NGA PASKAL MILO<\/p>\n
P\u00ebrvjetori i 110-t\u00eb i Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb u ndje dhe u festua dje n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, n\u00eb Kosov\u00eb e kudo ku ka shqipfol\u00ebs. Natyrsh\u00ebm, sepse t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e nderuar q\u00eb vendos\u00ebn n\u00ebnshkrimin e tyre n\u00eb Aktin e Pavar\u00ebsis\u00eb ishin nga t\u00eb gjitha trevat shqiptare. Dhe jo vet\u00ebm kaq. Shum\u00eb prej tyre kishin qen\u00eb edhe luft\u00ebtar\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb betejave p\u00ebr m\u00ebvet\u00ebsi komb\u00ebtare.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb ishte akt madhor komb\u00ebtar, por q\u00eb nuk e zgjidhi \u00e7\u00ebshtjen komb\u00ebtare shqiptare. U desh\u00ebn 98 vite t\u00eb tjera q\u00eb t\u00eb realizohej akti tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm komb\u00ebtar q\u00eb ishte vijim dhe plot\u00ebsim i t\u00eb parit, pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs. K\u00ebto jan\u00eb dy procese historike q\u00eb pavar\u00ebsisht distanc\u00ebs kohore kan\u00eb tipare dhe ve\u00e7ori t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, sikurse edhe dallime.<\/p>\n
Ajo \u00e7far\u00eb dallon si kryesore n\u00eb proceset e pavar\u00ebsimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e t\u00eb Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb se ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me dy akte themelore brenda t\u00eb nj\u00ebjtit komb, q\u00eb u imponua nga ndikimi i veprimit t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb jasht\u00ebm t\u00eb koh\u00ebs n\u00eb kund\u00ebrshtim me vullnetin e tij. Nj\u00eb fenomen i till\u00eb nuk i ka ndodhur vet\u00ebm kombit shqiptar, por edhe kombeve t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb e n\u00eb bot\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb moderne p\u00ebr arsye dhe faktor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. N\u00ebse Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb vitin 1912 ishte vet\u00ebm akti i par\u00eb dhe i pjessh\u00ebm i pavar\u00ebsimit t\u00eb kombit shqiptar, Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs n\u00eb vitin 2008 ishte akti i dyt\u00eb madhor, plot\u00ebsues q\u00eb p\u00ebrmbylli nj\u00eb proces e nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb gjat\u00eb p\u00ebr pavar\u00ebsimin e gjysm\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb kombit. Por vet\u00eb ky proces, gjykuar nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i unitetit komb\u00ebtar, ende mbetet i paplot\u00ebsuar. Liria dhe krijimi i dy shteteve komb\u00ebtare shqiptare nuk plot\u00ebsoi t\u00eb pakt\u00ebn deri tani rrjedh\u00ebn objektive e t\u00eb natyrshme t\u00eb l\u00ebvizjeve komb\u00ebtare, krijimin e nj\u00eb shteti unitar komb\u00ebtar shqiptar.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb 28 n\u00ebntor 1912 dhe Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs n\u00eb 17 shkurt 2008 jan\u00eb akte solemne dhe zyrtare q\u00eb sh\u00ebnuan n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme lindjen e dy shteteve shqiptare. P\u00ebr t\u00eb arritur deri aty t\u00eb dy shtetet kan\u00eb pasur rrug\u00ebtimin e tyre origjinal historik q\u00eb ngjason, por edhe dallon mes tyre. Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb ishte p\u00ebrfundim logjik i zhvillimit t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare p\u00ebrgjat\u00eb shekullit XIX dhe fillimit t\u00eb shekullit XX, e cila shkriu n\u00eb nj\u00eb rrym\u00eb e p\u00ebr nj\u00eb q\u00ebllim t\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrpjekjet p\u00ebr emancipim komb\u00ebtar, p\u00ebr gjuh\u00eb, arsim e kultur\u00eb komb\u00ebtare me kryengritjet e armatosura kund\u00ebr sundimit osman e synimeve t\u00eb monarkive t\u00eb vendeve fqinje p\u00ebr t\u00eb tjet\u00ebrsuar territoret shqiptare. Kjo ishte nj\u00eb l\u00ebvizje mbar\u00ebkomb\u00ebtare, me angazhime mbar\u00ebshqiptare, sa n\u00eb veri e n\u00eb jug t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb n\u00eb realitetin e Koh\u00ebs p\u00ebrfshinte edhe Kosov\u00ebn, por edhe vendet e tjera shqipfol\u00ebse ende n\u00ebn Perandorin\u00eb Osmane. Pjes\u00eb aktive e Rilindjes Komb\u00ebtare e udh\u00ebheq\u00ebse n\u00eb procesin iluminist t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit komb\u00ebtar u b\u00ebn\u00eb arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, kolonit\u00eb shqiptare n\u00eb Stamboll, n\u00eb Egjipt, Bukuresht etj. Zhvillimet dhe kontributet kan\u00eb pasur intensitete t\u00eb ndryshme n\u00eb fusha e territore t\u00eb caktuara shqiptare. Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb ishte nj\u00eb rezultante historike mbar\u00ebshqiptare.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs, duke ardhur n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb tjet\u00ebr e m\u00eb t\u00eb von\u00eb, patjet\u00ebr q\u00eb mban vul\u00ebn e saj. Ajo p\u00ebrfundoi misionin historik komb\u00ebtar q\u00eb nisi n\u00eb vitin 1912, ishte p\u00ebrs\u00ebri mbar\u00ebkomb\u00ebtare p\u00ebr nga angazhimi dhe e larmishme p\u00ebr nga metodat e luft\u00ebs p\u00ebr mbijetes\u00eb komb\u00ebtare, p\u00ebr t\u00eb ruajtur identitetin, gjuh\u00ebn dhe kultur\u00ebn komb\u00ebtare. Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs u parap\u00ebrgatit p\u00ebrmes nj\u00eb lufte t\u00eb armatosur n\u00eb vitet 1998-1999 q\u00eb ngjason n\u00eb kuptimin relativ t\u00eb fjal\u00ebs me kryengritjet e viteve 1910-1912. Por n\u00ebse pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb u shpall zyrtarisht t\u00eb nes\u00ebrmen e kryengritjeve shqiptare, por edhe si nj\u00eb reagim urgjent ndaj k\u00ebrc\u00ebnimeve q\u00eb vinin nga Lufta e Par\u00eb Ballkanike p\u00ebr cop\u00ebtimin e saj, Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs u kuror\u00ebzua me gati n\u00ebnt\u00eb vite m\u00eb von\u00eb pas \u00e7lirimit t\u00eb saj.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs u fitua n\u00eb rrethana m\u00eb t\u00eb komplikuara t\u00eb brendshme e t\u00eb jashtme se Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb. Shqip\u00ebria e vitit 1912 ishte nj\u00eb vend tejet i varf\u00ebr dhe i prapambetur, me nj\u00eb popull analfabet dhe me nj\u00eb identitet t\u00eb dob\u00ebt komb\u00ebtar si rrjedhoj\u00eb e sundimit shekullor osman, q\u00eb e kishte trajtuar at\u00eb si milet dhe jo si komb. Rrezikun m\u00eb t\u00eb madh p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nuk e p\u00ebrfaq\u00ebsonte Perandoria Osmane e drobitur, por monarkit\u00eb fqinje t\u00eb Serbis\u00eb, Malit t\u00eb Zi e t\u00eb Greqis\u00eb, q\u00eb i kishin shpallur luft\u00eb asaj p\u00ebr ta d\u00ebbuar nga Ballkani, por edhe p\u00ebr t\u00eb cop\u00ebtuar m\u00eb tej territoret shqiptare.<\/p>\n
