{"id":49958,"date":"2018-10-26T13:34:10","date_gmt":"2018-10-26T11:34:10","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=49958"},"modified":"2018-10-26T13:34:10","modified_gmt":"2018-10-26T11:34:10","slug":"gjithcka-per-fenomenin-deja-vu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/gjithcka-per-fenomenin-deja-vu\/","title":{"rendered":"Gjith\u00e7ka p\u00ebr fenomenin \u201cD\u00e9j\u00e0 vu\u201d"},"content":{"rendered":"<p>Q\u00eb nga fillimi i koh\u00ebrave, njeriu \u00ebsht\u00eb subjekt i fenomeneve q\u00eb arsyeja njer\u00ebzore nuk di t\u2019i shpjegoj\u00eb.<\/p>\n<p>Deja vu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebtyre. Nj\u00eb kok\u00ebrr r\u00ebr\u00eb q\u00eb duket se pengon mekanizmat e logjik\u00ebs njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Vende q\u00eb nuk i kemi par\u00eb kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, e q\u00eb megjithat\u00eb i kemi vizituar. Situata t\u00eb pap\u00ebrjetuara asnj\u00ebher\u00eb, e megjithat\u00eb t\u00eb njohura. Ndonj\u00ebher\u00eb nj\u00eb dije p\u00ebr t\u00eb ardhmen q\u00eb nuk mund t\u00eb shpjegohet.<\/p>\n<p>Kontradikta<\/p>\n<p>Realiteti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201ctrek\u00ebnd\u00ebsh kat\u00ebrk\u00ebndor\u201d, dometh\u00ebn\u00eb di\u00e7ka kontradiktore, n\u00ebse nuk specifikohen parametrat brenda t\u00eb cil\u00ebve ne l\u00ebvizim. \u201cKjo gj\u00eb m\u00eb ka ndodhur nj\u00ebher\u00eb\u201d. \u201cN\u00eb k\u00ebt\u00eb vend m\u00eb duket se kam qen\u00eb\u201d. Jan\u00eb k\u00ebto format m\u00eb tipike n\u00eb t\u00eb cilat manifestohet fenomeni i\u00a0<em>deja vu-<\/em>s\u00eb. Edhe pse m\u00eb pas, po t\u00eb v\u00ebresh mir\u00eb e me kujdes, p\u00ebrtej nj\u00eb ndjesie t\u00eb fort\u00eb reminishence fillestare, pothuajse asnj\u00ebher\u00eb nuk pasohet nga nj\u00eb kujtes\u00eb e detajeve. Tamam sikur nj\u00eb pjes\u00eb e jona e di mir\u00eb se gj\u00ebrat n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nuk jan\u00eb tamam k\u00ebshtu. Po \u00e7far\u00eb mendon n\u00eb lidhje me fenomenin Arthur Funkhouser, ekspert, nj\u00eb prej psikolog\u00ebve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj bot\u00ebror\u00eb i\u00a0<em>deja vu<\/em>-s\u00eb, i cili rr\u00ebfen p\u00ebr fenomenin. \u201cKur isha shum\u00eb i ri, pata nj\u00eb seri eksperiencash shum\u00eb t\u00eb fuqishme, t\u00eb cilat dukej se i p\u00ebrkisnin kategoris\u00eb s\u00eb paranormales. M\u00eb duhet t\u00eb pranoj se e gjitha m\u00eb vinte n\u00eb siklet shum\u00eb t\u00eb madh, k\u00ebshtu q\u00eb nisa t\u00eb flas n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb me persona t\u00eb ndrysh\u00ebm, por askush nuk dinte t\u00eb m\u00eb thoshte asgj\u00eb. M\u00eb n\u00eb fund, nj\u00eb person mu p\u00ebrgjigj: Aha, ti je duke folur p\u00ebr\u00a0<em>deja vu<\/em>-n\u00eb.<\/p>\n<p>Shkaqet<\/p>\n<p>Cdo rast i\u00a0<em>deja vu<\/em>-s\u00eb duket i ndrysh\u00ebm nga t\u00eb tjer\u00ebt. Por \u00e7far\u00eb ka p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr ekspert, q\u00eb ndodhet n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb oqeanit, n\u00eb Amerik\u00eb, n\u00eb Seattle. \u201cM\u00eb shum\u00eb se sa llojet e ndrysh\u00ebm t\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>-s\u00eb, ne duhet t\u00eb analizojm\u00eb shkaqet, sepse duhet t\u00eb dini q\u00eb nuk ka nj\u00eb shkak t\u00eb vet\u00ebm, por jan\u00eb plot 71 t\u00eb till\u00eb\u201d, thot\u00eb Vernon Neppe, neurolog. \u201cP\u00ebr ta thjesht\u00ebsuar, mund ta ndajm\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>-n\u00eb n\u00eb pak kategori t\u00eb m\u00ebdha. E para p\u00ebrfshin\u00a0<em>deja vu<\/em>-n\u00eb q\u00eb ne e quajm\u00eb t\u00eb tipit shoq\u00ebrues, q\u00eb vjen p\u00ebr shkak t\u00eb stresit, t\u00eb ankthit. Ajo sjell trazime t\u00eb shkurt\u00ebr t\u00eb kujtes\u00ebs dhe t\u00eb perceptimit. Ose m\u00eb sakt\u00eb, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr probleme komunikimi nd\u00ebrmjet kujtes\u00ebs afatshkurt\u00ebr dhe kujtes\u00ebs afatgjat\u00eb. Ka pastaj eksperienca q\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb kufijt\u00eb e paranormales, si parandjenjat e k\u00ebqia, apo gj\u00ebra t\u00eb tjera si k\u00ebto.