{"id":156007,"date":"2020-12-02T17:19:54","date_gmt":"2020-12-02T16:19:54","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=156007"},"modified":"2020-12-02T17:20:35","modified_gmt":"2020-12-02T16:20:35","slug":"25-mije-shqiptaret-qe-emigruan-ne-shba-nga-viti-1884-deri-ne-1945-n","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/25-mije-shqiptaret-qe-emigruan-ne-shba-nga-viti-1884-deri-ne-1945-n\/","title":{"rendered":"HISTORI\/25 MIJ\u00cb SHQIPTAR\u00cbT Q\u00cb EMIGRUAN N\u00cb SHBA NGA VITI 1884 DERI N\u00cb VITIN 1945"},"content":{"rendered":"<p>I pari shqiptar q\u00eb shkoi n\u00eb Amerik\u00eb, ishte nga fshati Katund i Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb vitin 1884. Pas gjasht\u00eb vjet\u00ebve, Kola u kthye n\u00eb Katund i veshur me rroba alla fr\u00ebnga, me nj\u00eb kapel\u00eb luksoze, kollaro t\u00eb hekurosur dhe xhepat plot me para. Ai u rr\u00ebfeu fshatar\u00ebve p\u00ebr ato q\u00eb kishte par\u00eb n\u00eb Bot\u00ebn e Re dhe se n\u00eb Amerik\u00eb, nj\u00eb pun\u00ebtor fitonte 10 dollar\u00eb n\u00eb dit\u00eb, duke shitur lule e fruta n\u00eb udh\u00eb, kur nj\u00eb pun\u00ebtor n\u00eb Shqip\u00ebri mezi i b\u00ebnte n\u00eb nj\u00eb vit.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1892, Kol\u00eb Kristofori u kthye prift n\u00eb Boston me 17 shok\u00eb t\u00eb k\u00ebtij fshati q\u00eb ishin m\u00eb par\u00eb n\u00eb kurbet n\u00eb Rumani e Greqi.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, pionier\u00ebt e par\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb jan\u00eb: At. Kol\u00eb Kristofori, Hari Take Rrapo Laska, Dhosk\u00eb Sotir Adham, Thoma Sotir Adham, Josif Sotir Adham, Sotir Lezi, Geli Goni Stevenson, At Dhosi Katundi, Dhime Pano Peterson, Fani Kosta, Thoma Kosta, Hari V. Ka\u00e7ka, Argjir Peto, Fani Cico Angjel, Dhima Andrea Pano, Rrapi Fanes, Toli Dhami.<\/p>\n<p>Costandin Demo n\u00eb librin e tij \u201cShqiptar\u00ebt n\u00eb Amerik\u00eb. Emigrant\u00ebt e par\u00eb\u201d, ka cituar si m\u00eb posht\u00eb p\u00ebr nj\u00eb nga pionier\u00ebt e par\u00eb: \u201cT\u00eb 17 emigrant\u00ebt e par\u00eb ishin tep\u00ebr aktiv\u00eb n\u00eb l\u00ebvizjen komb\u00ebtare dhe u b\u00ebn\u00eb miq e bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb t\u00eb Sotir Pe\u00e7it dhe Fan Nolit. M\u00eb i d\u00ebgjuari nd\u00ebr ta dhe m\u00eb pun\u00ebtori ishte Hari Ka\u00e7ka. N\u00eb k\u00ebto vite t\u00eb para ,\u00e7do mbledhje q\u00eb b\u00ebnin shqiptar\u00ebt si me karakter politik, shoq\u00ebror nuk mund t\u00eb quheshin zyrtare ose autentike pa prezenc\u00ebn e Hari Ka\u00e7k\u00ebs. Kur fliste Hari Ka\u00e7ka t\u00eb jepte kurajo, t\u00eb b\u00ebnte t\u00eb qeshnje dhe i kishte gati anekdotat e p\u00ebrshtatshme p\u00ebr ndonj\u00eb ngjarje. Ai s\u2019kishte shok n\u00eb t\u00eb rr\u00ebfyerit e ngjarjeve.\u201d<\/p>\n<p><strong>Po kush ishte At Kol\u00eb Kristofori?<\/strong><br \/>\nSipas Costandin Demos \u201cLindi n\u00eb fshatin Katund t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1860. U dor\u00ebzua prift m\u00eb 1917 dhe vdiq n\u00eb Boston m\u00eb 26 Korrik 1940, n\u00eb mosh\u00ebn 80 vje\u00e7are. Ishte i ndersh\u00ebm, i drejt\u00eb, i sinqert\u00eb, gati kurdoher\u00eb t\u00eb ndihmonte, i paepur n\u00eb principet e tij dhe patriot i fort\u00eb. N\u00eb fillim t\u00eb shekullit XX, n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e At Kol\u00ebs n\u00eb Katund u hap shkolla e par\u00eb private p\u00ebr vajza gratis. Motra e At Kol\u00ebs, Sofia u jepte m\u00ebsime pes\u00eb vajzave, nj\u00eb prej t\u00eb cilave ishte motra ime Sana. Nga librat e shkoll\u00ebs q\u00eb sillte motra ime n\u00eb sht\u00ebpi, un\u00eb m\u00ebsova t\u00eb k\u00ebndoj shqip dhe e mbaj mend edhe sot akoma nj\u00eb vjersh\u00eb q\u00eb m\u00ebsova p\u00ebr mendsh n\u00eb at\u00eb koh\u00eb e quajtur \u201cFyelli i Bariut\u201d. Ju t\u00eb rinjt\u00eb kur t\u00eb shkoni n\u00ebn v\u00ebshtrim t\u00eb shkuar\u00ebn, si dhe