Pozita e Kosov\u00ebs n\u00eb fillimin e viteve \u201890-t\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar n\u00eb disa drejtime ishte m\u00eb keq se ajo e gjith\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb prag t\u00eb shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb n\u00eb vitin 1912. Shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs kishin humbur edhe ato t\u00eb drejta q\u00eb pat\u00ebn fituar n\u00eb fund t\u00eb viteve \u201860-t\u00eb e gjat\u00eb viteve \u201870-t\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar n\u00eb Jugosllavin\u00eb e Titos. Jugosllavia e viteve \u201880-t\u00eb q\u00eb ishte ajo e Sllobodan Miloshevi\u00e7it ndoqi ndaj tyre politik\u00ebn e segregacionit e t\u00eb gjenocidit, t\u00eb mohimit t\u00eb t\u00eb drejtave themelore t\u00eb njeriut duke synuar zhb\u00ebrjen komb\u00ebtare t\u00eb tyre p\u00ebrmes asimilimit me dhun\u00eb. Turqit osman\u00eb n\u00eb pragun e shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nuk ishin kaq agresiv\u00eb sa serb\u00ebt, ata kishin integruar dhe osmanizuar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb elit\u00ebs shoq\u00ebrore shqiptare deri n\u00eb majat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb pushtetit dhe Sheriati n\u00eb shekuj kishte nd\u00ebrtuar ura mir\u00ebkuptimi e bashk\u00ebjetese me shqiptar\u00ebt. Nga niveli ekonomik e shoq\u00ebror, por edhe at\u00eb identitet komb\u00ebtar, arsimor e kulturor, shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs n\u00eb fundin e shekullit t\u00eb kaluar q\u00ebndronin shum\u00eb m\u00eb lart\u00eb se shqiptar\u00ebt e fillimshekullit. Kosova kishte krijuar elit\u00ebn e saj intelektuale, arsimore, kulturore dhe ishte shfaqur me nj\u00eb formacion politik proper\u00ebndimor dhe me nj\u00eb program komb\u00ebtar maksimalist deri n\u00eb Pavar\u00ebsi.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb dhe ajo e Kosov\u00ebs kan\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie specifike me Fuqit\u00eb e M\u00ebdha t\u00eb koh\u00ebs. P\u00ebrgjat\u00eb historis\u00eb n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve ato jan\u00eb sjell\u00eb padrejt\u00ebsisht me shqiptar\u00ebt, u kan\u00eb mohuar t\u00eb drejtat komb\u00ebtare, kan\u00eb ndihmuar n\u00eb cop\u00ebtimin e trojeve t\u00eb tyre duke i p\u00ebrdorur si monedha k\u00ebmbimi n\u00eb loj\u00ebn e madhe t\u00eb politik\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Kongresi i Berlinit i vitit 1878, Konferencat e Ambasador\u00ebve t\u00eb Londr\u00ebs t\u00eb viteve 1913 dhe 1915, Konferenca e Paqes e vitit 1919-1920, Konferenca e Jalt\u00ebs e vitit 1945, Konferenca e Londr\u00ebs e gushtit 1992 etj. jan\u00eb disa nga d\u00ebshmit\u00eb m\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb tyre antishqiptare. Deri n\u00eb vitin 1912, shqiptar\u00ebt nuk kan\u00eb pasur asnj\u00eb mb\u00ebshtetje e mbrojtje nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha. Gjat\u00eb dhe pas k\u00ebtij viti, n\u00eb momente t\u00eb caktuara, kur interesat e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha jan\u00eb p\u00ebrputhur me interesat e shqiptar\u00ebve ose kur \u00ebsht\u00eb dashur q\u00eb ata t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr objektivat e tyre strategjike apo edhe t\u00eb p\u00ebrkohshme, nj\u00eb apo dy prej tyre p\u00ebrmes kompromiseve u kan\u00eb blatuar atyre ndihm\u00eb e mb\u00ebshtetje.<\/p>\n
Pa mohuar kontributet e padiskutueshme shqiptare, por edhe dob\u00ebsit\u00eb e njohura t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare, Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb dhe ajo e Kosov\u00ebs nuk do t\u00eb ishin arritur ose do t\u00eb ishin vonuar edhe m\u00eb tep\u00ebr nd\u00ebr vite pa k\u00ebt\u00eb p\u00ebrkrahje t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. Nuk thuhet ndonj\u00eb gj\u00eb e re kur pohohet se Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb saj n\u00eb vitet 1912-1913 \u00ebsht\u00eb edhe kontribut i dy Fuqive t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb koh\u00ebs, Austro-Hungaris\u00eb dhe