{"id":195457,"date":"2021-07-26T20:53:09","date_gmt":"2021-07-26T18:53:09","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=195457"},"modified":"2021-07-26T20:53:09","modified_gmt":"2021-07-26T18:53:09","slug":"te-varrosur-ne-beton-thesi-i-palermos-dhe-tirana-sot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/te-varrosur-ne-beton-thesi-i-palermos-dhe-tirana-sot\/","title":{"rendered":"T\u00eb varrosur n\u00eb beton: \u2018Thesi i Palermos\u2019 dhe Tirana sot!"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb zgjeruar, prestigjozja britanike \u201cThe Guardian\u201d zbardhte sot p\u00ebr miliona lexuesit e saj m\u00ebnyr\u00ebn se si mafia italiane shfryt\u00ebzoi strategjin\u00eb e nd\u00ebrtimeve t\u00eb kullave shum\u00ebkateshe p\u00ebr t\u00eb shum\u00ebfishuar asetet e saj e nj\u00ebkoh\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb treguar fuqin\u00eb ndaj shtetit.<\/p>\n<p>E gjitha nisi n\u00eb vitet 1960-1970, kur n\u00eb krye t\u00eb pun\u00ebve t\u00eb bashkis\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb jugut t\u00eb Italis\u00eb u vendos Vito Ciancimino, i cili i dha dor\u00eb mafias n\u00eb krijimin e asaj q\u00eb m\u00eb von\u00eb u quajt si \u201cthesi i Palermos\u201d. Kryebashkiaku urdh\u00ebroi prishjen e pallateve q\u00eb mbanin mbi supe trash\u00ebgimin\u00eb e qytetit, p\u00ebr t\u00eb krijuar hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr blloqe kullash brutaliste, t\u00eb cilat mbin\u00eb si k\u00ebrpudha n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb Palermos.<\/p>\n<p>\u201cPalermo ishte nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb lejuar flladin t\u00eb dilte nga malet dhe t\u00eb kthehej p\u00ebrs\u00ebri p\u00ebr t\u00eb ftohur qytetin. Me ato nd\u00ebrtime t\u00eb larta t\u00eb nd\u00ebrtuara p\u00ebrgjat\u00eb bregdetit dhe rr\u00ebz\u00eb maleve, Palermo u b\u00eb nj\u00eb qytet i nxeht\u00eb, i err\u00ebt dhe mbyt\u00ebs. \u201c, thot\u00eb p\u00ebr \u201cThe Guardian\u201d Maurizio Carta, profesor i planifikimit urban n\u00eb Universitetin e Palermos.<\/p>\n<figure id=\"attachment_777024\" class=\"wp-caption alignnone\" aria-describedby=\"caption-attachment-777024\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-777024 td-animation-stack-type0-2\" src=\"https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/palermo-300x180.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 672px) 100vw, 672px\" srcset=\"https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/palermo-300x180.jpg 300w, https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/palermo.jpg 620w\" alt=\"\" width=\"672\" height=\"403\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-777024\" class=\"wp-caption-text\">Palermo, Itali<\/figcaption><\/figure>\n<p>Thesi i Palermos \u00ebsht\u00eb mbase shembulli m\u00eb klasik se si mafia siciliane jo vet\u00ebm ka vrar\u00eb dhe varf\u00ebruar, por edhe ka njollosur peizazhin p\u00ebrmes projekteve t\u00eb nd\u00ebrtimit q\u00eb, pasi kishin marr\u00eb parat\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfundimin e tyre, zakonisht mbeteshin t\u00eb pap\u00ebrfunduara.