{"id":424772,"date":"2025-09-17T12:59:45","date_gmt":"2025-09-17T10:59:45","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=424772"},"modified":"2025-09-17T12:59:48","modified_gmt":"2025-09-17T10:59:48","slug":"korrupsioni-ne-shqiperi-do-te-transferohet-te-diella","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/korrupsioni-ne-shqiperi-do-te-transferohet-te-diella\/","title":{"rendered":"\u201cKorrupsioni n\u00eb Shqip\u00ebri do t\u00eb transferohet te Diella\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p>Nga<strong>&nbsp;Maria Josefina Lanzi,&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.lanacion.com.ar\/economia\/IA\/opacidad-disfrazada-por-que-la-ministra-de-albania-creada-con-ia-tambien-puede-ser-corrupta-nid16092025\/\">LA NACION<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Para disa dit\u00ebsh, nj\u00eb vend i vog\u00ebl n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore b\u00ebri lajm p\u00ebr nj\u00eb ngjarje t\u00eb pazakont\u00eb: kryeministri i tij, Edi Rama, njoftoi t\u00eb enjten e kaluar em\u00ebrimin e nj\u00eb ministreje t\u00eb gjeneruar nga inteligjenca artificiale. Dhe ajo q\u00eb premtonte inovacion, nuk vonoi t\u00eb zgjonte debate n\u00eb disa vende, rreth dobis\u00eb dhe objektivitetit t\u00eb k\u00ebtij mjeti.<\/p>\n\n\n\n<p>Po, funksionarja e re, e pag\u00ebzuar me emrin Diella (q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u201cdiell\u201d n\u00eb shqip), nuk ekziston fizikisht. Megjithat\u00eb, ajo do t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr t\u00eb gjitha vendimet mbi tender\u00ebt e prokurimeve publike p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00eb ato t\u00eb jen\u00eb \u201c100% t\u00eb lira nga korrupsioni\u201d dhe q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fondet publike, t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb k\u00ebt\u00eb procedur\u00eb, t\u00eb jen\u00eb \u201cplot\u00ebsisht transparente\u201d, sipas informacionit t\u00eb shp\u00ebrndar\u00eb nga AP. Lajmi u b\u00eb i ditur nga vet\u00eb kryeministri teksa shpalli p\u00ebrb\u00ebrjen e qeveris\u00eb s\u00eb tij t\u00eb kat\u00ebrt radhazi.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas ekspert\u00ebve, Shqip\u00ebria p\u00ebrballet me sfida strukturore t\u00eb korrupsionit n\u00eb prokurimet publike, lidhje politike-biznesi dhe besim t\u00eb ul\u00ebt institucional. Rama \u00ebsht\u00eb prej m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekade kryeminist\u00ebr dhe synon q\u00eb vendi t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsohet n\u00eb Bashkimin Evropian, i cili ka standarde t\u00eb larta n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr korrupsionit. Pik\u00ebrisht ky mjet do t\u00eb shqyrtonte \u00e7do tender ku qeveria kontrakton kompani private dhe \u201cdo t\u00eb vler\u00ebsonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb objektive meritat e secil\u00ebs\u201d, sipas The Guardian.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cN\u00eb parim, ideja duket t\u00ebrheq\u00ebse: nj\u00eb entitet plot\u00ebsisht objektiv dhe i pakorruptuesh\u00ebm q\u00eb merr vendime t\u00eb bazuara n\u00eb informacionin e tender\u00ebve. Megjithat\u00eb, ky ideal nuk q\u00ebndron n\u00eb praktik\u00eb\u201d, thekson Jorge Vilas D\u00edaz Cordero, drejtor i Observatorit t\u00eb IA-s\u00eb n\u00eb Shkoll\u00ebn e Qeverisjes s\u00eb Universitetit Austral.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekspert\u00ebt theksojn\u00eb se, p\u00ebr t\u00eb kuptuar n\u00ebse ky mjet mund t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsoj\u00eb transparenc\u00ebn, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb shtrohet pyetja se kush dhe si e ka trajnuar k\u00ebt\u00eb inteligjenc\u00eb artificiale. Nj\u00eb nga pikat m\u00eb t\u00eb debatueshme \u00ebsht\u00eb se nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb e ditur qart\u00eb publikisht me \u00e7far\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash \u00ebsht\u00eb trajnuar Diella, \u00e7far\u00eb kriteresh vendimmarrjeje ndjek dhe cil\u00ebt mekanizma t\u00eb kontrollit t\u00eb jasht\u00ebm e mbik\u00ebqyrin.