Italis\u00eb. K\u00ebto dy Fuqi rivale p\u00ebr kontrollin e Adriatikut e t\u00eb Ballkanit u bashkuan kund\u00ebr nj\u00eb rivali t\u00eb tret\u00eb q\u00eb kishte po t\u00eb nj\u00ebjtat synime por q\u00eb prapa tij q\u00ebndronte nj\u00eb tjet\u00ebr Fuqi e Madhe e koh\u00ebs si\u00e7 ishte Rusia. Ky rival ishte Serbia q\u00eb aspironte t\u00eb dilte n\u00eb Adriatik p\u00ebrmes territoreve shqiptare. Austro-Hungaria dhe Italia mb\u00ebshtet\u00ebn shqiptar\u00ebt n\u00eb vepr\u00ebn e tyre t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb dhe n\u00eb Konferenc\u00ebn e Ambasador\u00ebve n\u00eb Lond\u00ebr p\u00ebr t\u00eb krijuar shtetin e pavarur shqiptar si barrier\u00eb t\u00eb dep\u00ebrtimit serb n\u00eb Adriatik.<\/p>\n
Roli i Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb Pavar\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ekuacion shum\u00eb m\u00eb i komplikuar. Ai pati shum\u00eb t\u00eb panjohura q\u00eb u qart\u00ebsuan dhe u zgjidh\u00ebn gjat\u00eb nj\u00eb procesi shum\u00ebvje\u00e7ar. Ashtu si p\u00ebr Pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, edhe p\u00ebr Pavar\u00ebsin\u00eb e Kosov\u00ebs, baza mb\u00ebshtet\u00ebse e nisjes ishte autonomia n\u00eb disa variante t\u00eb saj, q\u00eb luhateshin nga brenda Serbis\u00eb deri n\u00eb kufijt\u00eb e mbetur t\u00eb Federat\u00ebs Jugosllave. N\u00ebse procesi i pavar\u00ebsimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb zgjati shtat\u00eb muaj, deri n\u00eb 29 korrik 1913, procesi i pavar\u00ebsimit t\u00eb Kosov\u00ebs mori plot 9 vjet, nga Konferenca e Rambujes\u00eb n\u00eb shkurt 1999, deri n\u00eb 17 shkurt 2008.<\/p>\n
Kishte nj\u00eb num\u00ebr arsyesh dhe faktor\u00ebsh pse ky proces ishte m\u00eb i gjat\u00eb dhe i komplikuar. N\u00eb fund t\u00eb viteve 1990 ekzistonte nj\u00eb sistem dhe e drejt\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare tjet\u00ebr, m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuar e m\u00eb t\u00eb kodifikuar se n\u00eb fillimet e shekullit. Ende deri n\u00eb Luft\u00ebn e Par\u00eb Bot\u00ebrore vazhdonte t\u00eb funksiononte \u201cKoncerni Evropian\u201d si nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb mbronte rendin evropian t\u00eb vendosur n\u00eb Kongresin e Vjen\u00ebs t\u00eb vitit 1815. Ai p\u00ebrb\u00ebhej nga pes\u00eb monarkit\u00eb kryesore evropiane e q\u00eb m\u00eb von\u00eb me bashkimin e Italis\u00eb u b\u00ebn\u00eb gjasht\u00eb dhe q\u00eb kishte p\u00ebr mision t\u00eb ruante interesat e tyre p\u00ebrmes politik\u00ebs s\u00eb ekuilibrit t\u00eb fuqis\u00eb. Konferenca e Ambasador\u00ebve n\u00eb Lond\u00ebr e 1912-1913 ishte akti i fundit i \u201cKoncernit Evropian\u201d, q\u00eb miratoi edhe Pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb fundin e shekullit XX, kur \u00e7\u00ebshtja e t\u00eb drejtave komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs doli nga korniza e Jugosllavis\u00eb s\u00eb mbetur dhe u b\u00eb \u00e7\u00ebshtje nd\u00ebrkomb\u00ebtare, sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe e drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare kishin ndryshuar. Pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ishte krijuar Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara dhe si organ i saj K\u00ebshilli i Sigurimit, n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb t\u00eb cilit kishte edhe pes\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm me t\u00eb drejt\u00eb veto dhe q\u00eb n\u00eb baz\u00eb t\u00eb Kart\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara ishte p\u00ebrgjegj\u00ebs, p\u00ebr ruajtjen e paqes e t\u00eb siguris\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Sistemi