Mungesa e mund\u00ebsive p\u00ebr rritjen e mir\u00ebqenies, tranzicioni i zgjatur dhe mospasja e perspektiv\u00ebs e kan\u00eb thelluar depresionin n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare.<\/p>\n
Importet e medikamenteve antidepresive Loram dhe Xanax u rrit\u00ebn me ritme dyshifrore n\u00eb vitin 2016.<\/p>\n
Mjek\u00ebt pohojn\u00eb se, numri i t\u00eb prekurve \u00ebsht\u00eb shtuar ndjesh\u00ebm tre vitet e fundit.<\/p>\n
Vrojtimi i Monitor n\u00eb 20 farmaci tregon p\u00ebr p\u00ebrhapje t\u00eb s\u00ebmundjes n\u00eb mosha m\u00eb t\u00eb reja.<\/p>\n
Vet\u00ebvrasjet jan\u00eb shtuar.<\/p>\n
Ja kostot q\u00eb krijohen nga s\u00ebmundja n\u00eb zhvillimin ekonomik dhe rrug\u00ebt p\u00ebr daljen nga gjendja.<\/p>\n
Arjana Rreli \u00ebsht\u00eb nj\u00eb psikiatre me p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb gjat\u00eb pune, por vitin e kaluar u p\u00ebrball me nj\u00eb klientel\u00eb jo t\u00eb zakont\u00eb.<\/p>\n
Biznesmen\u00ebt kishin qen\u00eb pacient\u00eb t\u00eb rrall\u00eb m\u00eb par\u00eb, po dy vitet e fundit jan\u00eb shtuar. \u201cSi\u00e7 duket, pun\u00ebt nuk po iu shkojn\u00eb mbar\u00eb\u201d, pohon Arjana, e cila zot\u00ebron me kompetenc\u00eb profesionin e saj dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb e rezervuar p\u00ebr shkaqet q\u00eb kan\u00eb \u00e7uar n\u00eb ankth t\u00eb pasurit.<\/p>\n
Ky konstatim i Rrelit vjen n\u00eb akordanc\u00eb me nj\u00eb aksion masiv kund\u00ebr informalitetit n\u00eb ekonomi, q\u00eb n\u00eb muajt e fundit t\u00eb 2015-s dhe pjes\u00ebn e par\u00eb t\u00eb 2016-s, ishte tejet agresiv.<\/p>\n
T\u00eb gjendur p\u00ebrball\u00eb situatave t\u00eb paparashikuara, q\u00eb mund t\u00eb sillnin edhe d\u00ebnimin me burg, shum\u00eb biznesmen\u00eb kan\u00eb r\u00ebn\u00eb pre e ankthit dhe depresionit, aq sa kan\u00eb z\u00ebn\u00eb edhe dyert e spitaleve dhe klinikave t\u00eb specializuara.<\/p>\n
Kjo gjendje stresi dhe ankthi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb shtrir\u00eb me shpejt\u00ebsi edhe n\u00eb shtresa t\u00eb tjera t\u00eb popullat\u00ebs, i ka dh\u00ebn\u00eb drejtim tjet\u00ebr zhvillimit ekonomik t\u00eb vendit.<\/p>\n
Bizneset po hezitojn\u00eb t\u00eb investojn\u00eb dhe konsumator\u00ebt shmangin blerjet e m\u00ebdha.<\/p>\n
Radha n\u00eb Qendr\u00ebn e Sh\u00ebndetit Mendor n\u00eb Tiran\u00eb \u00ebsht\u00eb e gjat\u00eb q\u00eb n\u00eb or\u00ebt e para t\u00eb dit\u00ebs. Burra, gra t\u00eb reja, n\u00ebna, pleq presin t\u00eb \u00e7elet dera e psikiatrit.<\/p>\n
Numri i pacient\u00ebve q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb sh\u00ebrbimet mjek\u00ebsore \u00ebsht\u00eb rritur tre vitet e fundit, por doktoresha pohon se situata n\u00eb realitet \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb, pasi shoq\u00ebria ende nuk ka kultur\u00ebn e mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb diagnoz\u00eb te mjeku dhe m\u00eb pas trajtimin e nevojsh\u00ebm.<\/p>\n
