{"id":108852,"date":"2019-09-25T13:07:52","date_gmt":"2019-09-25T11:07:52","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=108852"},"modified":"2019-09-25T13:07:52","modified_gmt":"2019-09-25T11:07:52","slug":"ismail-kadare-liria-e-rrezikshme-ne-nje-vend-ku-te-kall-friken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/ismail-kadare-liria-e-rrezikshme-ne-nje-vend-ku-te-kall-friken\/","title":{"rendered":"Ismail Kadare: Liria, e \u201crrezikshme\u201d n\u00eb nj\u00eb vend ku t\u00eb kall frik\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p>Shqip\u00ebria, nj\u00eb vend i vog\u00ebl n\u00eb Gadishullin Ballkanik, ra n\u00eb komuniz\u00ebm pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs Bot\u00ebrore. P\u00ebr dekada, ajo q\u00eb njer\u00ebzit thoshin dhe shkruanin u censurua rrept\u00ebsisht\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb komuniste. Ismail Kadare, shkrimtari 83-vje\u00e7ar shqiptar ishte adoleshent kur iu fut rrug\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb duke kopjuar me dor\u00eb Macbethin e Shekspirit dhe b\u00ebri em\u00ebr si nj\u00eb romancier n\u00eb mosh\u00eb 27 vje\u00e7are me romanin e tij t\u00eb par\u00eb \u201cGjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur (1963)\u201d. Kadare k\u00ebrkoi azil politik n\u00eb Franc\u00eb n\u00eb 1990 dhe vazhdon t\u00eb shkruaj\u00eb atje q\u00eb at\u00ebher\u00eb. \u201cBota ende nuk e kupton sa tragjike \u00ebsht\u00eb t\u00eb jetosh n\u00eb nj\u00eb vend q\u00eb nuk e do let\u00ebrsin\u00eb. Let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb gj\u00ebja m\u00eb e \u00e7muar n\u00eb jet\u00eb\u201d,- shkruan Kadare n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb d\u00ebrguar me email.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Besoj se ju keni m\u00ebsuar pak p\u00ebr shkrimtaren koreane Pak Kyongni pasi jeni njoftuar p\u00ebr \u00e7mimin. \u00c7\u2019mendim keni p\u00ebr t\u00eb?<\/strong><br \/>\nKam d\u00ebgjuar fjal\u00eb shum\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr shkrimtaren Pak Kyongni dhe m\u00eb duket nj\u00eb fakt shum\u00eb i bukur, q\u00eb ky \u00e7mim mban emrin e saj. Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb g\u00ebzim p\u00ebr mua q\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7mim e ka marr\u00eb para meje nj\u00eb shkrimtar q\u00eb e \u00e7moj shum\u00eb si Amos Oz, nj\u00eb nga miqt\u00eb e mi m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb e till\u00eb, ka n\u00eb thelbin e saj globalizmin. Ne jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb madhe, q\u00eb quhet tok\u00eb, glob tok\u00ebsor. N\u00eb thelbin e saj, \u00ebsht\u00eb universale, e p\u00ebrjetshme, e pamosh\u00eb, e pa vend, n\u00eb kuptim e pa caktuar n\u00eb nj\u00eb vend. Ndjehem i nderuar q\u00eb e kam fituar k\u00ebt\u00eb \u00e7mim n\u00eb Koren\u00eb e Jugut.<\/p>\n<p><strong>\u2013 N\u00eb 1970, Parisin e p\u00ebrshkoi nj\u00eb stuhi letrare, botimi i \u201cGjenerali i ushtris\u00eb s\u00eb vdekur\u201d. Nj\u00eb lib\u00ebr i cili ju ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb madh n\u00eb bot\u00ebn letrare. Si lindi ky roman?