nd\u00ebrkomb\u00ebtar pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore e n\u00eb kuadrin e \u201cLuft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb\u201d u b\u00eb bipolar dhe pas r\u00ebnies s\u00eb komunizmit unipolar. E drejta nd\u00ebrkomb\u00ebtare u pasurua me akte t\u00eb reja nd\u00ebrkomb\u00ebtare ku mes t\u00eb tjerave u miratua n\u00eb vitin 1975 Akti Final i Helsinkit q\u00eb kodifikoi disa parime baz\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, t\u00eb minoriteteve e t\u00eb mosndryshimit t\u00eb kufijve mes shteteve me dhun\u00eb etj.<\/p>\n
N\u00eb rrethanat e sistemit t\u00eb ri nd\u00ebrkomb\u00ebtar e t\u00eb nj\u00eb t\u00eb drejte nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb mb\u00ebshtetej n\u00eb funksionimin kolegjial t\u00eb institucioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb mbrojtje t\u00eb saj, \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs mori nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb shtuar. Trajtimi i saj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb graduale kaloi nga nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje komb\u00ebtare q\u00eb k\u00ebrkonte zgjidhje p\u00ebrmes formul\u00ebs s\u00eb autonomis\u00eb, q\u00eb mbeti p\u00ebr mjaft koh\u00eb e pap\u00ebrcaktuar. Konferenca e Rambujes\u00eb \u00ebsht\u00eb momenti q\u00eb zyrtarisht p\u00ebrcaktoi konceptin e nj\u00eb autonomie t\u00eb zgjeruar, por q\u00eb la t\u00eb n\u00ebnkuptohej q\u00eb pas tre vjet\u00ebsh p\u00ebrmes Referendumit me shprehjen e vullnetit t\u00eb popullit mund t\u00eb arrihej deri n\u00eb pavar\u00ebsi. P\u00ebrfundimi i Luft\u00ebs dhe \u00e7lirimi i Kosov\u00ebs n\u00eb qershor 1999 e tejkaloi formul\u00ebn e Rambujes\u00eb, por Rezoluta e K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit me formulimet e saj t\u00eb kompromisit pengoi avancimin e Statusit t\u00eb Kosov\u00ebs. Administrimi i p\u00ebrkohsh\u00ebm i Kosov\u00ebs iu besua Misionit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara (UNMIK), zbatimi i ligjit Misionit EULEX dhe siguria nj\u00eb force nd\u00ebrkomb\u00ebtare, KFOR, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e NATO-s.<\/p>\n
Prania nd\u00ebrkomb\u00ebtare civile dhe ushtarake n\u00eb Kosov\u00eb u vendos para shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb Shqip\u00ebri kryesisht pas shpalljes s\u00eb saj. N\u00eb vijim t\u00eb vendimit t\u00eb 29 korrikut 1913 t\u00eb Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve t\u00eb Londr\u00ebs, n\u00eb tetor t\u00eb atij viti n\u00eb Shqip\u00ebri erdhi Komisioni Nd\u00ebrkomb\u00ebtar i Kontrollit (KNK) me atribute ekzekutive dhe administrative, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre ishte UMNIKu i koh\u00ebs sepse zbatonte vullnetin e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb Koncernit Evropian. Po k\u00ebshtu, n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb Vlor\u00eb e n\u00eb Durr\u00ebs u vendos\u00ebn p\u00ebr t\u00eb ruajtur rendin forca t\u00eb xhandarm\u00ebris\u00eb holandeze, nd\u00ebrsa n\u00eb Shkod\u00ebr q\u00eb n\u00eb maj 1913 ishte dislokuar nj\u00eb nj\u00ebsi nd\u00ebrkomb\u00ebtare detare. Prania nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Shqip\u00ebri ishte modeste, nd\u00ebrsa n\u00eb Kosov\u00eb e madhe. <\/p>\n
