{"id":108369,"date":"2019-09-22T18:20:06","date_gmt":"2019-09-22T16:20:06","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=108369"},"modified":"2019-09-22T16:40:49","modified_gmt":"2019-09-22T14:40:49","slug":"pse-vendet-e-varfra-jane-shume-me-te-rrezikuara-nga-ndryshimi-i-klimes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/pse-vendet-e-varfra-jane-shume-me-te-rrezikuara-nga-ndryshimi-i-klimes\/","title":{"rendered":"Pse vendet e varfra jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb rrezikuara nga ndryshimi i klim\u00ebs?"},"content":{"rendered":"<p>Ndryshimi i klim\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen global dhe shpesh thuhet se nuk njeh kufij.<\/p>\n<p>Kjo pasi q\u00eb klima do t\u00eb ndryshoj\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha pjes\u00ebt e bot\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo t\u00eb barabart\u00eb dhe se asnj\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje ta zgjidh\u00eb k\u00ebt\u00eb problem m\u00eb vete.<\/p>\n<p>Emetimet e gazrave ser\u00eb ndikojn\u00eb gjithashtu n\u00eb atmosfer\u00ebn nga cilido vend nga vijn\u00eb dhe pasojat m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija mund t\u00eb shmangen vet\u00ebm n\u00ebse t\u00eb gjitha vendet n\u00eb bot\u00eb bien dakord dhe punojn\u00eb s\u00eb bashku p\u00ebr t\u00eb ulur p\u00ebrqendrimin e k\u00ebtyre gazrave n\u00eb atmosfer\u00eb, transmeton\u00a0KosovaPress.<\/p>\n<p>P\u00ebrderisa t\u00eb gjitha k\u00ebto deklarata jan\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta, jo t\u00eb gjitha vendet e bot\u00ebs k\u00ebrc\u00ebnohen nj\u00ebsoj nga ndryshimet q\u00eb priten, dhe nuk do t\u00eb jen\u00eb nj\u00ebsoj n\u00ebse e gjeni veten n\u00eb \u00c7ad ose Suedi n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij shekulli.<\/p>\n<p>Vendet e varfra jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb rrezikuara nga ndryshimet klimatike p\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb kombinimi t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm dhe t\u00eb par\u00ebt do t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb pasojat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda.<\/p>\n<p>Kur shikojm\u00eb vendndodhjen gjeografike t\u00eb vendeve t\u00eb varfra, v\u00ebrejm\u00eb se ato kryesisht jan\u00eb t\u00eb vendosura n\u00eb zona q\u00eb kan\u00eb tashm\u00eb klim\u00eb t\u00eb pafavorshme. K\u00ebto jan\u00eb zona kryesisht tropikale q\u00eb tashm\u00eb kan\u00eb temperatur\u00eb duksh\u00ebm m\u00eb t\u00eb larta se pjesa tjet\u00ebr e bot\u00ebs dhe reshje t\u00eb ndryshueshme gjat\u00eb gjith\u00eb vitit q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb k\u00ebto zona m\u00eb keq p\u00ebr aktivitetet bujq\u00ebsore.<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, vendndodhja gjeografike konsiderohet si nj\u00eb nga arsyet e mos zhvillimit t\u00eb k\u00ebtyre vendeve. N\u00eb nj\u00eb nga studimet e tij, ekonomisti i njohur p\u00ebr ndryshimin e klim\u00ebs dhe fituesi i \u00c7mimit Nobel 2018 p\u00ebr ekonomin\u00eb, William Nordhaus, arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin\u00a0se klimat tropikale kan\u00eb nj\u00eb ndikim negativ n\u00eb performanc\u00ebn ekonomike t\u00eb vendeve, kur krahasohen me ndikimin e rajoneve t\u00eb but\u00eb.<\/p>\n<p>K\u00ebto zona jan\u00eb gjithashtu nd\u00ebr t\u00eb parat q\u00eb ndiejn\u00eb efektet serioze t\u00eb ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs. Duke marr\u00eb parasysh q\u00eb popullsia e tyre tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb e ekspozuar ndaj kushteve t\u00eb motit t\u00eb pafavorsh\u00ebm, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga arsyet kryesore p\u00ebr mos zhvillimin e k\u00ebtyre\u00a0vendeve, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se ndryshimet q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt parashikojn\u00eb n\u00eb rast t\u00eb rritjes s\u00eb temperatur\u00ebs do t\u00eb rrezikojn\u00eb drejtp\u00ebrdrejt njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb tani n\u00eb vende t\u00eb varfra, dhe do t\u00eb b\u00ebj\u00eb zhvillimin e tyre edhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb.<\/p>\n<p>Struktura e ekonomive t\u00eb vendeve t\u00eb pasura dhe t\u00eb varfra ndryshon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb konsiderueshme. Vendet m\u00eb pak t\u00eb zhvilluara jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb ndjeshme ndaj ndikimeve t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta t\u00eb ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs p\u00ebr shkak t\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb tyre t\u00eb r\u00ebnd\u00eb n\u00eb bujq\u00ebsi\u00a0dhe p\u00ebrdorimit t\u00eb ekosistemeve natyrore.<\/p>\n<p>Bujq\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb veprimtari q\u00eb varet m\u00eb shum\u00eb nga kushtet klimatike se t\u00eb tjer\u00ebt: temperaturat e larta, that\u00ebsira, moti, breshri, p\u00ebrmbytjet \u2026 t\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb fenomene q\u00eb ndikojn\u00eb shum\u00eb n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb dhe mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb tronditje t\u00eb ndjeshme dhe r\u00ebnie\u00a0t\u00eb prodhimit bujq\u00ebsor.