<\/strong><br \/>\nKa filluar si nj\u00eb tregim i shkurt\u00ebr, mbres\u00eb. Por \u00ebsht\u00eb e bukur si fakt q\u00eb t\u00eb jep jeta ndonj\u00ebher\u00eb. Jeta shpesh nuk te jep fakte t\u00eb bukura, por i krijon shkrimtari. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dhurat\u00eb, nj\u00eb ngjarje e pazakonshme q\u00eb ka brenda di\u00e7ka q\u00eb kap\u00ebrcen vetveten. Nj\u00eb mision i \u00e7uditsh\u00ebm, q\u00eb ndodh n\u00eb bot\u00eb shum\u00eb rrall\u00eb, q\u00eb ndodh midis dy vendeve shum\u00eb rrall\u00eb. Dhe q\u00eb ndodhte n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb nj\u00eb atmosfer\u00eb jo t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb. Dometh\u00ebn\u00eb, vin\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb nj\u00eb ushtrie q\u00eb ende quhej e NATO-s, armiq\u00ebsore p\u00ebr ne, p\u00ebr t\u00eb kryer nj\u00eb mision njer\u00ebzor, t\u00eb cilin Shqip\u00ebria komuniste dhe nuk e kuptonte mir\u00eb. Shqip\u00ebria s\u2019ishte m\u00ebsuar me mall\u00ebngjimet e vjetra, t\u00eb kaluara, t\u00eb st\u00ebrkaluara, t\u00eb harruara, t\u00eb paharruara, t\u00eb fajit, t\u00eb jofajit. Pra, ishte nj\u00eb subjekt, nj\u00eb ngjarje q\u00eb t\u00eb jepte liri. Por liria n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, dhe befasia, jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb por jan\u00eb t\u00eb rrezikshme n\u00eb nj\u00eb vend ku liria nuk \u00e7mohet, n\u00eb nj\u00eb vend ku liria, p\u00ebrkundrazi, t\u00eb kall frik\u00ebn. Kjo \u00ebsht\u00eb. Kjo kund\u00ebrth\u00ebnie, b\u00ebri q\u00eb un\u00eb t\u2019i kthehesha shum\u00eb her\u00eb k\u00ebsaj teme, sepse sapo e shkrova, m\u2019u duk se ishte m\u00eb e thell\u00eb, gjithmon\u00eb se \u00e7\u2019mendova n\u00eb fillim, m\u00eb e thell\u00eb, m\u00eb e ngat\u00ebrruar, m\u00eb problematike. Nisi si tregim, pastaj u pasurua si novel\u00eb, u botua n\u00eb shtyp, pastaj u kritikua.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Ky \u00ebsht\u00eb romani m\u00eb i njohur n\u00eb bot\u00eb i juaj, por sipas mendimi tuaj nuk \u00ebsht\u00eb romani m\u00eb i mir\u00eb, apo jo?<\/strong><br \/>\nUn\u00eb mendoj q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb romani im m\u00eb i mir\u00eb, por m\u00eb i njohuri, v\u00ebrtet pasi un\u00eb kam qen\u00eb shum\u00eb i ri kur e kam shkruar, nj\u00ebzet e pes\u00eb vje\u00e7, shkrimtar i ri n\u00eb nj\u00eb vend, dometh\u00ebn\u00eb, n\u00eb nj\u00eb rend shoq\u00ebror t\u00eb mjer\u00eb, t\u00eb trishtuesh\u00ebm, jasht\u00ebzakonisht armiq\u00ebsor p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb talent. Dhe n\u00eb fillim, sigurisht un\u00eb s\u2019krijova\u2026 nj\u00eb tem\u00eb e till\u00eb s\u2019t\u00eb krijonte asnj\u00eb af\u00ebrsi me shoq\u00ebrin\u00eb socialiste, me shtetin, me klim\u00ebn, gjith\u00e7ka ishte e kund\u00ebrt me at\u00eb q\u00eb neve e kishim bazuar artin ton\u00eb, let\u00ebrsin\u00eb ton\u00eb t\u00eb realizmit socialist. Bazohej n\u00eb nj\u00eb gj\u00eb shkretan\u00eb, nj\u00eb gj\u00eb jasht\u00ebzakonisht e trishtueshme p\u00ebr artin. G\u00ebzimi, optimizmi, qielli ishte blu, q\u00eb shndriste. Kurse ky ishte nj\u00eb roman me balt\u00eb, shi dhe vdekje. Ishte i mbar\u00eb si let\u00ebrsi, por krejt\u00ebsisht i mbrapsht\u00eb p\u00ebr vendin ku jetoja.