Shqip\u00ebris\u00eb i caktuan nj\u00eb Princ gjerman p\u00ebr t\u2019u qeverisur, nd\u00ebrsa Kosov\u00ebs nj\u00eb P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm t\u00eb Sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb OKB-s\u00eb.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb dhe ajo e Kosov\u00ebs u shpall\u00ebn p\u00ebrmes akteve zyrtare q\u00eb shprehin vullnetin e popullit shqiptar. Kuvendi i Vlor\u00ebs p\u00ebrmes p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb ardhur nga t\u00eb gjitha trevat shqiptare vendosi q\u00eb \u201cShqip\u00ebria m\u00eb sot t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb vehte, e lir\u00eb dhe e mosvarme\u201d.Kuvendi i Kosov\u00ebs, n\u00eb 17 shkurt 2008, miratoi deklarat\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn n\u00ebnvizohej se an\u00ebtar\u00ebt e tij \u201ct\u00eb zgjedhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demokratike, n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebsaj deklarate shpallim Kosov\u00ebn shtet t\u00eb pavarur dhe sovran\u2026republik\u00eb demokratike, laike dhe multietnike\u2026\u201d<\/p>\n
Thelbi i dy Deklaratave \u00ebsht\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb: shpallja zyrtare e pavar\u00ebsis\u00eb. Deklarata e Pavar\u00ebsis\u00eb e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb e plot\u00eb dhe e strukturuar mir\u00eb n\u00eb dallim nga Akti i Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. E dyta u hartua n\u00eb urgjenc\u00eb e n\u00ebn trysnin\u00eb e ngjarjeve k\u00ebrc\u00ebnuese, ishte e shkurt\u00ebr dhe n\u00eb munges\u00eb t\u00eb ekspert\u00ebve t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb. Ajo u n\u00ebnshkrua nga p\u00ebrfaq\u00ebsues q\u00eb de jure nuk e kishin mandatin demokratik t\u00eb vullnetit t\u00eb shqiptar\u00ebve, por q\u00eb ishin n\u00eb fakt e sipas koh\u00ebs z\u00ebrat m\u00eb autoritar\u00eb e m\u00eb t\u00eb konfirmuar t\u00eb k\u00ebtij vullneti.<\/p>\n
Dokumenti i Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs me 12 pikat e tij u parap\u00ebrgatit me kujdes nga nj\u00eb ekip konstitucionalist\u00ebsh dhe p\u00ebrmes nj\u00eb konsulence nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo u votua p\u00ebrmes procedur\u00ebs standarde demokratike nga deputet\u00ebt q\u00eb ishin mbart\u00ebs legjitim\u00eb t\u00eb vullnetit t\u00eb popullit.<\/p>\n
Procesi i njohjes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e t\u00eb Kosov\u00ebs sjell dy p\u00ebrvoja q\u00eb dallojn\u00eb nga nj\u00ebra-tjetra. Krijimi i shtetit t\u00eb pavarur shqiptar ishte nj\u00eb vendim kolektiv i Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb njohja e tij ishte nj\u00eb proces i komplikuar, q\u00eb mori gati dhjet\u00eb vite. Vet\u00eb disa prej k\u00ebtyre Fuqive t\u00eb M\u00ebdha i revizionuan q\u00ebndrimet e tyre ndaj pavar\u00ebsis\u00eb shqiptare gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore e n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb saj duke shkuar nga projektet e cop\u00ebtimit n\u00eb favor t\u00eb fqinj\u00ebve deri n\u00eb at\u00eb t\u00eb protektoratit nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Vet\u00ebm pas nd\u00ebrhyrjes vendimtare t\u00eb Presidentit t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs, Udro Uillson, n\u00eb shkurt-mars 1920 kund\u00ebr cop\u00ebtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb sipas projektit anglo-franko-italian dhe vendimeve t\u00eb Kongresit t\u00eb Lushnj\u00ebs e Luft\u00ebs s\u00eb Vlor\u00ebs, u rihap\u00ebn mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr njohjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb shtetit t\u00eb pavarur shqiptar. Pranimi i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Lidhjen e Kombeve n\u00eb 17 dhjetor 1920 \u00ebsht\u00eb konsideruar si nj\u00eb njohje kolektive nd\u00ebrkomb\u00ebtare e tij. Por vet\u00ebm Konferenca e Ambasador\u00ebve n\u00eb Paris me vendimin e saj t\u00eb 9 n\u00ebntorit 1921 ripohoi zyrtarisht vullnetin e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha europiane p\u00ebr njohjen e pavar\u00ebsis\u00eb dhe t\u00eb sovranitetit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e t\u00eb t\u00ebr\u00ebsis\u00eb territoriale t\u00eb saj.<\/p>\n