Rreli thot\u00eb se nj\u00eb shoq\u00ebri e stresuar minimalisht nuk \u00ebsht\u00eb produktive dhe krijon predispozit\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrthithur edhe pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb t\u00eb popullat\u00ebs. Depresioni \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr s\u00ebmundjet m\u00eb t\u00eb kushtueshme, me ndikime negative zinxhir n\u00eb ekonomi.<\/p>\n
E lodhur nga tranzicioni i gjat\u00eb, krizat politike dhe ekonomike q\u00eb nuk po ndahen dhe me pak mund\u00ebsi n\u00eb sfond, shoq\u00ebria shqiptare \u00ebsht\u00eb duke p\u00ebrjetuar nj\u00eb gjendje t\u00eb thelluar t\u00eb stresit.<\/p>\n
Konfirmimi vjen nga rritja dramatike e konsumit t\u00eb medikamenteve kund\u00ebr depresionit.<\/p>\n
Sipas t\u00eb dh\u00ebnave konfidenciale nga Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Doganave, importet e Loram-it, Xanax-it dhe Citolex-it jan\u00eb rritur ndjesh\u00ebm tre vitet e fundit.<\/p>\n
P\u00ebr vitin 2016, ato jan\u00eb 6-17% m\u00eb t\u00eb larta sipas llojit t\u00eb medikamentit.<\/p>\n
M\u00eb 2016 u zhdoganuan 195,137 pako Loram (2.5 miligram\u00eb) nga 167,000 m\u00eb 2015, me nj\u00eb rritje vjetore 18%.<\/p>\n
Me ritme dyshifrore (11%) jan\u00eb rritur edhe importet e Xanax-it dhe rritje 6% edhe ato t\u00eb Ciltolex-it.<\/p>\n
Burimet n\u00eb dogana pohojn\u00eb se ritmet e rritjes s\u00eb importeve t\u00eb k\u00ebtyre medikamenteve kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb larta n\u00eb dy vitet paraardh\u00ebse.<\/p>\n
Farmacit\u00eb: Konsumi i antidepresiv\u00ebve, n\u00eb rritje t\u00eb shpejt\u00eb<\/strong><\/p>\n \u2018Monitor\u2019 ushtroi nj\u00eb vrojtim n\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 20 farmaci n\u00eb rajonin Tiran\u00eb-Durr\u00ebs, 18 prej t\u00eb cilave pohuan nj\u00ebz\u00ebri se \u00ebsht\u00eb rritur konsumi i antidepresiv\u00ebve, nd\u00ebrsa 2 refuzuan p\u00ebrgjigjet.<\/p>\n N\u00eb Tiran\u00eb, farmacit\u00eb e pyetura ishin n\u00eb zon\u00ebn e spitaleve, Medreses\u00eb, Siri Kodr\u00ebs, 5 Majit dhe n\u00eb zon\u00ebn e Bllokut.<\/p>\n Pothuajse t\u00eb gjitha nj\u00ebsit\u00eb e shitjes s\u00eb medikamenteve pohuan se \u00ebsht\u00eb shtuar konsumi nga moshat 25-40 vje\u00e7.<\/p>\n Loram-i, nj\u00eb medikament popullor kund\u00ebr shenjave t\u00eb para t\u00eb stresit dhe depresionit q\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri konsumohej m\u00eb s\u00eb shumti nga t\u00eb moshuarit me Parkinson dhe Alzhaimer, tani po merret nga moshat e reja, pohojn\u00eb farmacist\u00ebt.<\/p>\n Shumica e tyre pohuan se k\u00ebto medikamente po konsumohen nga kategori t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb q\u00eb m\u00eb par\u00eb nuk ishin klient\u00eb.<\/p>\n Biznesmen\u00eb, punonj\u00ebs t\u00eb administrat\u00ebs, persona n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi ekonomike, personat q\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm dhe adoleshent\u00ebt jan\u00eb klient\u00ebt e rinj t\u00eb antidepresiv\u00ebve, pohojn\u00eb farmacist\u00ebt.