<\/p>\n<p>E dyta \u00ebsht\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>-ja psikotike, apo m\u00eb sakt\u00eb kur interpretohet keq realiteti. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb e quajm\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>\u00a0skizofrenike, e cila \u00ebsht\u00eb shpesh her\u00eb e lidhur me atak\u00ebt e panikut, apo edhe format m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb epilepsis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Origjina<\/p>\n<p>\u201cKjo gj\u00eb m\u00eb ka ndodhur nj\u00eb her\u00eb\u201d, \u201cn\u00eb k\u00ebt\u00eb vend un\u00eb kam qen\u00eb m\u00eb par\u00eb\u201d. Termi \u00ebsht\u00eb pag\u00ebzuar nga nj\u00eb psikolog francez, Meile Boirac, n\u00eb vitin 1876. Para tij, fenomeni njihej me emrin paramnezia. D\u00ebshmi t\u00eb tilla ka edhe n\u00eb veprat e Platonit. Edhe dishepulli m\u00eb i madh i Frojdit, Gustav Jung ka l\u00ebn\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb k\u00ebtij fenomeni. Esht\u00eb nj\u00eb fenomen ky q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb e kemi p\u00ebrjetuar nga j\u00eb her\u00eb. Kush nuk e ka patur asnj\u00ebher\u00eb ndjesin\u00eb q\u00eb ka qen\u00eb nj\u00eb her\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb caktuar edhe m\u00eb par\u00eb?<\/p>\n<p>Misteri<\/p>\n<p>\u201cKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. T\u00eb kesh tre dit\u00eb me radh\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>\u00a0\u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb, shumica e njer\u00ebzve kan\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>\u00a0vet\u00ebm pak her\u00eb gjat\u00eb t\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tyre. Mund t\u00eb jet\u00eb normale q\u00eb t\u00eb shkosh n\u00eb Venecia dhe t\u00eb t\u00eb duket sikur ke qen\u00eb nj\u00eb her\u00eb aty, po, por kjo vet\u00ebm p\u00ebr disa sekonda, dhe jo ashtu si i ka ndodhur Stefanias. Kjo histori v\u00eb n\u00eb kriz\u00eb \u00e7do lloj shpjegimi univok n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb fenomen. Ngrihet pyetja, p\u00ebrse vet\u00ebm atje, p\u00ebrse vet\u00ebm ato tre dit\u00eb dhe, m\u00eb pas, pas Venecias, asgj\u00eb?<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekad\u00eb, tezat e Vernon Neppet dukeshin m\u00eb prestigjozet n\u00eb sken\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Kjo, deri n\u00eb vitin 2006, kur nj\u00eb artikull q\u00eb u botua n\u00eb revist\u00ebn autoritare \u201cScience\u201d ka shkartisur letrat dhe ka shkundur nga themelet komunitetin shkencor.<\/p>\n<p>\u201cNe nuk e njohim t\u00eb gjith\u00eb mekanizmin e deja vu-s\u00eb, por vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb tij\u201d, thot\u00eb fituesi i Cmimit p\u00ebr Mjek\u00ebsin\u00eb n\u00eb 1997, Susumu Tonegava. \u201cAjo q\u00eb ne besojm\u00eb se ndodh \u00ebsht\u00eb: n\u00eb trurin ton\u00eb kemi q\u00eb nj\u00eb qark q\u00eb proceson dhe arkivon informacionet q\u00eb ne marrim dhe q\u00eb shkojn\u00eb dhe formojn\u00eb kujtes\u00ebn. Kur takon dik\u00eb, kur sheh nj\u00eb vend p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb e njeh, e kujton, apo e di q\u00eb nuk e ke par\u00eb asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb at\u00eb hap\u00ebsir\u00eb apo at\u00eb person. E b\u00ebjm\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb gjat\u00eb t\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs, edhe tani q\u00eb jemi duke folur madje. Por ndonj\u00ebher\u00eb, skena t\u00eb caktuara jan\u00eb kaq t\u00eb ngjashme, dhe informacionet q\u00eb t\u00eb vijn\u00eb nga realiteti t\u00eb kujtojn\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr skenar t\u00eb cilin nuk jemi m\u00eb n\u00eb gjendje q\u00eb ta dallojm\u00eb. Nj\u00eb pjes\u00eb e trurit, hipokampusi, t\u00eb thot\u00eb: kjo nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb ti je k\u00ebtu, sepse kujton n\u00eb fakt nj\u00eb vend t\u00eb ngjash\u00ebm dhe hyn n\u00eb nj\u00eb lloj qarku t\u00eb shkurt\u00ebr. Por pjesa tjet\u00ebr e trurit, i quajtur neokorteks ka nj\u00eb hap\u00ebsire m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb situatave t\u00eb p\u00ebrjetuara m\u00eb par\u00eb dhe t\u00eb thot\u00eb: Jo, kjo \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb ti je k\u00ebtu. Pik\u00ebrisht k\u00ebtu lind edhe konflikti\u201d.<\/p>\n<p>E reja m\u00eb e madhe q\u00eb sjellin studimet e Susumu Tonegav\u00ebs, \u00ebsht\u00eb se ai merret me trurin e kavieve, t\u00eb cil\u00ebve p\u00ebrmes manipulimeve gjenetike u ndryshohen disa celula cerebrale. \u201cTek minjt\u00eb e ndryshuar gjenetikisht \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb t\u00eb dallojn\u00eb, me fjal\u00eb t\u00eb tjera \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsoj si t\u00eb jen\u00eb viktima t\u00eb nj\u00eb\u00a0<em>deja vu-<\/em>je kronike, ngat\u00ebrrojn\u00eb gj\u00ebra q\u00eb u kan\u00eb ndodhur me gj\u00ebra q\u00eb nuk i kan\u00eb ndodhur asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb. Kemi par\u00eb veprimtarin\u00eb e minjve t\u00eb angazhuar n\u00eb nj\u00eb aktivitet eksplorues, kemi par\u00eb sjelljen e mutant\u00ebve n\u00eb dy vende t\u00eb ndrysh\u00ebm, i kemi v\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend, m\u00eb pas n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr dhe m\u00eb pas kemi b\u00ebr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb me minjt\u00eb normal\u00eb. N\u00eb t\u00eb dy ambientet, mutant\u00ebt ndjekin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn skem\u00eb sjelljeje, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb minjt\u00eb normal\u00eb e ndryshojn\u00eb at\u00eb. Nga kjo mund t\u00eb supozohet se nj\u00eb kategori e minjve arrijne q\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb dallimin dhe tjetra jo\u201d.<\/p>\n<p>Paranormale<\/p>\n<p>Remo Bodei, filozof q\u00eb \u00ebsht\u00eb marr\u00eb shum\u00eb me fenomenin, thot\u00eb se \u201cnj\u00eb mjek anglez, Artur Vigan, n\u00eb vitin 1844 kishte shkruajtur nj\u00eb lib\u00ebr q\u00eb prekte tem\u00ebn e\u00a0<em>deja vu<\/em>-s\u00eb dhe q\u00eb nisej nga ideja se n\u00eb dy hemisferat e trurit, nocionet mb\u00ebrrijn\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb koh\u00eb q\u00eb ndryshojn\u00eb nga nj\u00ebra tjetra me nj\u00eb fraksion t\u00eb sekond\u00ebs, pra m\u00eb par\u00eb n\u00eb nj\u00ebr\u00ebn hemisfer\u00eb dhe m\u00eb pas n\u00eb tjetr\u00ebn\u201d.