Ndryshe u zhvillua procesi i njohjes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs. Ajo u parapri nga negociata disavje\u00e7are n\u00ebn autoritetin e Kombeve t\u00eb Bashkuara, mbi baz\u00ebn e Rezolut\u00ebs 1244 t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit dhe n\u00ebn drejtimin e ish-Presidentit t\u00eb Finland\u00ebs, Marti Ahtisari. N\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb k\u00ebtyre negociatave u miratuan nj\u00eb num\u00ebr rekomandimesh t\u00eb njohura me emrin \u201cPaketa Ahtisari\u201d, t\u00eb cilat zun\u00eb vend n\u00eb Deklarat\u00ebn e Pavar\u00ebsis\u00eb dhe pak m\u00eb von\u00eb edhe n\u00eb Kushtetut\u00ebn e Kosov\u00ebs. Ato hap\u00ebn de jure rrug\u00ebn e njohjes s\u00eb shtetit t\u00eb pavarur t\u00eb Kosov\u00ebs nga Shtetet e Bashkuara, Britania e Madhe, Franca, Gjermania, Italia, Japonia e shum\u00eb e shum\u00eb vende t\u00eb tjera europiane, an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Evropian ose jo e nga kontinente t\u00eb tjera gjithsej deri sot 115 shtete. Nga vendet e m\u00ebdha shtetin e pavarur t\u00eb Kosov\u00ebs nuk e kan\u00eb njohur Rusia, Kina, India, Brazili etj. Nuk e kan\u00eb njohur gjithashtu edhe pes\u00eb vende an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Evropian: <\/p>\n
Spanja, Rumania, Greqia, Qipro dhe Sllovakia.<\/p>\n
Procesi i njohjes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs ka qen\u00eb dhe mbetet m\u00eb i komplikuar se ai i Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb praktik\u00ebn e Lidhjes s\u00eb Kombeve zyrtarisht nuk ekzistonte e drejta e vetos e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha dhe ato ishin t\u00eb prirura t\u00eb k\u00ebrkonin kompromisin. P\u00ebr Kosov\u00ebn ekzistenca e t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb vetos p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebt e p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb penges\u00eb p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsimin e saj n\u00eb OKB p\u00ebr shkak t\u00eb kund\u00ebrshtimit t\u00eb Rusis\u00eb e t\u00eb Kin\u00ebs. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, Kosova nuk \u00ebsht\u00eb an\u00ebtar\u00ebsuar ende n\u00eb institucionet kryesore nd\u00ebrkomb\u00ebtare, fakt ky q\u00eb i v\u00ebshtir\u00ebson asaj pozit\u00ebn si subjekt i t\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb m\u00eb pak dhe pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs gati n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ekskluzive i dedikohen p\u00ebrkrahjes s\u00eb fuqishme t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara. N\u00eb vitin 1912 e m\u00eb von\u00eb, Shtetet e Bashkuara nuk mbajt\u00ebn ndonj\u00eb q\u00ebndrim zyrtar ndaj pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Vet\u00ebm disa gazeta amerikane njoftuan Aktin e Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb. Por mungesa e njohjes zyrtare nuk e pengoi administrat\u00ebn amerikane t\u00eb Presidentit Udro Uillson q\u00eb t\u00eb interesohej p\u00ebr fatin e shqiptar\u00ebve, p\u00ebr sjelljen e fqinj\u00ebve ndaj tyre dhe p\u00ebr politik\u00ebn e Fuqive Evropiane ndaj Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Komuniteti shqiptar n\u00eb rritje n\u00eb Shtetet e Bashkuara u b\u00eb nxit\u00ebs p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e