<\/p>\n<p>Nga aspekti i bumit t\u00eb nd\u00ebrtimeve, Palermo e atyre viteve po duket si e rimish\u00ebruar sot n\u00eb Tiran\u00eb, ku prej vitesh tashm\u00eb kryeqyteti e ka humbur fytyr\u00ebn historike, duke u mbipopulluar me kulla e nd\u00ebtime t\u00eb shumta kuturru, pa plan e pa asnj\u00eb strategji zhvillimi. I vetmi dallim n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt \u00ebsht\u00eb se ndryshe nga Palermo ku u zbulua se pas nd\u00ebrtimeve q\u00ebndronte mafia, n\u00eb Tiran\u00eb ende mbetemi te dyshimet e theksuara p\u00ebr \u2018kontributin\u2019 e mafies n\u00eb bumin e nd\u00ebrtimeve n\u00eb kryeqytet. Ende nuk ka asnj\u00eb fakt q\u00eb t\u00eb provoj\u00eb k\u00ebto dyshime, q\u00eb megjithat\u00eb bazuar mbi zhvillimet e m\u00ebposhtme q\u00eb do rendisim, mbeten dyshime t\u00eb arsyeshme.<\/p>\n<figure id=\"attachment_777025\" class=\"wp-caption alignnone\" aria-describedby=\"caption-attachment-777025\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-777025 td-animation-stack-type0-2\" src=\"https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/kulla-1-590x354-1-300x180.jpg\" sizes=\"auto, (max-width: 740px) 100vw, 740px\" srcset=\"https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/kulla-1-590x354-1-300x180.jpg 300w, https:\/\/www.standard.al\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/kulla-1-590x354-1.jpg 590w\" alt=\"\" width=\"740\" height=\"444\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-777025\" class=\"wp-caption-text\">Tiran\u00eb, Shqip\u00ebri<\/figcaption><\/figure>\n<p>Pak koh\u00eb m\u00eb par\u00eb u publikuan p\u00ebrgjimet e pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb klani mafioz \u201cNdrangheta\u201d, dosje hetimore q\u00eb \u00e7oi n\u00eb pranga rreth 50 persona n\u00eb Itali e nd\u00ebrsa n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb saj ishin p\u00ebrgjimet e sekserit t\u00eb akuzuar t\u00eb Ndragheta-s, Antionio Gallo.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjimet zbulojn\u00eb nj\u00eb rrjet njohjesh n\u00eb Itali, p\u00ebrmes t\u00eb cilave Gallo synonte t\u00eb shtonte apo t\u00eb pastronte parat\u00eb e mafias italiane n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb mb\u00ebshtetjes politike p\u00ebr funksionar\u00ebt italian\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebrgjimet d\u00ebshmojn\u00eb, se si ky person gjeti kontaktet deri n\u00eb Tiran\u00eb, p\u00ebr t\u00eb arritur tek nd\u00ebrtimet shum\u00ebkat\u00ebshe t\u00eb kryeqytetit shqiptar. Mediat italiane shkruajn\u00eb se me parat\u00eb e mafias dhe lidhjet n\u00eb politik\u00eb, Antonio Gallo njihet me avokatin Claudio Larussa, me t\u00eb cilin planifikoi investimet n\u00eb Shqip\u00ebri, s\u00eb bashku me nj\u00eb ish oficer t\u00eb policis\u00eb italiane. Ky i fundit p\u00ebrmendte edhe emrin e politikanit Pier Ferdinando Casini dhe ndikimin e tij tek politikan\u00ebt shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb kryebashkiaku Erion Veliaj e ka shpjeguar n\u00eb 2019-\u00ebn skem\u00ebn e pastrimit t\u00eb parave t\u00eb pista n\u00eb fush\u00ebn e nd\u00ebrtimeve n\u00eb Tiran\u00eb, skem\u00eb e cila p\u00ebrkon me at\u00eb q\u00eb tregojn\u00eb italian\u00ebt e p\u00ebrgjuar nga Antimafia. \u00a0Veliaj gjat\u00eb nj\u00eb interviste n\u00eb Opinion, n\u00eb Mars t\u00eb vitit 2019, kur \u00ebsht\u00eb pyetur p\u00ebr pastrimin e parave n\u00eb kantieret e nd\u00ebrtimit foli p\u00ebr shitblerjen e lejeve t\u00eb nd\u00ebrtimit nga nj\u00eb dor\u00eb n\u00eb tjetr\u00ebn. Kryebashkiaku ka treguar se nga momenti q\u00eb ai jep lejen e nd\u00ebrtimit, ajo konsiderohet nj\u00eb pron\u00eb. Si e till\u00eb mund t\u00eb shitet diku tjet\u00ebr dhe pas k\u00ebsaj, Bashkia \u00ebsht\u00eb e shfaj\u00ebsuar nga \u00e7do p\u00ebrfshirje n\u00eb skem\u00ebn e pastrimit t\u00eb parave.