjarrit\u201d. Nj\u00eb grup syresh duket se ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb mas\u00eb t\u00eb gjer\u00eb zjarret p\u00ebr p\u00ebrftim t\u00eb tok\u00ebs s\u00eb punueshme m\u00eb 10 gusht. Ky aksion duhej t\u00eb mb\u00ebshteste presidentin brazilian, Jair Bolsonaro.<\/p>\n<p>Gazeta lokale \u201cFolha de Progresso\u201d raportoi fillimisht p\u00ebr zjarret n\u00eb jug t\u00eb shtetit federal Para. \u201cNe duhet t\u2019i tregojm\u00eb presidentit, se duam t\u00eb punojm\u00eb, dhe kjo b\u00ebhet vet\u00ebm me heqjen e drur\u00ebve.\u201d P\u00ebr t\u00eb pastruar k\u00ebto toka, kemi nevoj\u00eb p\u00ebr zjarrin\u201d, citon gazeta nj\u00eb nga organizator\u00ebt.<\/p>\n<p>Sipas informacioneve t\u00eb prokurorit Paulo de Tarso shumica e zjarreve jan\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb zonat federale q\u00eb jan\u00eb zona t\u00eb mbrojtura natyrore. K\u00ebto zona jan\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb ekspozuara ndaj sulmeve t\u00eb pronar\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb tokave, spekuluesve apo pronar\u00ebve t\u00eb minierave. Prokuroria heton edhe r\u00ebnien e kontrolleve shtet\u00ebrore dhe munges\u00ebn e mb\u00ebshtetjes p\u00ebr autoritetin brazilian t\u00eb mjedisit, Ibama.<\/p>\n<p>Prokurori thot\u00eb, se \u201c\u00ebsht\u00eb hequr dor\u00eb nga shuma t\u00eb m\u00ebdha, q\u00eb Brazili merr nga fondet e Amazon\u00ebs kund\u00ebr \u00e7pyll\u00ebzimit\u201d, duke iu referuar ndihmave financiare t\u00eb pezulluara nga Norvegjia dhe Gjermania p\u00ebr fondin e mbrojtjes s\u00eb Amazon\u00ebs. Gjat\u00eb samitit t\u00eb\u00a0 G7-s n\u00eb Biarritz, presidenti Bolsonaro e refuzoi s\u00ebrish nj\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb menj\u00ebhershme p\u00ebr shuarjen e zjarreve n\u00eb Amazona.<\/p>\n<p>M\u00eb t\u00eb rrezikuara nga djegiet jan\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht sip\u00ebrfaqet e d\u00ebmtuara nga prerja e drur\u00ebve. \u201cN\u00ebse n\u00eb pyjet e m\u00ebdhenj rriten hap\u00ebsirat, ku drur\u00ebt jan\u00eb prer\u00eb apo n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb pasurive n\u00ebntok\u00ebsore, me pasoj\u00eb fragmentarizimin e sip\u00ebrfaqes pyjore, at\u00ebher\u00eb shtohen edhe sip\u00ebrfaqet me drur\u00eb t\u00eb thar\u00eb q\u00eb ndizen shpejt\u201d, shpjegon Paulo Borreto nga organizata joqeveritare, Instituti Imazon.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr kur ka periudha that\u00ebsire, pyjet vuajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Si strategji mbijetese drur\u00ebt i len\u00eb t\u00eb bien gjethet. Po pa mbrojtjen e kuror\u00ebs s\u00eb pem\u00ebs dep\u00ebrton m\u00eb shum\u00eb diell n\u00eb tok\u00ebn e pyllit dhe tek drur\u00ebt e thar\u00eb. Edhe gjethet e thara, temperaturat e larta dhe nj\u00eb pyll i madh me hap\u00ebsira pa dru brenda e rrisin rrezikun e zjarreve.<\/p>\n<p><strong>Pasoja t\u00eb m\u00ebdha<\/strong><\/p>\n<p>\u201cN\u00eb vitet me that\u00ebsir\u00eb shuarja e pyjeve mund t\u00eb prek\u00eb deri n\u00eb 90% t\u00eb drur\u00ebve, sidomos n\u00eb an\u00ebt e pyllit\u201d, raporton nj\u00eb studim i Institutit t\u00eb pavarur brazilian, Ipam. Eksperti Paulo Brando, thot\u00eb, se \u201cpeizazhi ndryshon radikalisht\u201d. \u201cNe shohim se si dep\u00ebrtojn\u00eb bar\u00ebrat dhe reduktimin e diversitetit biologjik.\u201d<\/p>\n<p>K\u00ebtij studimi i paraprin nj\u00eb periudh\u00eb v\u00ebzhguese prej 9 vjet\u00ebsh. \u201cKemi konstatuar nj\u00eb degradim t\u00eb vazhduesh\u00ebm. Kemi v\u00ebzhguar shuarjen e drur\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj, dhe periudha e gjallimit t\u00eb drur\u00ebve ka r\u00ebn\u00eb ndjesh\u00ebm\u201d, thot\u00eb Brando.<\/p>\n<p>N\u00eb rajonet, kur flora pas djegieve \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar disi, studimi tregon, se duhen t\u00eb pakt\u00ebn 7 vite q\u00eb pyjet e Amazon\u00ebs t\u00eb l\u00ebshojn\u00eb avuj n\u00eb atmosfer\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrthithin dioksidin karbonik. Studimet n\u00eb rajon tregojn\u00eb po ashtu, se biodiversiteti p\u00ebson d\u00ebmtime t\u00eb pariparueshme pas nj\u00eb zjarri. Edhe n\u00ebse nj\u00eb pjes\u00eb e pyllit rigjenerohet, nuk rikthehet m\u00eb shum\u00ebllojshm\u00ebria e drur\u00ebve.<\/p>\n<p>Po ashtu kushtet klimatike nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb nj\u00ebjta si n\u00eb dekadat e shkuara. Rajoni i Amazon\u00ebs \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb 1 grad\u00eb m\u00eb i ngroht\u00eb, se para 60 vjet\u00ebsh dhe periudha e that\u00ebsir\u00ebs \u00ebsht\u00eb 3 jav\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb, se para 40 vjet\u00ebsh, thot\u00eb eksperti i Ipam, Brando. \u201cKy nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces linear\u201d, por \u201csa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb ndryshon klima, aq m\u00eb shum\u00eb rriten rreziqet q\u00eb ndryshimet t\u00eb jen\u00eb trondit\u00ebse.\u201d\/DW<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cMomentalisht pamjet e satelit\u00ebve t\u00eb tregojn\u00eb vet\u00ebm ekzistenc\u00ebn e zjarreve.\u201d Ka disa jav\u00eb q\u00eb zjarret n\u00eb Amazona kan\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e bot\u00ebs. Krahasuar me nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb numri i vatrave t\u00eb zjarrit \u00ebsht\u00eb rritur me 82%. Vet\u00ebm n\u00eb gusht jan\u00eb llogaritur 26.000 vatra zjarri. \u201cDita e zjarrit\u201d Shumica e k\u00ebtyre vatrave jan\u00eb t\u00eb regjistruara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":104057,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,191],"tags":[],"class_list":{"0":"post-104056","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104056","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=104056"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104056\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/104057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=104056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=104056"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=104056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}