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cMungesa e transparenc\u00ebs n\u00eb proceset e prokurimeve publike mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb ekzistoj\u00eb, sepse ndoshta \u00ebsht\u00eb trajnuar p\u00ebr t\u00eb favorizuar ndonj\u00eb kompani t\u00eb caktuar dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjashtuar nj\u00eb tjet\u00ebr; jan\u00eb t\u00eb gjitha situata q\u00eb nuk mund t\u00eb dihen n\u00ebse nuk ka transparenc\u00eb n\u00eb at\u00eb proces\u201d, shpjegon Gast\u00f3n P\u00e9rez Alfaro, profesor n\u00eb UCEMA.<\/p>\n\n\n\n<p>Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, \u00e7do inteligjenc\u00eb artificiale \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtuar, trajnuar dhe kalibruar nga njer\u00ebz, me vlera, p\u00ebrpar\u00ebsi dhe k\u00ebndv\u00ebshtrime t\u00eb bot\u00ebs. \u201cRreziku q\u00ebndron tek besimi se algoritmet jan\u00eb t\u00eb paanshme kur n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ato pasqyrojn\u00eb \u2014 dhe ndonj\u00ebher\u00eb amplifikojn\u00eb \u2014 paragjykimet e pushtetit q\u00eb i krijon. Nuk ka IA t\u00eb past\u00ebr, ajo nuk \u00ebsht\u00eb objektive as neutrale, gjithmon\u00eb bart nj\u00eb bot\u00ebkuptim; objektiviteti nuk garantohet me makina, por me pluraliz\u00ebm, auditim dhe kontroll qytetar\u201d, shton Vilas D\u00edaz Cordero.<\/p>\n\n\n\n<p>Mariana Olier, avokate specialiste n\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe inteligjenc\u00ebn artificiale, pajtohet dhe thekson: \u201cN\u00ebse sistemi ushqehet me informacion historik q\u00eb p\u00ebrmban paragjykime, ekziston rreziku q\u00eb ato t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriten ose madje t\u00eb thellohen nga modeli\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb tjet\u00ebr pik\u00eb q\u00eb theksojn\u00eb ekspert\u00ebt \u00ebsht\u00eb se inteligjenca artificiale nuk ka aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb kuptuar kontekstin. \u201cN\u00ebse IA trajnohet me t\u00eb dh\u00ebna lokale, p\u00ebr shembull, modelet e kontraktimeve, ajo mund t\u00eb identifikoj\u00eb parregullsi ose anomali tipike t\u00eb atij mjedisi. Mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb njohjen e modeleve kontekstuale, por nuk e kupton kontekstin si nj\u00eb person i v\u00ebrtet\u00eb\u201d, shpjegon Antonella Stringhini, avokate dhe drejtoresh\u00eb akademike e projekteve t\u00eb Inteligjenc\u00ebs Artificiale n\u00eb UBATEC.<\/p>\n\n\n\n<p>Ekspert\u00ebt bien dakord se m\u00eb e mira \u00ebsht\u00eb t\u00eb kombinohet efikasiteti i IA-s\u00eb me kriterin njer\u00ebzor. IA mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb kursimin e koh\u00ebs dhe burimeve, por vendimmarrja njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore. \u201c\u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb njeriu t\u00eb rishikoj\u00eb, t\u00eb v\u00ebrtetoj\u00eb dhe t\u00eb shtoj\u00eb variabla q\u00eb IA nuk mund t\u2019i p\u00ebrfshij\u00eb, sepse lidhen me dimensionin njer\u00ebzor. Por fakti q\u00eb IA p\u00ebrshpejton nj\u00eb proces tenderimi nuk n\u00ebnkupton q\u00eb ai t\u00eb jet\u00eb i p\u00ebrjashtuar nga korrupsioni\u201d, thekson Lourdes Puente, politologe dhe drejtoresh\u00eb e Shkoll\u00ebs s\u00eb Politik\u00ebs dhe Qeverisjes n\u00eb UCA.