{"id":108696,"date":"2019-09-24T13:52:33","date_gmt":"2019-09-24T11:52:33","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=108696"},"modified":"2019-09-24T13:52:33","modified_gmt":"2019-09-24T11:52:33","slug":"tilmann-bregdeti-shqiptar-i-ekspozuar-ndaj-rreziqeve-sizmike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/tilmann-bregdeti-shqiptar-i-ekspozuar-ndaj-rreziqeve-sizmike\/","title":{"rendered":"Tilmann: Bregdeti shqiptar i ekspozuar ndaj rreziqeve sizmike"},"content":{"rendered":"<p>Profesor Frederik Tilmann, drejtues i sektorit t\u00eb sizmologjis\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn gjermane t\u00eb Studimeve Gjeologjike (GFZ) n\u00eb Potsdam mbi arsyet e t\u00ebrmeteve n\u00eb rajonin e Evrop\u00ebs Juglindore.<\/p>\n<p><strong>Nga Deutsche Welle<\/strong><\/p>\n<p><strong>DW: Nj\u00eb seri t\u00ebrmetesh, m\u00eb i forti me nj\u00eb magnitud\u00eb prej 5,6, trondit\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb fundjav\u00eb. Prej disa dekadash nuk kishte r\u00ebn\u00eb nj\u00eb t\u00ebrmet kaq i fort\u00eb. Edhe n\u00eb qershor pati nj\u00eb t\u00ebrmet t\u00eb shkall\u00ebs 5,2 n\u00eb Kor\u00e7\u00eb. A po b\u00ebhet Shqip\u00ebria nj\u00eb zon\u00eb sizmike e rrezikuar?<\/strong><\/p>\n<div id=\"rekl-13\">\n<div id=\"__sap-ad-15\" class=\"__sap-ads __sap-html tracked\" data-title=\"Credins desktop 08\"><ins><\/p>\n<div id=\"beacon_794edef7e6\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/ads1.medium.al\/www\/delivery\/lg.php?bannerid=373&amp;campaignid=48&amp;zoneid=182&amp;loc=https%3A%2F%2Fwww.syri.net%2Fkronike%2F282417%2Ftilmann-bregdeti-shqiptar-i-ekspozuar-ndaj-rreziqeve-sizmike%2F&amp;referer=https%3A%2F%2Fwww.syri.net%2Flajme%2F&amp;cb=794edef7e6\" alt=\"\" width=\"0\" height=\"0\" \/><\/div>\n<p><\/ins><\/div>\n<\/div>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"\" src=\"https:\/\/www.syri.net\/uploads\/syri.net\/images\/2019\/September\/24\/auto_download1569325249.jpg\" alt=\"Image\" width=\"575\" height=\"720\" \/><\/p>\n<p>Tilmann: Bregdeti i Shqip\u00ebris\u00eb ka hyr\u00eb gjithmon\u00eb n\u00eb ato rajone t\u00eb Evrop\u00ebs, q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb ekspozuara ndaj rreziqeve t\u00eb r\u00ebnda sizmike. T\u00ebrmetet n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me l\u00ebvizje t\u00eb Afrik\u00ebs drejt veriut. Pllaka kontinentale afrikane l\u00ebviz me disa milimetra n\u00eb vit drejt Evrop\u00ebs. K\u00ebto p\u00ebrplasje kontinentale krijojn\u00eb tensione, sidomos pjes\u00eb t\u00eb mikropllak\u00ebs s\u00eb Adriatikut shtyhen e hyjn\u00eb n\u00ebn Ballkan. T\u00ebrmeti n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Tiran\u00ebs ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me k\u00ebto tensione.<\/p>\n<p><strong>DW: N\u00ebse shikon hart\u00ebn me t\u00ebrmetet t\u00eb regjistruara n\u00eb Evrop\u00eb n\u00eb 14 dit\u00ebt e fundit, v\u00ebren se l\u00ebkundje ka patur vet\u00ebm n\u00eb Itali dhe n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore, natyrisht jo n\u00eb dimensionin e t\u00ebrmetit t\u00eb fundjav\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm l\u00ebkundjesh t\u00eb vogla. Cilat jan\u00eb arsyet gjeologjike e tektonike shkaktojn\u00eb k\u00ebto l\u00ebkundje dhe t\u00ebrmete?