<\/p>\n Ata shtojn\u00eb se ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh personash q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb blejn\u00eb pa recet\u00eb qet\u00ebsues p\u00ebr gjum\u00eb, si Diazepam etj.<\/p>\n Gjithashtu shumica e farmacive t\u00eb pyetura pohuan se \u00ebsht\u00eb shtuar numri i t\u00eb rinjve q\u00eb konsumojn\u00eb antidepresiv\u00eb.<\/p>\n Ka rritje t\u00eb numrit t\u00eb rasteve nga t\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb konsumojn\u00eb hashash, efekti i t\u00eb cilit n\u00eb disa persona \u00ebsht\u00eb gjendja e depresionit.<\/p>\n K\u00ebshtu q\u00eb p\u00ebrdoruesit e hashashit, n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb konsiderueshme, po p\u00ebrjetojn\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsim t\u00eb sh\u00ebndetit mendor e p\u00ebr pasoj\u00eb, po konsumojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb antidepresiv\u00eb.<\/p>\n Farmacit\u00eb n\u00eb rajonin e Durr\u00ebsit pohuan kryesisht fenomenin e depresionit nga p\u00ebrdoruesit e hashashit.<\/p>\n Nd\u00ebrsa nj\u00ebsit\u00eb e shitjes s\u00eb ila\u00e7eve n\u00eb Tiran\u00eb pohuan se konsumator\u00ebt e antidepresiv\u00ebve jan\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti t\u00eb ardhurit n\u00eb Tiran\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt gjenden n\u00ebn presionin e ndryshimit t\u00eb kushteve t\u00eb jetes\u00ebs dhe p\u00ebrshtatjes me kultura t\u00eb tjera.<\/p>\n <\/p>\n Kostot ekonomike<\/strong><\/p>\n Dy vitet e fundit, shqiptar\u00ebt jan\u00eb populli q\u00eb kan\u00eb emigruar m\u00eb s\u00eb shumti n\u00eb Europ\u00eb, pas vendeve t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme q\u00eb jan\u00eb n\u00eb luft\u00eb t\u00eb tilla si Siria.<\/p>\n Rreth 67 mij\u00eb shqiptar\u00eb kan\u00eb k\u00ebrkuar azil politik n\u00eb vendet e Bashkimit Europian n\u00eb vitin 2015, nd\u00ebrsa gjat\u00eb vitit t\u00eb kaluar, edhe rreth 29 mij\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n P\u00ebr dy vite, 4% e popullsis\u00eb s\u00eb vendit ka tentuar t\u00eb largohet vet\u00ebm n\u00eb vendet e BE-s\u00eb.<\/p>\n Mjek\u00ebt shpjegojn\u00eb se emigracioni \u00ebsht\u00eb treguesi m\u00eb i qart\u00eb se vendi \u00ebsht\u00eb duke kaluar nj\u00eb situat\u00eb jo t\u00eb mir\u00eb psikologjike.<\/p>\n Doktoresha Rreli thot\u00eb se faktori ekonomik, p\u00ebrve\u00e7 predispozit\u00ebs biologjike, \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr m\u00eb kryesor\u00ebt q\u00eb krijon depresion.<\/p>\n Ajo shton se s\u00ebmundjet e sh\u00ebndetit mendor kan\u00eb kosto t\u00eb shum\u00ebfishta n\u00eb jet\u00ebn ekonomike dhe sociale t\u00eb nj\u00eb vendi.<\/p>\n Nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb ka stres t\u00eb shtuar dhe depresion, m\u00eb e pakta q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb \u00ebsht\u00eb mungesa e eficenc\u00ebs, d.m.th. e t\u00eb b\u00ebrit t\u00eb gj\u00ebrave mir\u00eb.