{"id":112745,"date":"2019-11-07T21:40:24","date_gmt":"2019-11-07T20:40:24","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=112745"},"modified":"2019-11-07T15:41:00","modified_gmt":"2019-11-07T14:41:00","slug":"busti-i-stalinit-vendoset-neper-zyra-historiani-rus-si-po-ngrihet-serish-kulti-i-diktatorit-sovjetik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/busti-i-stalinit-vendoset-neper-zyra-historiani-rus-si-po-ngrihet-serish-kulti-i-diktatorit-sovjetik\/","title":{"rendered":"\u201cBusti i Stalinit vendoset n\u00ebp\u00ebr zyra\u201d, historiani rus: Si po ngrihet s\u00ebrish kulti i diktatorit sovjetik"},"content":{"rendered":"<p>Historiani rus Anatoly Razumov ka punuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tre dekada p\u00ebr t\u00eb identifikuar njer\u00ebzit q\u00eb vdiq\u00ebn n\u00eb spastrimet e Josip Stalinit. \u201cNe nuk jemi njer\u00ebz, n\u00ebse nuk kemi kujtes\u00eb,\u201d thot\u00eb ai. Nd\u00ebrsa ai punon n\u00eb zyr\u00ebn e tij t\u00eb mbushur me rafte librash dhe letra t\u00eb shp\u00ebrndara gjithandej, ai e siguron Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs se \u201ckjo dhom\u00eb \u00ebsht\u00eb e mir\u00eborganizuar, un\u00eb mund t\u00eb gjej gjith\u00e7ka q\u00eb m\u00eb duhet shum\u00eb shpejt.\u201d<\/p>\n<p>Zyra e zoti Razumov, e cila mund t\u00eb zbulohet n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb serie korridoresh t\u00eb ngushta dhe shkall\u00ebve q\u00eb gjarp\u00ebrojn\u00eb n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb Sh\u00ebn Petersburg, \u00ebsht\u00eb vija e par\u00eb e frontit n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb q\u00eb po zhvillohet mbi historin\u00eb dhe t\u00eb dh\u00ebnat e s\u00eb kaluar\u00ebs komuniste.<\/p>\n<p><strong>Zhdukja e Gjurm\u00ebve t\u00eb Krimeve t\u00eb Stalinit<\/strong><\/p>\n<p>Figura e diktatorit sovjetik Joseph Stalin \u00ebsht\u00eb rehabilituar ngadal\u00eb q\u00eb kur erdhi n\u00eb pushtet Vladimir Putini, nj\u00eb rehabilitim q\u00eb po rritet me ngritjen e memorialeve p\u00ebr Stalinin dhe zyrtar\u00ebt nuk kan\u00eb m\u00eb turp t\u00eb varin portrete t\u00eb diktatorit sovjetik.<\/p>\n<p>Pas zotit Razumov ndodhen v\u00ebllime voluminoze t\u00eb kuqe t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekjeje kolektive p\u00ebr k\u00ebrkime q\u00eb ai i ka kryesuar p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmendur emrat e atyre q\u00eb u masakruan n\u00eb Terrorin e Madh t\u00eb Stalinit. Viktimat u vran\u00eb me nj\u00eb plumb pas koke, ose vdiq\u00ebn nd\u00ebrsa torturoheshin ose nga kequshqyerja dhe i ftohti n\u00eb kampet e pun\u00ebs, ku t\u00eb ashtuquajturit \u201carmiq t\u00eb shtetit\u201d d\u00ebrgoheshin p\u00ebr t\u00eb \u201cnd\u00ebrtuar socializmin\u201d.<\/p>\n<p>Librat me lista emrash, t\u00eb cil\u00ebt shtohen \u00e7do dit\u00eb, p\u00ebrmbajn\u00eb edhe emrat e atyre q\u00eb vdiq\u00ebn gjat\u00eb rrethimit nazist t\u00eb Leningradit, qyteti q\u00eb pas r\u00ebnies s\u00eb Bashkimit Sovjetik u riem\u00ebrua Sh\u00ebn Petersburg. Nd\u00ebrsa ai kontrollon librat, ai thot\u00eb \u201ck\u00ebtu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb list\u00eb rrethimi.\u201d \u201cNe kemi m\u00eb shum\u00eb se 900,000 emra njer\u00ebzish q\u00eb p\u00ebrjetuan rrethimin,\u201d shton njeriu q\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb bibliotekar i terrorit.