<\/p>\n<p>Gati 3 milion\u00eb met\u00ebr katror\u00eb leje nd\u00ebrtimi p\u00ebr 1,028 nd\u00ebrtesa t\u00eb reja jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga Bashkia Tiran\u00eb, sipas INSTAT n\u00eb harkun kohor 2017-2019. Sipas nj\u00eb raporti t\u00eb Nism\u00ebs Globale kund\u00ebr Krimit t\u00eb Organizuar Nd\u00ebrkufitar, rreth 60 p\u00ebr qind e firmave t\u00eb nd\u00ebrtimit q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb leje n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb kohore n\u00eb kryeqytet nuk justifikojn\u00eb burimet e tyre financiare, nd\u00ebrsa vler\u00ebsohet se p\u00ebr 3 vitet u pastruan n\u00eb nd\u00ebrtim rreth 1.6 miliard\u00eb euro.<\/p>\n<p><strong>SHKRIMI I <\/strong><strong>\u2018<\/strong><strong>THE GUARDIAN<\/strong><strong>\u2019<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2021\/jul\/25\/buried-in-concrete-how-the-mafia-made-a-killing-from-the-destruction-of-italys-south\">https:\/\/www.theguardian.com\/world\/2021\/jul\/25\/buried-in-concrete-how-the-mafia-made-a-killing-from-the-destruction-of-italys-south<\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong>T\u00eb varrosur n\u00eb beton: Si mafia vrau jugun e Italis\u00eb duke krijuar \u201cthesin e Palermos\u201d<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebse e pyet Maurizio Carta se si duket mafia, ai do t\u00eb t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb n\u00eb zonat e banuara t\u00eb kryeqytetit sicilian t\u00eb Palermo. Atje, qindra blloqe apartamentesh t\u00eb shkreta, t\u00eb pap\u00ebrshkrueshme gri, plagosin periferit\u00eb dhe nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb qendr\u00ebs historike.<\/p>\n<p>Ishte rezultat i nj\u00eb furi nd\u00ebrtimi t\u00eb viteve 1960 dhe 1970, kur Vito Ciancimino, nj\u00eb mafioz nga klani i dhunsh\u00ebm Corleonesi, urdh\u00ebroi prishjen e pallateve t\u00eb shk\u00eblqyera t\u00eb artit t\u00eb ri p\u00ebr t\u00eb krijuar hap\u00ebsir\u00eb \u200b\u200bp\u00ebr blloqe kullash brutaliste, duke mbuluar zona t\u00eb gjera natyrore dhe kopshtesh me ton prej betoni. Ishte nj\u00eb nga kapitujt m\u00eb t\u00eb err\u00ebt n\u00eb urbanizimin pas Luft\u00ebs s\u00eb Si\u00e7ilis\u00eb dhe do t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb histori si \u201cthesi i Palermos\u201d.<\/p>\n<p>Mafia siciliane kishte deklaruar q\u00eb planifikimi urban n\u00eb Palermo do t\u00eb kontrollohej nga Ciancimino, i cili n\u00eb 1959 u em\u00ebrua shef i pun\u00ebve publike nga administrata publike. \u201cFjala\u201d thes \u201cnuk u zgjodh rast\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar at\u00eb periudh\u00eb,\u201d thot\u00eb Carta, profesor i planifikimit urban n\u00eb Universitetin e Palermos. \u201cSi pla\u00e7kitjet e barbar\u00ebve, mafioz\u00ebt shkat\u00ebrruan qytetin me \u00e7imento, duke shp\u00ebrfytyruar parqet, peisazhin dhe bukurit\u00eb natyrore t\u00eb tij.