<\/p>\n Por nga ana tjet\u00ebr, trajtimi i s\u00ebmundjeve mentale \u00ebsht\u00eb i kushtuesh\u00ebm.<\/p>\n K\u00ebta persona k\u00ebrkojn\u00eb angazhimin e shum\u00eb burimeve t\u00eb tjera si njer\u00ebzore edhe materiale.<\/p>\n Medikamentet q\u00eb trajtojn\u00eb sh\u00ebndetin mendor kushtojn\u00eb shum\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb depresioni nuk zgjedh.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, Shqip\u00ebria nj\u00eb vend i vog\u00ebl, por me problematika t\u00eb mprehta, nuk ka mjete t\u00eb mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb trajtuar me dinjitet k\u00ebto kategori pacient\u00ebsh q\u00eb po shtohen \u00e7do dit\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, \u2013 shton doktoresh\u00eb Arjana.<\/p>\n Studimet globale mbi depresionin kan\u00eb gjetur se, fenomeni \u00ebsht\u00eb mjaft i p\u00ebrhapur n\u00eb vendet n\u00eb tranzicion. S\u00ebmundja po vjen n\u00eb rritje gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb.<\/p>\n Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndetit ka gjetur se njer\u00ebzit e prekur nga \u00e7rregullimet mendore, kryesisht depresioni, kan\u00eb performanc\u00eb t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb pun\u00eb, sigurojn\u00eb pak t\u00eb ardhura dhe kan\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb ul\u00ebt martese. Gjithashtu k\u00ebto s\u00ebmundje b\u00ebhen shkak p\u00ebr invaliditet, vdekje m\u00eb t\u00eb hershme, shumica e t\u00eb cilave jan\u00eb vet\u00ebvrasje.<\/p>\n Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb i rendit \u00e7rregullimet depresive si faktorin e kat\u00ebrt q\u00eb krijon aft\u00ebsin\u00eb e kufizuar, por deri m\u00eb 2020, OBSH vler\u00ebson se depresioni do t\u00eb jet\u00eb shkaku i dyt\u00eb. Kosto e s\u00ebmundjes dhe hulumtimet rreth saj kan\u00eb treguar se depresioni krijon nj\u00eb barr\u00eb t\u00eb madhe ekonomike. Nj\u00eb studim i fundit tregon se depresioni i kushton SHBA-s\u00eb 210 miliard\u00eb dollar\u00eb n\u00eb vit. Sipas studimit, 40% e k\u00ebsaj shume \u00ebsht\u00eb kosto e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb q\u00eb lidhet me depresionin, por shumica jan\u00eb t\u00eb lidhura me sh\u00ebndetin mendor, t\u00eb tilla si ankthi dhe stresi post-traumatik, si dhe p\u00ebr shkak t\u00eb s\u00ebmundjeve t\u00eb tjera apo \u00e7rregullime t\u00eb gjumit dhe migren\u00ebs. Studimi ka gjetur se p\u00ebr \u00e7do dollar t\u00eb shpenzuar p\u00ebr trajtimin e depresionit, nj\u00eb shtes\u00eb 4.7 dollar\u00ebsh ka shkuar n\u00eb sh\u00ebrbime direkte apo indirekte, q\u00eb lidhen me s\u00ebmundjen, 1.9 dollar\u00eb t\u00eb tjera jan\u00eb humbje q\u00eb vjen si rezultat i kombinimit t\u00eb faktor\u00ebve q\u00eb lidhen me produktivitetin n\u00eb pun\u00eb dhe vet\u00ebvrasjet, q\u00eb lidhen direkt me depresionin.