<\/p>\n<p>Ndjeshm\u00ebria e lart\u00eb e vendeve m\u00eb pak t\u00eb zhvilluara ndaj ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs prandaj p\u00ebrcaktohet kryesisht nga fakti q\u00eb kjo industri \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb ekonomit\u00eb e tyre sesa n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb pasura.<\/p>\n<p>Nj\u00eb faktor tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb rrit ndjeshm\u00ebrin\u00eb e k\u00ebtyre vendeve ndaj ndryshimeve klimatike \u00ebsht\u00eb numri i njer\u00ebzve q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb zonat rurale. Pothuajse t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb fshat varen nga bujq\u00ebsia dhe do t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnohen nga ndryshimet e\u00a0ardhshme pasi ata do t\u00eb preken m\u00eb shum\u00eb nga degradimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i mjedisit dhe ndryshimet n\u00eb ekosistemet.<\/p>\n<p>P\u00ebrball\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsive t\u00eb reja, banor\u00ebt nga zonat rurale shp\u00ebrngulen drejt qyteteve, ku, p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb aft\u00ebsive t\u00eb k\u00ebrkuara dhe kapitalit shoq\u00ebror, ato i p\u00ebrkasin shtresave m\u00eb t\u00eb varfra.<\/p>\n<p>Njer\u00ebzit q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb kushte t\u00eb v\u00ebshtira jan\u00eb m\u00eb t\u00eb preksh\u00ebm ndaj val\u00ebve t\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb, motit dhe shp\u00ebrthimeve t\u00eb mundshme t\u00eb s\u00ebmundjeve infektive, incidenca e t\u00eb cilave do t\u00eb rritet p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs.<\/p>\n<p>Tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr von\u00eb p\u00ebr t\u00eb parandaluar disa nga pasojat e ndryshimit t\u00eb klim\u00ebs. Sasi t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb dyoksidit t\u00eb karbonit jan\u00eb l\u00ebshuar n\u00eb atmosfer\u00eb dhe t\u00eb gjitha vendet n\u00eb bot\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarrin hapa t\u00eb ndrysh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur.<\/p>\n<p>Problem \u00ebsht\u00eb fakti q\u00eb jo t\u00eb gjitha vendet kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb barabarta p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrshtatur. Njer\u00ebzit do t\u00eb p\u00ebrshtaten me klim\u00ebn aq sa lejojn\u00eb burimet dhe njohurit\u00eb e tyre, por vendeve t\u00eb varfra u mungon infrastruktura, burimet financiare dhe qasja n\u00eb sh\u00ebrbimet\u00a0publike q\u00eb duhet t\u00eb ndihmojn\u00eb popullsin\u00eb e tyre n\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb.<\/p>\n<p>Mungesa e parave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i njohur dhe ka burime t\u00eb ndryshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb financimit q\u00eb u ofrojn\u00eb vendeve m\u00eb pak t\u00eb zhvilluara me grante p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar kapacitetin e tyre adaptiv.<\/p>\n<p>Burimet e identifikuara nuk jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e nevojshme, por edhe n\u00ebse ato jan\u00eb, funksionimi i dob\u00ebt i vendeve n\u00eb zhvillim \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb penges\u00eb kryesore.<\/p>\n<p>Zhvillimi i pamjaftuesh\u00ebm institucional, problemet kryesore me korrupsionin dhe mungesa e personelit t\u00eb arsimuar e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb zbatimin e projekteve t\u00eb adaptimit t\u00eb ndryshimeve klimatike.<\/p>\n<p>Nga t\u00eb gjitha ajo q\u00eb u tha m\u00eb sip\u00ebr, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se ndryshimi i klim\u00ebs mund t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb pabarazin\u00eb q\u00eb ekziston aktualisht midis pjes\u00ebve t\u00eb zhvilluara dhe m\u00eb pak t\u00eb zhvilluara t\u00eb bot\u00ebs duke forcuar praktikisht shumic\u00ebn e arsyeve pse vendet e varfra\u00a0tashm\u00eb kan\u00eb mbetur pas.<\/p>\n<p>Kushtet e p\u00ebrkeq\u00ebsuara t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb shtetet e zhveshura po krijojn\u00eb nj\u00eb tok\u00eb pjellore p\u00ebr lloje t\u00eb ndryshme t\u00eb paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb, pasojat e s\u00eb cil\u00ebs mund t\u00eb ndikojn\u00eb shum\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb dhe sigurin\u00eb bot\u00ebrore.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ndryshimi i klim\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fenomen global dhe shpesh thuhet se nuk njeh kufij. Kjo pasi q\u00eb klima do t\u00eb ndryshoj\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha pjes\u00ebt e bot\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo t\u00eb barabart\u00eb dhe se asnj\u00eb vend nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjendje ta zgjidh\u00eb k\u00ebt\u00eb problem m\u00eb vete. Emetimet e gazrave ser\u00eb ndikojn\u00eb gjithashtu n\u00eb atmosfer\u00ebn nga [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":108370,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,194],"tags":[],"class_list":{"0":"post-108369","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-lifestyle"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108369"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108369\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/108370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}