<\/strong><\/p>\n<p>Tilmann: Italia dhe Evropa Juglindore jan\u00eb rajonet m\u00eb t\u00eb rrezikuara sizmike t\u00eb Evrop\u00ebs dhe si rezultat atje shfaqet nj\u00eb aktivitet i lart\u00eb t\u00ebrmetesh t\u00eb vogla dhe t\u00eb parrezikshme. T\u00ebrmetet shfaqen kudo ku krijohen tensione n\u00eb tok\u00ebn e ngurt\u00eb, kryesisht por jo vet\u00ebm n\u00eb koren e tok\u00ebs, dhe aty ku temperaturat jan\u00eb mjaft t\u00eb ul\u00ebta. K\u00ebto tensione \u00e7lirohen p\u00ebrmes deformimeve t\u00eb papritura me plasaritje t\u00eb tok\u00ebs (pra t\u00ebrmet). Nd\u00ebrsa n\u00eb temperatura t\u00eb larta shk\u00ebmbinjt\u00eb deformohen plastikisht n\u00eb nj\u00eb proces pak a shum\u00eb t\u00eb vazhduesh\u00ebm, pa krijuar nj\u00eb l\u00ebshim t\u00eb papritur t\u00eb energjis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>DW: Shpesh d\u00ebgjojm\u00eb q\u00eb transformimi i klim\u00ebs favorizon katastrofat natyrore. N\u00eb \u00e7\u2018raport q\u00ebndron ndryshimi i klim\u00ebs me shpeshtimin e t\u00ebrmeteve?<\/strong><\/p>\n<p>Tilmann: Pjesa m\u00eb e madhe e energjis\u00eb sizmike \u00e7lirohet nga t\u00ebrmetet tektonik\u00eb, do t\u00eb thot\u00eb nga tensionet q\u00eb grumbullohen nga l\u00ebvizjet afatgjata t\u00eb kontinenteve, l\u00ebvizje q\u00eb e marrin impulsin nga procese t\u00eb brendshme n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb tok\u00ebs. Ndryshimi i klim\u00ebs praktikisht nuk ka ndikim n\u00eb k\u00ebto procese t\u00eb brendshme. Megjithat\u00eb ne e dim\u00eb, se me l\u00ebvizjet ngrit\u00ebse vertikale pas shkrirjes s\u00eb gjer\u00eb t\u00eb akullnajave n\u00eb fund t\u00eb epok\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb akullit, jan\u00eb shkaktuar t\u00ebrmete shum\u00eb t\u00eb fuqishme me magnituda m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se M7, p\u00ebr shembull n\u00eb vendet skandinave. Por ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces shum\u00eb i ngadalsh\u00ebm dhe edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb aktiviteti i l\u00ebkundjeve n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn do t\u00eb dominohet nga l\u00ebkundje tektonike, si p.sh ajo n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p><strong>DW: Qendra gjermane e K\u00ebrkimeve Gjeologjike, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ju drejtoni sektorin e sizmologjis\u00eb, kryen matje sizmike n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn p\u00ebrmes sistemit t\u00eb monitorimit t\u00eb t\u00ebrmeteve. N\u00eb \u00e7\u2018mas\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren k\u00ebto matje p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar rrezikun nga termeti duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb t\u00eb parashikuesh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>Tilmann: Parashikimi afatshkurt\u00ebr i t\u00ebrmetit nuk \u00ebsht\u00eb i mundur n\u00eb gjendjen aktuale. Sidoqoft\u00eb me v\u00ebzhgimin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb aktivitetit t\u00eb t\u00ebrmeteve mund ta vler\u00ebsosh m\u00eb mir\u00eb rrezikimin e rajoneve t\u00eb caktuara n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb afatgjat\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrcaktimit t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb parametrave t\u00eb l\u00ebkundjeve mund t\u00eb jepet ndihma me efikasitet dhe n\u00eb disa raste \u00ebsht\u00eb e mundur edhe paralajm\u00ebrimi disa sekonda p\u00ebrpara. Por sisteme t\u00eb tilla ka n\u00eb pak vende, si n\u00eb Mexiko-City dhe n\u00eb Japoni.