autoriteteve amerikane p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe po k\u00ebshtu nj\u00eb num\u00ebr atdhetar\u00ebsh shqiptar\u00eb n\u00eb Europ\u00eb dhe miq t\u00eb tyre amerikan\u00eb. Kontributi amerikan n\u00eb ruajtjen e Pavar\u00ebsis\u00eb shqiptare u shfaq me gjith\u00eb pesh\u00ebn e r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij n\u00eb Konferenc\u00ebn e Paqes n\u00eb Paris 1919-1920, kur e shp\u00ebtoi Shqip\u00ebrin\u00eb nga cop\u00ebtimi dhe vendosi gur\u00eb themeli n\u00eb mir\u00ebnjohjen shqiptare ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs.<\/p>\n
Pavar\u00ebsia e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb investim i fuqish\u00ebm amerikan. Shtetet e Bashkuara erdh\u00ebn gradualisht n\u00eb vendimin p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur k\u00ebt\u00eb status p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs. \u00cbsht\u00eb larg s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike vler\u00ebsimi q\u00eb shfaqet aty \u2013 k\u00ebtu se ato q\u00eb n\u00eb fillim kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb p\u00ebrkrahje t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb. Shtetet e Bashkuara, administratat republikane dhe demokrate t\u00eb president\u00ebve Bush senior e junior dhe ajo e Klinton n\u00eb vitet \u201890-t\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar e shihnin \u00e7\u00ebshtjen shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb si nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut. Evolucioni n\u00eb q\u00ebndrimet e tyre u diktua nga dy faktor\u00eb kryesor\u00eb: nga thellimi i politikave antishqiptare t\u00eb eliminimit etnik me \u00e7do kusht e me \u00e7do mjet nga regjimi i Miloshevi\u00e7it me gjith\u00eb paralajm\u00ebrimet e her\u00ebpashershme t\u00eb Uashingtonit si dhe nga l\u00ebvizja n\u00eb rritje e rezistenc\u00ebs dhe kalimi n\u00eb kryengritje t\u00eb armatosur t\u00eb shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb hedhur posht\u00eb zgjedh\u00ebn serbe e p\u00ebr t\u2019u vet\u00ebqeverisur. Pas Udro Uillsonit, dy emra t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb shquar midis t\u00eb tjer\u00ebve n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb p\u00ebr shqiptar\u00ebt e ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr shqiptar\u00ebt e Kosov\u00ebs, Bill Klinton dhe Xhorxh W. Bush. Ata jan\u00eb arkitekt\u00ebt e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
NGA PASKAL MILO P\u00ebrvjetori i 110-t\u00eb i Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb u ndje dhe u festua dje n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, n\u00eb Kosov\u00eb e kudo ku ka shqipfol\u00ebs. Natyrsh\u00ebm, sepse t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e nderuar q\u00eb vendos\u00ebn n\u00ebnshkrimin e tyre n\u00eb Aktin e Pavar\u00ebsis\u00eb ishin nga t\u00eb gjitha trevat shqiptare. Dhe jo vet\u00ebm kaq. Shum\u00eb prej […]<\/p>\n","protected":false},"author":2031,"featured_media":158465,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[231],"tags":[],"class_list":{"0":"post-302274","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/302274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2031"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=302274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/302274\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/158465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=302274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=302274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=302274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}