{"id":149047,"date":"2020-10-12T08:01:58","date_gmt":"2020-10-12T06:01:58","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=149047"},"modified":"2020-10-12T08:01:58","modified_gmt":"2020-10-12T06:01:58","slug":"shifrat-2014-2019-lindjet-po-tkurren-me-12-vdekshmeria-foshnjore-rritet-ndjeshem-ja-arsyet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/shifrat-2014-2019-lindjet-po-tkurren-me-12-vdekshmeria-foshnjore-rritet-ndjeshem-ja-arsyet\/","title":{"rendered":"SHIFRAT\/ 2014-2019, lindjet po tkurren me 12%\/ Vdekshm\u00ebria foshnjore rritet ndjesh\u00ebm\/ Ja arsyet&#8230;"},"content":{"rendered":"<p>Vdekshm\u00ebria foshnjore n\u00eb vendin ton\u00eb, ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb trend rritje t\u00eb lart\u00eb vitet e fundit, teksa numri i lindjeve, po p\u00ebson nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb mpreht\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave zyrtare t\u00eb raportuara nga INSTAT, n\u00eb vitin 2015-t\u00eb kishin lindur 32,715 foshnje, ku humb\u00ebn betej\u00ebn me jet\u00ebn n\u00eb vitin e par\u00eb pas lindjes 233 prej tyre. Vitin e kaluar kishim m\u00eb pak lindje, 28,561 gjithsej, ku humb\u00ebn jet\u00ebn 293 foshnje.<\/p>\n<p>Nga viti 2015-t\u00eb n\u00eb vitin 2019-t\u00eb, lindjet kan\u00eb r\u00ebn\u00eb me -12.7%, nd\u00ebrsa vdekshm\u00ebria foshnjore u rrit me 26%.<\/p>\n<p>Vitin e kaluar humb\u00ebn jet\u00ebn 293 foshnje, nga 0 n\u00eb 1 vje\u00e7, prej t\u00eb cilave 57 p\u00ebr qind ishin djem.<\/p>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb INSTAT, n\u00eb vitin 2018-t\u00eb mbi 38 p\u00ebr qind e bebeve, e humb\u00ebn betej\u00ebn me jet\u00ebn si pasoj\u00eb e nd\u00ebrlikimeve q\u00eb n\u00ebnat kishin gjat\u00eb barr\u00ebs, q\u00eb ndikuan n\u00eb sh\u00ebndetin e foshnjeve pas lindjes. Si\u00e7 shihet nga shkaqet zyrtare, m\u00eb shum\u00eb se gjysma e fataliteteve t\u00eb bebeve, nuk kishin diagnoza t\u00eb mir\u00ebp\u00ebrcaktuara.<\/p>\n<p>Studime m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb Institutit t t\u00eb Sh\u00ebndetit Publik, kan\u00eb gjetur se; shumica e vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore, ndodh n\u00eb zonat rurale me prind\u00ebr me arsim t\u00eb ul\u00ebt. Kjo gjetje, \u00ebsht\u00eb reale edhe sot madje \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar, pasi sh\u00ebrbimi mjek\u00ebsor p\u00ebr moshat pediatrike, mungon n\u00eb rrethe ose \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i dob\u00ebt dhe nga ana tjet\u00ebr, varf\u00ebria n\u00eb rritje n\u00eb zonat urbane, pengon n\u00ebnat e reja t\u00eb ken\u00eb akses n\u00eb sh\u00ebrbimet mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p>N\u00eb maternitetet rajonale dhe bashkiake, ka munges\u00eb kirurg\u00ebsh. N\u00ebnat e reja q\u00eb u duhet t\u00eb lindin me operacion, u duhet t\u00eb udh\u00ebtojn\u00eb drejt Tiran\u00ebs, por disa lloj\u00eb nd\u00ebrlikimesh n\u00eb barr\u00eb si; &#8220;rezusi negativ&#8221;, k\u00ebrkon nd\u00ebrhyrje urgjente. Punonj\u00ebs n\u00eb sh\u00ebrbimet publike pohojn\u00eb se; mungesa e sh\u00ebrbimeve kirurgjikal\u00eb n\u00eb rrethe, i ka rritur vdekshm\u00ebrin\u00eb foshnjore.<\/p>\n<p>Gjithashtu, mungesa e mjek\u00ebve pediat\u00ebr dhe gjinekolog\u00eb n\u00eb rrethe, q\u00eb asistojn\u00eb n\u00ebn\u00ebn gjat\u00eb barr\u00ebs dhe ndjekin sh\u00ebndetin e foshnj\u00ebs pas lindjes, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shkak p\u00ebr rritjen e fataliteteve te foshnja.<\/p>\n<p>N\u00eb shumic\u00ebn e rretheve, mjek\u00ebt kirurg\u00eb jan\u00eb nga Tirana dhe punojn\u00eb me orar t\u00eb kufizuar, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb fundjav\u00eb, sh\u00ebrbimet nuk jan\u00eb t\u00eb mbuluara.<\/p>\n<p>Mjek\u00ebt gjinekolog\u00eb, pohojn\u00eb se; nd\u00ebrlikimet e barr\u00ebs tek n\u00ebnat, po vijn\u00eb n\u00eb rritje si gjith\u00eb s\u00ebmundjet e tjera. Stili i jetes\u00ebs dhe dieta, kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb shum\u00eb gra t\u00eb p\u00ebrjetojn\u00eb gjat\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb diabet dhe hipertension.