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo shton se, duke qen\u00eb se nuk dihet se si \u00ebsht\u00eb trajnuar Diella, nuk njihet as n\u00ebse mbart paragjykime t\u00eb tjera. \u201c\u00c7do gj\u00eb tjet\u00ebr q\u00eb i shtohet, rrezikon t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb paragjykim. Dhe nuk duhet harruar q\u00eb edhe vet\u00eb rregullat kan\u00eb paragjykimin politik t\u00eb atyre q\u00eb i hartojn\u00eb\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Edhe Vilas D\u00edaz Cordero pajtohet, duke shpjeguar se dixhitalizimi mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb transparenc\u00eb, por pa reforma t\u00eb thella dhe pa nj\u00eb qytetari aktive, teknologjia rrezikon t\u00eb mbetet thjesht \u201ckozmetik\u00eb apo marketing\u201d. \u201cIA mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb mjet i dobish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb zbuluar parregullsi n\u00eb volume t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb dh\u00ebnash, por nuk mundet, m\u00eb vete, ta zhduk\u00eb korrupsionin. Madje mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb fasad\u00eb teknokratike q\u00eb simulon kontroll, nd\u00ebrsa fsheh forma t\u00eb reja t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb transparenc\u00ebs\u201d, shton ai.<\/p>\n\n\n\n<p>Stringhini sugjeron auditimin e kodit, modeleve, t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb trajnimit dhe kritereve t\u00eb vendimmarrjes. Ajo nxit gjithashtu q\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e p\u00ebrdorura p\u00ebr trajnim t\u00eb dokumentohen, t\u00eb jen\u00eb publike ose s\u00eb paku t\u00eb aksesueshme p\u00ebr organet e kontrollit dhe vendimet e Diella-s t\u00eb mbik\u00ebqyren nga njer\u00ebz.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEdhe pse IA mund t\u00eb ndihmoj\u00eb n\u00eb optimizimin e proceseve dhe rritjen e efikasitetit, ajo nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjidhje magjike: k\u00ebrkon transparenc\u00eb, auditim dhe kontroll t\u00eb vazhduesh\u00ebm njer\u00ebzor p\u00ebr t\u00eb shmangur rreziqe t\u00eb reja\u201d, shton Olier. Sipas saj, q\u00eb sistemi t\u00eb gjeneroj\u00eb besim, qeveria duhet t\u00eb garantoj\u00eb hapjen e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb p\u00ebrdorura, t\u00eb lejoj\u00eb auditime dhe t\u00eb siguroj\u00eb mbik\u00ebqyrje njer\u00ebzore n\u00eb \u00e7do moment. P\u00ebrndryshe, rrezikohet q\u00eb korrupsioni t\u00eb transferohet te algoritmi, duke mos e zgjidhur problemin e v\u00ebrtet\u00eb dhe duke krijuar burime t\u00eb reja jotransparente.<\/p>\n\n\n\n<p>Ajo sjell gjithashtu nj\u00eb dilem\u00eb tjet\u00ebr: kush mban p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr vendimet e marra nga IA? Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, Diella nuk ka personalitet juridik, prandaj mbetet e hapur pyetja se kush mban p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb p\u00ebr \u00e7do vendim q\u00eb sjell rezultate t\u00eb padrejta ose cenon t\u00eb drejtat e qytetar\u00ebve.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga&nbsp;Maria Josefina Lanzi,&nbsp;LA NACION Para disa dit\u00ebsh, nj\u00eb vend i vog\u00ebl n\u00eb Evrop\u00ebn Juglindore b\u00ebri lajm p\u00ebr nj\u00eb ngjarje t\u00eb pazakont\u00eb: kryeministri i tij, Edi Rama, njoftoi t\u00eb enjten e kaluar em\u00ebrimin e nj\u00eb ministreje t\u00eb gjeneruar nga inteligjenca artificiale. Dhe ajo q\u00eb premtonte inovacion, nuk vonoi t\u00eb zgjonte debate n\u00eb disa vende, rreth dobis\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2037,"featured_media":424773,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,5380,231,1454,235],"tags":[],"class_list":{"0":"post-424772","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-kryesore","9":"category-lajme","10":"category-politike","11":"category-vendi"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/424772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2037"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=424772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/424772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":424774,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/424772\/revisions\/424774"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/424773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=424772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=424772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=424772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}