<\/p>\n<p><strong>DW: N\u00eb rastin e Shqip\u00ebris\u00eb \u00e7far\u00eb mund t\u00eb k\u00ebshillohet si prevencion? N\u00eb nd\u00ebrtimet e sht\u00ebpive jo gjithmon\u00eb \u00ebsht\u00eb menduar p\u00ebr rrezikun e t\u00ebrmeteve. \u00c7far\u00eb duhet marr\u00eb parasysh n\u00eb nd\u00ebrtimin e banesave, me q\u00ebllim q\u00eb ato t\u00eb jen\u00eb t\u00eb sigurta e rezistente ndaj t\u00ebrmeteve.<\/strong><\/p>\n<p>Tilmann: Nuk i njoh sakt\u00ebsisht detajet e situat\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, cilat norma nd\u00ebrtimi ekzistojn\u00eb dhe n\u00eb \u00e7\u2018mas\u00eb respektohen ato n\u00eb praktik\u00eb, prandaj mund t\u00eb b\u00ebj pohime t\u00eb p\u00ebrgjithshme. S\u00eb pari duhet themi se sipas raportimeve t\u00eb mediave, ky t\u00ebrmet me sa duket jo i r\u00ebnd\u00eb, nuk ka shkaktuar viktima apo l\u00ebndime serioze. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi nuk \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb t\u00eb shmangen krejt\u00ebsisht pasojat e nj\u00eb t\u00ebrmeti. Prandaj primare \u00ebsht\u00eb shmangja e kolapsit t\u00eb plot\u00eb, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur njer\u00ebzit, q\u00eb ndodhen brenda sht\u00ebpive. Disa lloje nd\u00ebrtimesh, p\u00ebr shembull muratura t\u00eb pap\u00ebrforcuara, me \u00e7ati t\u00eb vendosura lirsh\u00ebm, jan\u00eb t\u00eb prirura t\u00eb shemben nga l\u00ebkundjet e forta dhe duhen shmangur n\u00eb zonat e rrezikuara nga t\u00ebrmetet. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ekziston mund\u00ebsia q\u00eb edhe materiali ekzistues historik i nd\u00ebrtesave t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb rezistent ndaj t\u00ebrmeteve duke i vendosur struktura lidh\u00ebse dhe p\u00ebrforcuese shtes\u00eb.<\/p>\n<p>Por t\u00eb riparosh \u00ebsht\u00eb m\u00eb e shtrenjt\u00eb se t\u00eb nd\u00ebrtosh nga fillimi n\u00eb baz\u00eb t\u00eb normave t\u00eb mbrojtjes nga t\u00ebrmeti. P\u00ebr t\u2018i p\u00ebrdorur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sa m\u00eb efektive fondet n\u00eb dispozicion, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb vler\u00ebsohet sa m\u00eb sakt\u00eb shkalla e rrezikut, P\u00ebr k\u00ebt\u00eb duhet rikonstruktuar sa m\u00eb sakt\u00eb historiku i t\u00ebrmeteve dhe q\u00eb shum\u00eb t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr r\u00ebnien e dridhjeve t\u00eb kombinohen me distanc\u00ebn nga vatra e t\u00ebrmetit. Shk\u00ebmbimi i t\u00eb dh\u00ebnave mes partner\u00ebve evropian\u00eb ka p\u00ebrpar\u00ebsi kryesore. Shum\u00eb nga t\u00eb dh\u00ebnat sizmologjike t\u00eb mbledhura n\u00eb Evrop\u00eb jan\u00eb tashm\u00eb t\u00eb hapura, apo shk\u00ebmbehen n\u00eb baz\u00eb t\u00eb marr\u00ebveshjeve bilaterale.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Profesor Frederik Tilmann, drejtues i sektorit t\u00eb sizmologjis\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn gjermane t\u00eb Studimeve Gjeologjike (GFZ) n\u00eb Potsdam mbi arsyet e t\u00ebrmeteve n\u00eb rajonin e Evrop\u00ebs Juglindore. Nga Deutsche Welle DW: Nj\u00eb seri t\u00ebrmetesh, m\u00eb i forti me nj\u00eb magnitud\u00eb prej 5,6, trondit\u00ebn Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb fundjav\u00eb. Prej disa dekadash nuk kishte r\u00ebn\u00eb nj\u00eb t\u00ebrmet kaq i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":108698,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-108696","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108696"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108696\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/108698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}