<\/p>\n<p>Ne kemi vendosur q\u00eb t\u00eb mos ndalemi, por q\u00eb t\u00eb shkojm\u00eb dhe t\u00eb k\u00ebrkojm\u00eb p\u00ebrgjigjet n\u00eb vendin ku studimi i\u00a0<em>deja vu-<\/em>s\u00eb ka kryer hapat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj. N\u00eb Universitetin e Neuropsikiatris\u00eb n\u00eb Leeds, doktor Kris Mourin udh\u00ebheq nj\u00eb ekip studiuesish q\u00eb, n\u00ebp\u00ebrmjet teknologjive t\u00eb sofistikuara studion\u00a0<em>deja vu<\/em>-n\u00eb kronike, apo m\u00eb sakt\u00eb kur\u00a0<em>deja vu<\/em>shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Nj\u00ebri prej rasteve m\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme t\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>-s\u00eb i ka ndodhur nj\u00eb zot\u00ebrie t\u00eb moshuar anglez, Farell, i cili kur u thirr p\u00ebr ekzaminimin e par\u00eb refuzoi q\u00eb t\u00eb shkonte n\u00eb klinik\u00eb, sepse k\u00ebmb\u00ebngulte q\u00eb kish qen\u00eb tashm\u00eb nj\u00eb her\u00eb aty dhe i kishte kryer t\u00eb gjith\u00eb vizitat.<\/p>\n<p>\u201cFarell ishte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb rast interesant\u201d, thot\u00eb Mourin. \u201cKur ai erdhi k\u00ebtu n\u00eb klinik\u00eb dhe un\u00eb e vizitova, e kuptova menj\u00ebher\u00eb se kujtonte fjal\u00eb q\u00eb nuk i ishin th\u00ebn\u00eb asnj\u00ebher\u00eb. N\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme ai kishte pushuar s\u00eb pari televizorin dhe t\u00eb lexonte gazetat. E shoqja e pyeste: Si ka mund\u00ebsi q\u00eb ti di gj\u00ebra t\u00eb cilat nuk kan\u00eb ndodhur ende? Dhe ai i p\u00ebrgjigjej: Esht\u00eb e leht\u00eb, thjesht\u00eb sepse m\u00eb kujtohen\u201d.<\/p>\n<p>Esht\u00eb ndoshta n\u00eb ngjashm\u00ebrin\u00eb e k\u00ebtyre personave q\u00eb mund t\u00eb gjendet nj\u00eb shpjegim i pranuesh\u00ebm p\u00ebr p\u00ebrvoj\u00ebn e jasht\u00ebzakonshme t\u00eb zonj\u00ebs Stefania n\u00eb Venecia?<\/p>\n<p>\u201cHer\u00ebn e par\u00eb q\u00eb shkova n\u00eb Nju Jork, e nj\u00ebjta gj\u00eb m\u00eb ndodhi edhe mua\u201d, vazhdon Mourin. \u201cPata nj\u00eb\u00a0<em>deja vu<\/em>\u00a0kronike. E njihja shum\u00eb mir\u00eb Nju Jorkun e televizionit dhe gazetave dhe kisha shum\u00eb pritshm\u00ebri t\u00eb miat. Dhe jan\u00eb pik\u00ebrisht pritshm\u00ebrit\u00eb q\u00eb shkaktojn\u00eb k\u00ebto lloj situatash. Sa m\u00eb shum\u00eb q\u00eb mendon p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb, aq m\u00eb shum\u00eb ajo ndodh. N\u00eb fund t\u00eb udh\u00ebtimit mund t\u00eb thuhet vet\u00ebm se nuk ekziston nj\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb e vetme\u201d.<\/p>\n<p>\u201cTruri \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb kufi i dijes son\u00eb dhe duhet q\u00eb ne t\u00eb dim\u00eb m\u00eb shum\u00eb\u201d, thot\u00eb Mourin, \u201cduhet q\u00eb t\u00eb t\u00eb b\u00ebjm\u00eb hapa p\u00ebrpara sa i p\u00ebrket neurologjis\u00eb, psikologjis\u00eb dhe shkenc\u00ebs. N\u00eb nj\u00ebzet\u00eb vitet q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb do t\u00eb b\u00ebhen hapa gjigand\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb un\u00eb jam i sigurt\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Q\u00eb nga fillimi i koh\u00ebrave, njeriu \u00ebsht\u00eb subjekt i fenomeneve q\u00eb arsyeja njer\u00ebzore nuk di t\u2019i shpjegoj\u00eb. Deja vu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej k\u00ebtyre. Nj\u00eb kok\u00ebrr r\u00ebr\u00eb q\u00eb duket se pengon mekanizmat e logjik\u00ebs njer\u00ebzore. Vende q\u00eb nuk i kemi par\u00eb kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, e q\u00eb megjithat\u00eb i kemi vizituar. Situata t\u00eb pap\u00ebrjetuara asnj\u00ebher\u00eb, e megjithat\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[194,206],"tags":[],"class_list":{"0":"post-49958","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-lifestyle","7":"category-shkence"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=49958"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/49958\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=49958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=49958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=49958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}