<\/p>\n<p><strong>\u2013 N\u00eb romanin tjet\u00ebr tuaj, \u201cPallati i \u00ebndrrave\u201d, ju iu afruat shum\u00eb af\u00ebr rrezikut, duke jetuar n\u00eb nj\u00eb vend diktatorial si Shqip\u00ebria, ku pavar\u00ebsisht nga alegoria, ishte e qart\u00eb q\u00eb ju i b\u00ebnit autopsi vendit ku jetonit.<\/strong><\/p>\n<div id=\"videoad\"><\/div>\n<div id=\"pa_1x1_psbk_1569409631119\"><\/div>\n<p>Un\u00eb nuk u nisa me k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim, si t\u00eb thuash q\u00eb, po ia hedh regjimit me nj\u00eb tem\u00eb jo t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr t\u00eb. N\u00eb let\u00ebrsi, zakonisht, shkrimtar\u00ebt serioz\u00eb, nuk nisen nga dinak\u00ebri t\u00eb tilla. Vetvetiu tema e till\u00eb, e shtypjes s\u00eb njeriut, \u00ebsht\u00eb e natyrshme, dhe meritat e tij, ose mosmerita e tij, \u00ebsht\u00eb q\u00eb ta v\u00ebr\u00eb re k\u00ebt\u00eb gj\u00eb ose t\u00eb mos e v\u00ebr\u00eb re k\u00ebt\u00eb gj\u00eb.<br \/>\n<strong>\u2013 Cil\u00ebt shkrimtar\u00eb ju p\u00eblqejn\u00eb dhe cilat vepra konkretisht?<\/strong><br \/>\nMua m\u00eb ka p\u00eblqyer let\u00ebrsia dramatike, p\u00ebr arsye q\u00eb mund t\u2019i duken nj\u00eb lexuesi, nj\u00eb kritiku, nj\u00eb studiuesi, nj\u00eb akademiku, mund t\u2019i duken mjaft banale. \u00cbsht\u00eb nj\u00eblloj si t\u00eb habitesh pse f\u00ebmij\u00ebve iu p\u00eblqejn\u00eb tmerret ndonj\u00ebher\u00eb. F\u00ebmija sa \u00ebsht\u00eb natyr\u00eb e padjall\u00ebzuar, e past\u00ebr, aq m\u00eb shum\u00eb do t\u00eb shikoj\u00eb tmerre t\u00eb frikshme, t\u00eb kund\u00ebrta. Dhe un\u00eb kur isha f\u00ebmij\u00eb, m\u00eb t\u00ebrhiqnin shum\u00eb fantazmat, dhe pak a shum\u00eb, sht\u00ebpia ku banoja ishte e till\u00eb \u2013 n\u00eb Gjirokast\u00ebr \u2013 q\u00eb ma nxiste k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfytyrim. Ma nxiste p\u00ebrfytyrimin e friksh\u00ebm. K\u00ebt\u00eb \u00e7udi ma nxiti edhe nj\u00eb shkrimtar q\u00eb un\u00eb s\u2019kuptoja \u00e7far\u00eb ishte dhe ai quhej Shekspir, nga Anglia, i p\u00ebrkthyer, dhe u mahnita, se libri quhej \u201cMakbeth\u201d. Sigurisht e shfletova n\u00eb fillim, pastaj e shfletova me kujdes, e lexova nj\u00eb m\u00eb nj\u00eb, nuk kuptova thelbin e tij, s\u2019mund ta kuptoja se ishte vep\u00ebr shum\u00eb e thell\u00eb. Por ama u k\u00ebnaqa shum\u00eb q\u00eb atje kishte magjistrica, fantazma, q\u00eb uleshin n\u00eb tryez\u00eb, q\u00eb vinin iknin. M\u00eb p\u00eblqente \u00e7do gj\u00eb e k\u00ebtij libri dhe m\u2019i err\u00ebsoi t\u00eb gjith\u00eb librat e tjer\u00eb. Shekspiri m\u00eb err\u00ebsoi \u00e7do let\u00ebrsi tjet\u00ebr, edhe at\u00eb greke. Shekspiri ishte kaq i ashp\u00ebr dhe dramatik, impresionant. Homeri m\u00eb p\u00eblqente, por, normalisht, ashtu si edhe t\u00eb tjer\u00ebve. Kjo ishte di\u00e7ka e mir\u00eb se m\u00eb mbajti n\u00eb ekuilib\u00ebr, q\u00eb t\u00eb mos degradonte fantazia ime vet\u00ebm p\u00ebr tmerre. P\u00ebr \u00e7udi, ai q\u00eb m\u00eb ekuilibroi v\u00ebrtet\u00eb ishte Servantesi me \u201cDon Kishotin\u201d. N\u00ebse n\u00eb vepr\u00ebn time ndjehet humori, k\u00ebt\u00eb e kam nga Don Kishoti.