<\/p>\n<p>Hulumtimi vazhdon n\u00eb detaje p\u00ebr numrin e vdekjeve nga spastrimet komuniste dhe rrethimi i Leningradit. Lista me emra t\u00eb burrave, grave, f\u00ebmij\u00ebve. Secili em\u00ebr \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori e p\u00ebrgjakshme e nj\u00eb jete t\u00eb shuar brutalisht, e nj\u00eb premtimi dhe shprese t\u00eb mohuar, e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb mbetur jetim\u00eb, t\u00eb bashk\u00ebshort\u00ebve t\u00eb cop\u00ebtuar dhunsh\u00ebm, t\u00eb prind\u00ebrve t\u00eb mbetur pa djem dhe vajza.<\/p>\n<p><strong>Guximi p\u00ebr t\u00eb kujtuar t\u00eb kaluar\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb po e b\u00ebj k\u00ebt\u00eb pun\u00eb \u00e7do dit\u00eb. Prandaj kam mjaft pun\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb, \u201d thot\u00eb historiani me flok\u00eb thinjur. \u201cNe duhet t\u00eb kujtojm\u00eb. Ne po punojm\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb duan t\u00eb din\u00eb dhe p\u00ebr njer\u00ebzit q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb duan t\u00eb din\u00eb se \u00e7far\u00eb ka ndodhur,\u201d thot\u00eb ai. Kremlini nuk do t\u2019ia dij\u00eb. Tani vet\u00eb akti i kujtes\u00ebs shihet me inat nga autoritetet n\u00ebn Presidentin Putin, q\u00eb i shohin p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkujtuar veprimet e komunist\u00ebve si jo patriotike dhe n\u00eb dobi t\u00eb vet\u00ebm armiqve per\u00ebndimor\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb p\u00ebrballje kryesore n\u00eb betej\u00ebn p\u00ebr historin\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb varrez\u00ebn masive n\u00eb Sandarmokh, pran\u00eb kufirit me Finland\u00ebn, ku zoti Razumov dhe historian\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Gulagut thon\u00eb se m\u00eb shum\u00eb se 6, 241 viktima t\u00eb Terrorit t\u00eb Madh t\u00eb Stalinit u pushkatuan dhe u varros\u00ebn gjat\u00eb viteve 1937-38. Ata i mb\u00ebshtesin pretendimet e tyre n\u00eb pun\u00ebn n\u00eb terren dhe dokumentet nga arkivat sekrete t\u00eb policis\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb d\u00ebshmit\u00eb e marra nga ekzekutuesit, t\u00eb cil\u00ebt m\u00eb von\u00eb u vet\u00ebvran\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Faj\u00ebsimi i finlandez\u00ebve<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb gusht, pati nj\u00eb g\u00ebrmim t\u00eb shkurt\u00ebr n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb, t\u00eb sponsorizuar nga shteti nga nj\u00eb organizat\u00eb e sponsorizuar nga Kremlini, e quajtur Shoqata Ushtarake-Historike e Rusis\u00eb, RVIO, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb provonte se jo t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit e varrosur n\u00eb Sandarmokh ishin viktima t\u00eb Stalinit. Sipas tyre, disa nga viktimat mund t\u00eb kishin qen\u00eb ushtar\u00eb sovjetik\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ose u q\u00eblluan nga finlandez\u00ebt nd\u00ebrsa territori ishte n\u00ebn kontrollin e tyre n\u00eb vitet 1942-44 ose q\u00eb vdiq\u00ebn nd\u00ebrsa po mbaheshin rob nga finlandez\u00ebt.<\/p>\n<div id=\"pa_1x1_psbk_1573137635009\"><\/div>\n<p>Ekipi i g\u00ebrmimit tha se ata nuk kishin ardhur t\u00eb rishkruanin historin\u00eb, por thjesht po provonin nj\u00eb hipotez\u00eb se, pasi finlandez\u00ebt mbanin rob\u00ebr sovjetik\u00eb aty af\u00ebr, ishte plot\u00ebsisht e mundshme q\u00eb ata kishin p\u00ebrdorur t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn zon\u00eb ku kishin ndodhur vrasjet. Por n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb shtypi n\u00eb<\/p>\n<p>Sandarmokh, Sergei Barinov, kreu i ekipit t\u00eb g\u00ebrmimeve, mbajti letr\u00ebn zyrtare t\u00eb ftes\u00ebs p\u00ebr g\u00ebrmimet nga ministria e kultur\u00ebs.