<\/p>\n<p>Sipas INSTAT, shkaqet kryesore t\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore (n\u00ebn 1 vje\u00e7) jan\u00eb &#8220;nd\u00ebrlikime n\u00eb barr\u00eb, t\u00eb lindjes dhe t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb paslindjes&#8221; me 38,2 % dhe &#8220;s\u00ebmundjet q\u00eb shfaqen n\u00eb periudh\u00ebn e rreth lindjes&#8221; me 27,6 % t\u00eb k\u00ebsaj grupmoshe, gjithsej (shih. Grafikun bashk\u00ebngjitur).<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria po b\u00ebn hapa prapa n\u00eb indeksin e zhvillimit njer\u00ebzor, p\u00ebr shkak se vdekshm\u00ebria foshnjore po rritet vit pas viti, nd\u00ebrsa nga ana tjet\u00ebr, sh\u00ebndeti i popullat\u00ebs po p\u00ebrkeq\u00ebsohet, duke rritur jet\u00ebt e humbura n\u00eb mosha t\u00eb reja.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebna t\u00eb tjera t\u00eb Eurostat gjet\u00ebn se; Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb e\u00a0 treta me norm\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Europ\u00eb, sa i p\u00ebrket vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore, p\u00ebr vitin 2017-t\u00eb. N\u00eb vitin 2017-t\u00eb, n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebrllogariten 8 vdekje foshnjore n\u00eb 1000 lindje t\u00eb gjalla, nd\u00ebrsa mesatarja n\u00eb BE \u00ebsht\u00eb 3.6 vdekje p\u00ebr 1000 lindje. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendet e Bashkimit Europian, \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re nj\u00eb p\u00ebrgjysmim t\u00eb norm\u00ebs s\u00eb vdekshm\u00ebris\u00eb foshnjore, nd\u00ebrsa Shqip\u00ebria ka treguar nj\u00eb rritje t\u00eb norm\u00ebs. N\u00eb vitin 2007-t\u00eb, p\u00ebrllogariteshin 6 vdekje p\u00ebr 1000 lindje t\u00eb gjalla.<\/p>\n<p>Norm\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb n\u00eb Europ\u00eb e ka Turqia, me 8.5 vdekje foshnjore p\u00ebr 1000 lindje t\u00eb gjalla, por shif\u00ebr e cila ka p\u00ebsuar p\u00ebrgjysmin nga 2007-t\u00eb, me 16.2 vdekje\/1000 lindje. Ndjek Maqedonia e Veriut me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn norm\u00eb prej 8.5 vdekje\/1000 lindje n\u00eb 2017, s\u00ebrish me r\u00ebnie nga 2017 q\u00eb ishte 10.2\/1000 lindje. E treta n\u00eb Europ\u00eb, Shqip\u00ebria me 8-t\u00eb vdekje\/1000 lindje, me rritje nga 2007-t\u00eb.<\/p>\n<p>Rritja e k\u00ebtij treguesi, sipas studimeve t\u00eb vazhdueshme t\u00eb institucioneve bot\u00ebrore, si OKB, OBSH, e vendos vendin ton\u00eb n\u00eb nj\u00eb pozicion t\u00eb pafavorsh\u00ebm, p\u00ebr zhvillimin e q\u00ebndruesh\u00ebm, nivelin e varf\u00ebris\u00eb dhe indeksin e zhvillimit njer\u00ebzor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vdekshm\u00ebria foshnjore n\u00eb vendin ton\u00eb, ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb trend rritje t\u00eb lart\u00eb vitet e fundit, teksa numri i lindjeve, po p\u00ebson nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb mpreht\u00eb. Sipas t\u00eb dh\u00ebnave zyrtare t\u00eb raportuara nga INSTAT, n\u00eb vitin 2015-t\u00eb kishin lindur 32,715 foshnje, ku humb\u00ebn betej\u00ebn me jet\u00ebn n\u00eb vitin e par\u00eb pas lindjes 233 prej tyre. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2016,"featured_media":149048,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241],"tags":[],"class_list":{"0":"post-149047","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149047","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2016"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=149047"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/149047\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/149048"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=149047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=149047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=149047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}