<\/p>\n T\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr s\u00ebmundjen kan\u00eb lidhje t\u00eb drejt\u00eb me ciklin ekonomik t\u00eb nj\u00eb vendi. Studimi p\u00ebr SHBA ka gjetur se n\u00eb periudha t\u00eb mira ekonomike, t\u00eb s\u00ebmur\u00ebt me depresion kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr pun\u00ebsim dhe m\u00eb shum\u00eb mjete n\u00eb dispozicion p\u00ebr t\u00eb shmangur faktor\u00ebt e jasht\u00ebm q\u00eb stimulojn\u00eb depresionin. Nd\u00ebrsa \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re nj\u00eb prevalenc\u00eb shum\u00eb e lart\u00eb e s\u00ebmundjes pas kriz\u00ebs ekonomike, ku mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr pun\u00ebsim jan\u00eb m\u00eb t\u00eb kufizuara. Studimi tregon se rritja e depresionit n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri ndikon n\u00eb zinxhirin e t\u00eb gjith\u00eb ekonomis\u00eb q\u00eb nga konsumi deri tek investimet dhe prodhimi.<\/p>\n Kostot sociale<\/strong><\/p>\n Fenomenet sociale q\u00eb reflekton nj\u00eb shoq\u00ebri n\u00eb depresion lidhen me cil\u00ebsin\u00eb e ul\u00ebt t\u00eb martesave, nivelin e lart\u00eb t\u00eb divorceve dhe emigracionin e lart\u00eb, shpjegojn\u00eb mjek\u00ebt.<\/p>\n Koeficienti bruto i martesave n\u00eb Shqip\u00ebri ka pasur luhatje p\u00ebrgjat\u00eb viteve 2001-2015, nga nj\u00eb vler\u00eb minimale 6,9 n\u00eb vler\u00eb maksimale 9,0 martesa p\u00ebr 1.000 banor\u00eb. Viti 2015 karakterizohet nga 8,7 martesa p\u00ebr 1.000 banor\u00eb. Divorcet kan\u00eb sh\u00ebnuar nj\u00eb rritje drastike nga viti 2001 n\u00eb vitin 2015, p\u00ebrkat\u00ebsisht nga 9,6 n\u00eb 21,0 divorce p\u00ebr 100 martesa. Viti 2015 sh\u00ebnon vler\u00ebn dhe norm\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb divorceve nd\u00ebr vite, p\u00ebrkat\u00ebsisht 5.255 divorce dhe 21,0 divorce p\u00ebr 100 martesa.<\/p>\n Nd\u00ebrsa burimet nga QSUT pohojn\u00eb se jan\u00eb rritur ndjesh\u00ebm rastet e tentativave p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund jet\u00ebs, n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, sidomos helme. Madje fenomeni \u00ebsht\u00eb shtuar duksh\u00ebm tek adoleshent\u00ebt, aq sa qendra spitalore m\u00eb e madhe n\u00eb vend ka shtuar kapacitetet e trajtimit me mjek\u00eb dhe shtret\u00ebr.<\/p>\n Numri i vet\u00ebvrasjeve, tre her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se ai i vrasjeve<\/strong><\/p>\n Depresioni n\u00eb shkall\u00ebn e tij m\u00eb t\u00eb lart\u00eb i \u00e7on n\u00eb vet\u00ebvrasje ata q\u00eb vuajn\u00eb. Psikiatrikja Arjana Rreli thot\u00eb se numri i vet\u00ebvrasjeve dhe sidomos tentativave p\u00ebr t\u00eb kryer aktin \u00ebsht\u00eb rritur.<\/p>\n Opinioni publik n\u00eb vendin ton\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuar t\u00eb konsideroj\u00eb vdekje nga vrasjet rastet kur personat marrin jet\u00ebn e nj\u00ebri- tjetrit, por pak kujt ja merrte mendja se numri i vet\u00ebvrasjeve \u00ebsht\u00eb trefish m\u00eb i lart\u00eb se numri i vrasjeve. Vendet e tjera n\u00eb Europ\u00eb kur raportojn\u00eb statistikat e krimeve njoftojn\u00eb si numrin e vrasjeve dhe at\u00eb t\u00eb vet\u00ebvrasjeve, por n\u00eb Shqip\u00ebri nuk