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb konferenc\u00ebs p\u00ebr shtyp, nj\u00eb v\u00ebzhgues nga Memorial, nj\u00eb organizat\u00eb e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut e p\u00ebrkushtuar ndaj pun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb dokumentuar spastrimet e epok\u00ebs sovjetike, ia mori letr\u00ebn nga dora Barinovit. Dhe n\u00eb let\u00ebr, ministria e kultur\u00ebs theksonte se si Sandarmokhu \u201cd\u00ebmton imazhin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Rusis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Teoria q\u00eb t\u00eb burgosurit e luft\u00ebs sovjetike mund t\u00eb ishin varrosur n\u00eb Sandarmokh u p\u00ebrhap s\u00eb pari nga Sergey Verigin, drejtor i Institutit t\u00eb Historis\u00eb n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror t\u00eb Petrozavodskut. Ai thot\u00eb se nuk po p\u00ebrpiqet t\u00eb mohoj\u00eb faktin q\u00eb viktimat e Stalinit jan\u00eb varrosur n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, por ai thot\u00eb se hipoteza e tij \u00ebsht\u00eb e arsyeshme, pavar\u00ebsisht faktit se i mungon ndonj\u00eb prov\u00eb dokumentare.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb nuk do t\u00eb rishkruaj historin\u00eb e Sandarmokh, si\u00e7 m\u00eb akuzojn\u00eb disa media liberale-demokratike ruse,\u201d i tha ai Z\u00ebrit t\u00eb Amerik\u00ebs. \u201cTeoria ime \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb burgosurit e luft\u00ebs sovjetike kund\u00ebr pushtimit finlandez gjithashtu mund t\u00eb ishin varrosur aty, megjith\u00ebse ka dyshime edhe p\u00ebr numrat n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb varrosur atje,\u201d shton ai.<\/p>\n<p>N\u00eb gusht, Arkivi Komb\u00ebtar i Finland\u00ebs l\u00ebshoi nj\u00eb deklarat\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr duke hedhur posht\u00eb hipotez\u00ebn e RVIO-s. \u201cFinlanda ka hapur materialet e saj n\u00eb lidhje me robt\u00eb (sovjetik\u00eb) e luft\u00ebs. K\u00ebto burime arkivore tregojn\u00eb se rob\u00ebrit sovjetik\u00eb t\u00eb luft\u00ebs nuk jan\u00eb varrosur n\u00eb Sandarmokh,\u201d thuhet n\u00eb deklarat\u00ebn e arkivit finandez.<\/p>\n<p>N\u00eb zyr\u00ebn e tij universitare, pa libra ose letra, zoti Verigin thot\u00eb se pjesa m\u00eb e madhe e betej\u00ebs p\u00ebr historin\u00eb u jepet historian\u00ebve t\u00eb Gulagut q\u00eb duan t\u00eb p\u00ebrdorin kritik\u00ebn e epok\u00ebs s\u00eb Stalinit kund\u00ebr Putinit. \u201cAta po transferojn\u00eb kritik\u00ebn e tyre te Rusia moderne, te Putini,\u201d thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>Razumov dhe historian\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb Gulag-ut thon\u00eb se RVIO \u00ebsht\u00eb duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb hedh\u00eb n\u00eb er\u00eb historin\u00eb e Sandarmokhut, duke u p\u00ebrpjekur t\u2019ua hedh\u00eb pjes\u00ebrisht fajin p\u00ebr varrez\u00ebn finlandez\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt drejtuan nj\u00eb kamp t\u00eb rob\u00ebrve t\u00eb luft\u00ebs aty af\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>Beteja p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrplasjet mbi historin\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb intensifikohen. Razumov thot\u00eb se hulumtimet mbi Terrorin e Madh kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, madje edhe gjat\u00eb viteve t\u00eb shkrirjes s\u00eb Mikhail Gorbachev-it