<\/p>\n<p><strong>-Cila \u00ebsht\u00eb k\u00ebshilla q\u00eb mund t\u2019u jepni shkrimtar\u00ebve t\u00eb rinj kudo n\u00eb bot\u00eb.<\/strong><br \/>\nBotimi i hersh\u00ebm mund t\u00eb jet\u00eb mbase edhe fatal. P\u00ebr fat t\u00eb keq, q\u00eb m\u00eb von\u00eb m\u2019u shnd\u00ebrrua n\u00eb mbar\u00ebsi, emri im doli n\u00eb shtyp si shkrimtar, shum\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb isha shkrimtar. M\u00eb doli n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb qesharake, n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb gazet\u00ebs \u201cLetrari i ri\u201d, te rubrika \u201cPosta e redaksis\u00eb\u201d. P\u00ebrgjigjja ishte tall\u00ebse p\u00ebr mua: \u201cIsmail Halit Kadare. Lexuam vjershat tuaja, por ato, t\u00eb mos ju vij\u00eb keq, q\u00eb po jua themi, por jan\u00eb shkruar n\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb let\u00ebrsia nuk i pranon fare.\u201d Kishin botuar dhe strof\u00ebn time t\u00eb par\u00eb. Un\u00eb q\u00eb as doja t\u2019ia dija se \u00e7far\u00eb m\u00eb shkruanin, por isha i mrekulluar nga emri im i shtypur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb gazet\u00eb. Mendoj se ashtu si pija u ndalohet adoleshent\u00ebve, mund t\u2019u ndalohet edhe t\u00eb botojn\u00eb her\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>\u2013 \u00c7far\u00eb do donit t\u2019i thoshit lexuesit tuaj korean?<\/strong><br \/>\nLexuesit korean dua t\u2019i shpreh mir\u00ebnjohjen, sepse ka treguar interesim p\u00ebr vepr\u00ebn time, po ashtu edhe p\u00ebrkthyesve dhe botuesve korean\u00eb q\u00eb kan\u00eb sjell\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb larg\u00ebt mbi dhjet\u00eb libra t\u00eb mi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shqip\u00ebria, nj\u00eb vend i vog\u00ebl n\u00eb Gadishullin Ballkanik, ra n\u00eb komuniz\u00ebm pas p\u00ebrfundimit t\u00eb Luft\u00ebs Bot\u00ebrore. P\u00ebr dekada, ajo q\u00eb njer\u00ebzit thoshin dhe shkruanin u censurua rrept\u00ebsisht\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb komuniste. Ismail Kadare, shkrimtari 83-vje\u00e7ar shqiptar ishte adoleshent kur iu fut rrug\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb duke kopjuar me dor\u00eb Macbethin e Shekspirit dhe b\u00ebri em\u00ebr si nj\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":51594,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-108852","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108852","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=108852"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/108852\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/51594"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=108852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=108852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=108852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}