t\u00eb mirat q\u00eb g\u00ebzoni, duhet t\u00eb kujtoni me mir\u00ebnjohje edhe emrin e k\u00ebtij njeriu t\u00eb thjesht\u00eb nga Katundi, i cili hapi udh\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Amerik\u00eb. Ky vend i bekuar ku kemi plot\u00ebsuar d\u00ebshirat tona dhe kemi realizuar \u00ebndrrat tona, k\u00ebtu ku jet\u00ebt tona lul\u00ebzuan\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr emigrant, Thanas Viso Mborja, i lindur n\u00eb Mborje t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1876, n\u00eb kujtimet e tija, nd\u00ebr t\u00eb tjera shkruan p\u00ebr fillimet e para t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb Amerik\u00eb: \u201cLargimi yn\u00eb nga Rumania p\u00ebr n\u00eb Amerik\u00eb, ndodhi n\u00eb vitin 1901. Pasi arrit\u00ebm n\u00eb Amerik\u00eb, ne u drejtuam s\u00eb pari n\u00eb qytetin Filadelfia. Aty kishte pak shqiptar\u00eb dhe k\u00ebta ishin t\u00eb pa organizuar fare. N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Amerik\u00ebn, n\u00eb vitin 1901 kishte rreth 200 shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ishin mbledhur kryesisht n\u00eb Xhemstoun, Boston dhe fshatrat e tij, si dhe n\u00eb New-York e n\u00eb Bufalo. K\u00ebta ishin pothuaj se t\u00eb gjith\u00eb nga zona e Kor\u00e7\u00ebs. Pas Philadelfias shkuam n\u00eb Bufalo, ku gjet\u00ebm shum\u00eb shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt nuk kishin m\u00eb shum\u00eb se dy-tre vjet q\u00eb kishin ardhur n\u00eb Amerik\u00eb p\u00ebr t\u00eb punuar. Midis tyre gjeta Kristo Po\u00e7in, t\u00eb birin e Papa Kost\u00ebs nga Kor\u00e7a. \u00a0Ky ishte nj\u00eb burr\u00eb i mir\u00eb dhe i urt\u00eb. Ai ndihmonte shqiptar\u00ebt, u gjente pun\u00eb dhe kur merrte vesh se do t\u00eb vinte ndonj\u00eb shqiptar n\u00eb Bufalo, e mbyllte dyqanin dhe shkonte n\u00eb stacionin e trenit p\u00ebr ta pritur. Edhe un\u00eb zura pun\u00eb n\u00eb Bufalo n\u00eb nj\u00eb fabrik\u00eb, ku transportonja d\u00ebrrasa nga nj\u00eb repart n\u00eb tjetrin. N\u00eb at\u00eb fabrik\u00eb, pun\u00ebtor\u00ebt gjerman\u00eb, ishin m\u00eb t\u00eb kualifikuarit dhe kishin pun\u00ebra t\u00eb mira.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1906, n\u00eb Bufalo erdhi Fan Noli, t\u00eb cilin vajta e prita n\u00eb stacionin e trenit dhe e mora n\u00eb konakun tim. N\u00eb fillim, Fan Noli ishte ngusht\u00eb nga ana ekonomike dhe deri sa gjeti pun\u00eb, e mbajta me shpenzimet e mia. Puna n\u00eb fabrik\u00eb p\u00ebr t\u00eb ishte e r\u00ebnd\u00eb dhe atje punoi vet\u00ebm disa muaj, deri sa patrioti Sotir Peci, filloi t\u00eb botoj\u00eb n\u00eb Boston, gazet\u00ebn \u201cKombi\u201d. N\u00eb Bufalo filluan t\u00eb vijn\u00eb shum\u00eb shqiptar\u00eb nga kolonit\u00eb e Rumanis\u00eb, Misirit, Bullgaris\u00eb, e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb Xhejmstoun.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I pari shqiptar q\u00eb shkoi n\u00eb Amerik\u00eb, ishte nga fshati Katund i Kor\u00e7\u00ebs n\u00eb vitin 1884. Pas gjasht\u00eb vjet\u00ebve, Kola u kthye n\u00eb Katund i veshur me rroba alla fr\u00ebnga, me nj\u00eb kapel\u00eb luksoze, kollaro t\u00eb hekurosur dhe xhepat plot me para. Ai u rr\u00ebfeu fshatar\u00ebve p\u00ebr ato q\u00eb kishte par\u00eb n\u00eb Bot\u00ebn e Re [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2031,"featured_media":156008,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[235],"tags":[331,312,451,457,329],"class_list":{"0":"post-156007","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-vendi","8":"tag-histori","9":"tag-lajme","10":"tag-lajme-zjarr","11":"tag-shqiptaret-e-pare-ne-token-amerikane","12":"tag-zjarr-tv"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2031"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156007"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156007\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156008"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}