dhe Boris Jelcinit, paraardh\u00ebsi i Putinit. Ai e identifikon 1997-\u00ebn si sh\u00ebnimin e fillimit t\u00eb fundit t\u00eb shkrirjes kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e Terrorit t\u00eb Madh. N\u00eb nj\u00eb dekret presidencial, Yelcini e shpalli 1997-\u00ebn si Vitin e Pajtimit. \u201cPas vitit 1997 q\u00ebllimi ishte q\u00eb kjo tem\u00eb t\u00eb lihej n\u00eb heshtje. Sa i p\u00ebrket autoriteteve, shqet\u00ebsimi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje kishte p\u00ebrfunduar,\u201d thot\u00eb Razumov.<\/p>\n<p>P\u00ebr ironi, viti 1997 ishte viti q\u00eb miku dhe kolegu i tij i mir\u00eb historiani i epok\u00ebs Stalin, Yury Dmitriyev zbuloi p\u00ebrmes hulumtimeve dhe g\u00ebrmimeve arkivore varret masive n\u00eb Sandarmokh dhe nj\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb Krasny Bor, n\u00eb periferi t\u00eb kryeqytetit Karelian t\u00eb Petrozavodskut. Dmitriyev tani \u00ebsht\u00eb n\u00eb vitin e tij t\u00eb tret\u00eb n\u00eb burg n\u00eb pritje t\u00eb gjykimit p\u00ebr at\u00eb q\u00eb familja e tij, miqt\u00eb dhe koleg\u00ebt e tij thon\u00eb se jan\u00eb akuza t\u00eb sajuara p\u00ebr sulme seksuale ndaj nj\u00eb t\u00eb mituri.<\/p>\n<p>\u201cIshte me fat q\u00eb k\u00ebto varreza u gjet\u00ebn n\u00eb vitin 1997. Kjo nuk mund t\u00eb b\u00ebhej tani,\u201d thot\u00eb Razumov. Qasja n\u00eb arkivat e departamenteve dhe t\u00eb shtetit \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb, dhe shpesh e pamundur. Ai thot\u00eb se q\u00eb nga Revolucioni i vitit 1917 ka pasur konstante n\u00eb t\u00eb menduarit e autoriteteve t\u00eb Kremlinit, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb \u201cfrik\u00eb nga njer\u00ebzit, frik\u00eb nga e v\u00ebrteta dhe frik\u00eb nga diskutimi i lir\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>\u201cCilin himn e p\u00ebrdorim tani? Ne p\u00ebrdorim himnin e Bashkimit Sovjetik, jo t\u00eb Rusis\u00eb. N\u00eb Sheshin e Kuq n\u00eb Kremlin, njer\u00ebzit q\u00eb ishin p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto mizori, nga Terrori i Leninit deri tek Terrori i Madh m\u00eb i madh i Stalinit, po nderohen dhe p\u00ebrsh\u00ebndeten,\u201d thot\u00eb ai. Historia nuk duhet t\u00eb shkruhet p\u00ebrs\u00ebri thjesht\u00eb sepse \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrshtatshme politikisht pasi \u201cmizorit\u00eb vijn\u00eb nga justifikimet\u201d, tha zoti Razumov.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historiani rus Anatoly Razumov ka punuar p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se tre dekada p\u00ebr t\u00eb identifikuar njer\u00ebzit q\u00eb vdiq\u00ebn n\u00eb spastrimet e Josip Stalinit. \u201cNe nuk jemi njer\u00ebz, n\u00ebse nuk kemi kujtes\u00eb,\u201d thot\u00eb ai. Nd\u00ebrsa ai punon n\u00eb zyr\u00ebn e tij t\u00eb mbushur me rafte librash dhe letra t\u00eb shp\u00ebrndara gjithandej, ai e siguron Z\u00ebrin e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":112746,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,191],"tags":[],"class_list":{"0":"post-112745","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112745","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112745"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112745\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112746"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112745"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112745"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112745"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}