ekziston kjo praktike. Treguesit u zbardhen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte kur INSTAT raportoi jav\u00ebn e kaluar shkaqet e vdekjeve n\u00eb Shqip\u00ebri. N\u00eb vendin ton\u00eb, niveli i vdekshm\u00ebris\u00eb nga \u00e7rregullimet mendore dhe t\u00eb sjelljes n\u00eb vitin 2010 ishte 5.3 p\u00ebr 100,000 banor\u00eb te meshkujt dhe 2.3 p\u00ebr 100,000 banor\u00eb te femrat. N\u00eb t\u00eb dy gjinit\u00eb, niveli i vdekjeve nga k\u00ebto \u00e7rregullime u rrit gradualisht nga viti 1990 n\u00eb 2010, sidomos te meshkujt, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Institutit t\u00eb Sh\u00ebndetit Publik. <\/p>\n
\nEdhe pse t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr prevalenc\u00ebn dhe kostot e depresionit nuk ekzistojn\u00eb p\u00ebr shumic\u00ebn e vendeve, anketat psikiatrike jan\u00eb kryer n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb zhvilluara, si dhe n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr n\u00eb rritje t\u00eb vendeve n\u00eb zhvillim dhe rezultatet tregojn\u00eb rritje t\u00eb s\u00ebmundjes.<\/p>\n
\nP\u00ebr vitin 2016 sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb INSTAT personat e vrar\u00eb nga t\u00eb tjer\u00ebt ishin 85 gjithsej, nd\u00ebrsa personat q\u00eb kishin vrar\u00eb vet\u00ebn n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit ishin 235.<\/p>\n
\nSipas portalit m\u00eb t\u00eb madh global mbi statistikat e sh\u00ebndetit, \u201cHealthdata\u201d, stresi dhe depresioni jan\u00eb shkaktari i tret\u00eb p\u00ebr aft\u00ebsin\u00eb e kufizuar n\u00eb Shqip\u00ebri, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb vitit 2015. Rregullimet nga depresioni q\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb shkak p\u00ebr aft\u00ebsin\u00eb e kufizuar jan\u00eb rritur me 9.3% n\u00eb vitin 2015 n\u00eb krahasim me 2005. Por nd\u00ebrkoh\u00eb s\u00ebmundja \u00ebsht\u00eb e n\u00ebntrajtuar dhe e n\u00ebndiganostikuar. Ekspert\u00ebt e ISSH pohojn\u00eb se nuk ka nj\u00eb regjist\u00ebr komb\u00ebtar mbi nivelin e s\u00ebmundjeve q\u00eb kan\u00eb lidhje me sh\u00ebndetin mendor. T\u00eb dh\u00ebnat referohen me mesatarizime.<\/p>\n
\nNiveli i standardizuar n\u00eb total i vdekjeve nga \u00e7rregullimet mendore dhe t\u00eb sjelljes n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb vitin 2010 (3.6 vdekje p\u00ebr 100,000 banor\u00eb) ishte i krahasuesh\u00ebm me at\u00eb t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe Greqis\u00eb, por m\u00eb i ul\u00ebt se i Serbis\u00eb, Sllovenis\u00eb, dhe sidomos Kroacis\u00eb dhe Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00ebs. N\u00eb fakt, n\u00eb Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00eb dhe Slloveni, niveli i vdekjeve nga \u00e7rregullimet mendore dhe t\u00eb sjelljes ka mbetur praktikisht i pandryshuar n\u00eb dy dekadat e fundit (n\u00eb Slloveni: 5.9 dhe 5.8 respektivisht n\u00eb vitin 1990 dhe 2010, nd\u00ebrsa n\u00eb Bosnj\u00eb-Hercegovin\u00eb: 8.3 dhe 8.5, respektivisht).<\/p>\n