\u201d<\/p>\n<p>Rr\u00ebnojat nga prishjet dhe materialet e nd\u00ebrtimit u hodh\u00ebn n\u00eb bregdet, duke shkaktuar ndotjen e plazheve, shum\u00eb prej t\u00eb cilave mbeten t\u00eb paarritshme p\u00ebr notar\u00ebt sot. N\u00eb horizontin e Palermos tani dominon blloqet kulla brutaliste pas shembjes mafioze t\u00eb pallateve t\u00eb artit t\u00eb madh t\u00eb qytetit<\/p>\n<p>\u201cMe thesin e Palermos, mafia ekspozoi fuqin\u00eb e saj t\u00eb madhe kriminale\u201d, thot\u00eb Carta. \u201cAta u d\u00ebrguan nj\u00eb mesazh institucioneve, duke u b\u00ebr\u00eb t\u00eb qart\u00eb se ata, bos\u00ebt, kishin fuqin\u00eb t\u00eb ndryshonin jo vet\u00ebm ligjet q\u00eb rregullonin projektet e planifikimit urban dhe form\u00ebn e qytetit, por edhe klim\u00ebn lokale.<\/p>\n<p>\u201cPalermo ishte nd\u00ebrtuar p\u00ebr t\u00eb lejuar flladin t\u00eb dilte nga malet dhe t\u00eb kthehej p\u00ebrs\u00ebri p\u00ebr t\u00eb ftohur qytetin. Me ato nd\u00ebrtime t\u00eb larta t\u00eb nd\u00ebrtuara p\u00ebrgjat\u00eb bregdetit dhe rr\u00ebz\u00eb maleve, Palermo u b\u00eb nj\u00eb qytet i nxeht\u00eb, i err\u00ebt dhe mbyt\u00ebs. \u201d<\/p>\n<p>Ai shton: \u201cShefat gjithashtu d\u00ebrguan nj\u00eb mesazh p\u00ebr mij\u00ebra qytetar\u00eb q\u00eb ishin t\u00eb pastreh\u00eb pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore: n\u00ebse ato familje do t\u00eb kishin gjetur nj\u00eb sht\u00ebpi, kjo do t\u00eb ishte fal\u00eb mafioz\u00ebve\u201d.<\/p>\n<p>Tre shekuj pasi Papa Urban VIII ia besoi planifikimin arkitektonik dhe urbanistik t\u00eb kish\u00ebs katolike Gian Lorenzo Bernini p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar Vatikanin si nj\u00eb forc\u00eb triumfale, mafia po p\u00ebrdorte arkitektur\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shfaqur fuqin\u00eb e saj.<\/p>\n<p>Mobist\u00ebt ndryshuan form\u00ebn e qyteteve italiane, duke shkat\u00ebrruar peisazhe me beton p\u00ebr t\u00eb afirmuar autoritetin e tyre. Sepse arkitektura mafioze, si t\u00eb gjitha veprimtarit\u00eb e klaneve, ka sintaks\u00ebn, logjik\u00ebn dhe funksionin e saj.<\/p>\n<p>Bernini projektoi Burimin e shk\u00eblqyer t\u00eb Kat\u00ebr Lumenjve n\u00eb Piazza Navona t\u00eb Rom\u00ebs dhe Sheshin e Sh\u00ebn Pjetrit. Ciancimino, i cili nuk ishte as artist dhe as arkitekt, autorizoi nd\u00ebrtimin e 4,000 blloqeve t\u00eb apartamenteve n\u00eb Palermo, pothuajse gjysma e t\u00eb cilave u nd\u00ebrtuan nga kompani me lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me klanet e Cosa Nostra.<\/p>\n<p>\u2018Observer\u2019 udh\u00ebtoi n\u00eb rajonet jugore t\u00eb Italis\u00eb me nj\u00eb histori t\u00eb krimit t\u00eb organizuar, ku provat e mafies q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb z\u00ebvend\u00ebsimin e rezidencave t\u00eb holl\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb 19-t\u00eb me blloqe betoni dhe n\u00eb dhjet\u00ebra nd\u00ebrtime t\u00eb pap\u00ebrfunduara dhe t\u00eb rr\u00ebnuara n\u00eb brigjet e plazheve spektakolare, ku mafioz\u00ebt me lidhje me administrator\u00ebt publik\u00eb u lejuan t\u00eb nd\u00ebrtonin. Dhe atje mund t\u00eb shihet se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb mafia duke par\u00eb vilat e paturpshme dhe t\u00eb pahijshme t\u00eb bos\u00ebve, secila nj\u00eb demonstrim i forc\u00ebs, ashtu si monarkit\u00eb dhe diktaturat.<\/p>\n<p>Thesi i Palermos \u00ebsht\u00eb mbase shembulli m\u00eb klasik se si mafia siciliane jo vet\u00ebm ka vrar\u00eb dhe varf\u00ebruar, por edhe ka njollosur peizazhin p\u00ebrmes projekteve t\u00eb nd\u00ebrtimit q\u00eb, pasi kishin marr\u00eb parat\u00eb p\u00ebr p\u00ebrfundimin e tyre, zakonisht mbeteshin t\u00eb pap\u00ebrfunduara.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb viteve 1970, super shefi mafioz Michele Greco, me nofk\u00ebn \u201cPapa\u201d dhe kreu i kupol\u00ebs, organi drejtues i Cosa Nostra, e fiksuan ambicien e tij te Pizzo Sella, nj\u00eb pelerin\u00eb e shk\u00eblqyer n\u00eb gji t\u00eb Palermos q\u00eb mbizot\u00ebron n\u00eb qyteti dhe plazhi n\u00eb Mondello. Sipas prokuror\u00ebve, Greco dha bekimin e tij p\u00ebr nd\u00ebrtimin e 314 vilave t\u00eb paligjshme k\u00ebtu. Kur autoritetet filluan t\u00eb hetonin skem\u00ebn, tashm\u00eb ishte tep\u00ebr von\u00eb. Gjysma ishte nd\u00ebrtuar dhe gjysma tjet\u00ebr mbeti e pap\u00ebrfunduar.<\/p>\n<p>Arkitektura p\u00ebr mafian nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb shfaqje e fuqis\u00eb, por edhe nj\u00eb biznes shum\u00eb fitimprur\u00ebs p\u00ebr klanet, t\u00eb cilat, fal\u00eb korrupsionit n\u00eb sektorin e pun\u00ebve publike dhe firmave t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb lidhura drejtp\u00ebrdrejt ose indirekt me krimin e organizuar, kan\u00eb grumbulluar miliona gjat\u00eb viteve duke furnizuar materiale nd\u00ebrtimi dhe \u201cbeton i pa armuar\u201d \u2013 q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb nj\u00eb sasi joproporcionale t\u00eb r\u00ebr\u00ebs dhe ujit, dhe shum\u00eb pak \u00e7imento \u2013 p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar rrug\u00eb, shkolla, spitale dhe ura n\u00eb vendet e prirura p\u00ebr rr\u00ebshqitje toke ose p\u00ebrmbytje, p\u00ebrgjat\u00eb shk\u00ebmbinjve, dhe n\u00eb hidrogjenologji dhe sizmik\u00eb me rrezik t\u00eb lart\u00eb zonat.\/ <strong>P\u00ebrgatiti materialin: G\u00ebzim SALIU<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb zgjeruar, prestigjozja britanike \u201cThe Guardian\u201d zbardhte sot p\u00ebr miliona lexuesit e saj m\u00ebnyr\u00ebn se si mafia italiane shfryt\u00ebzoi strategjin\u00eb e nd\u00ebrtimeve t\u00eb kullave shum\u00ebkateshe p\u00ebr t\u00eb shum\u00ebfishuar asetet e saj e nj\u00ebkoh\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb treguar fuqin\u00eb ndaj shtetit. E gjitha nisi n\u00eb vitet 1960-1970, kur n\u00eb krye t\u00eb pun\u00ebve t\u00eb bashkis\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2030,"featured_media":195458,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,3365,3366,1454],"tags":[],"class_list":{"0":"post-195457","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-analize","9":"category-koment","10":"category-politike"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195457","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2030"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=195457"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/195457\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/195458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=195457"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=195457"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=195457"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}