{"id":52413,"date":"2018-11-27T18:22:32","date_gmt":"2018-11-27T17:22:32","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=52413"},"modified":"2018-11-27T18:23:33","modified_gmt":"2018-11-27T17:23:33","slug":"vemendje-tragjedia-e-pazbuluar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/vemendje-tragjedia-e-pazbuluar\/","title":{"rendered":"V\u00ebmendje\/ Tragjedia e pazbuluar &#8230;"},"content":{"rendered":"<p><em>Mij\u00ebra f\u00ebmij\u00eb polak\u00eb u rr\u00ebmbyen gjat\u00eb pushtimit gjerman nga viti 1939 deri n\u00eb vitin 1945 dhe u gjermanizuan me forc\u00eb. Fatet e dokumentuara nga DW dhe Interia.pl u prezantuan tani n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb n\u00eb Krakov.<\/em><\/p>\n<p>V\u00ebshtir\u00eb t\u00eb gjendet nj\u00eb tem\u00eb kaq pak e njohur n\u00eb historin\u00eb gjermano-polake si kjo e grabitjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Madje shum\u00eb polak\u00eb as e din\u00eb fare q\u00eb nazist\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrzgjedhur sipas kritereve racore, rr\u00ebmbyer dhe gjermanizuar me forc\u00eb deri n\u00eb 200 000 f\u00ebmij\u00eb polak\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb konferenc\u00eb me d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb asaj kohe, shkenc\u00ebtar\u00eb dhe gazetar\u00eb n\u00eb Universitetin e Krakovit\u00a0\u2013 nj\u00eb projekt i p\u00ebrbashk\u00ebt i Deutsche Welle-s dhe portalit polak Interia.pl \u2013 i ka dokumentuar tashm\u00eb fatet e t\u00eb prekurve.<\/p>\n<p><strong>Rr\u00ebmbimi i f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb vendet e pushtuara<\/strong><\/p>\n<p>Q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1938 kreu i eses\u00ebve Heinrich Himmler pat deklaruar se: \u201cUn\u00eb kam si synim ta sjell, ta grabis dhe ta vjedh nga t\u00eb mundem gjakun gjermanik.\u201d N\u00eb vendet e pushtuara m\u00eb von\u00eb, f\u00ebmij\u00ebt shk\u00ebputeshin nga prind\u00ebrit ose grabiteshin nga jetimoret. Kriteret e p\u00ebrzgjedhjes ishin syt\u00eb blu dhe flok\u00ebt biond\u00eb, sipas p\u00ebrfytyrimit t\u00eb idealizuar t\u00eb Hitlerit p\u00ebr \u201carian\u00ebt\u201d. Shoqata e SS-ve\u00a0\u201cLebensborn\u201d ishte p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr gjermanizimin e detyruesh\u00ebm t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve.<\/p>\n<p><strong>Takimi me d\u00ebshmitar\u00ebt<\/strong><\/p>\n<p>Barbara Paciorkiewicz\u00a0 u shk\u00ebput nga familja n\u00eb vitin 1942 nga Zyra Gjermane p\u00ebr t\u00eb Miturit n\u00eb Lodz t\u00eb Polonis\u00eb kinse p\u00ebr nj\u00eb kontroll mjek\u00ebsor dhe u d\u00ebrgua n\u00eb nj\u00eb nga strehimoret e shoqat\u00ebs \u201cLebensborn\u201d n\u00eb Polonin\u00eb e pushtuar. M\u00eb von\u00eb, p\u00ebr vajz\u00ebn kat\u00ebrvje\u00e7are u gjet nj\u00eb familje e dashur n\u00eb Lemgo t\u00eb Vestfalis\u00eb, n\u00eb Gjermani.\u00a0 Nga Barbara Paciorkiewicz u b\u00eb B\u00e4rbel Rossmann. Autoritetet gjermane p\u00ebrpiqeshin t\u2019ua ndryshonin identitetin f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb grabitur duke e fshehur k\u00ebshtu identitetin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb tyre edhe para prind\u00ebrve kujdestar\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb traum\u00eb p\u00ebr gjith\u00eb jet\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1948 B\u00e4rbel u kthye n\u00eb Poloni n\u00eb mosh\u00ebn dhjet\u00ebvje\u00e7are. Ishte e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb q\u00eb t\u00eb m\u00ebsohej, gjuh\u00ebn polake nuk e njihte mir\u00eb. \u201cErdha n\u00eb Gdansk te daja. Gj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb ai donte t\u00eb m\u00eb tregonte ishte ish-kampi i p\u00ebrqendrimit Stutthof dhe gjurm\u00ebt e krimeve t\u00eb gjerman\u00ebve. Dhe un\u00eb isha gjermane. Nuk e kuptoja bot\u00ebn\u201d, rr\u00ebfeu Paciorkiewicz me lot\u00ebt q\u00eb i rridhnin n\u00eb Konferenc\u00ebn e Krakovit para qindra pjes\u00ebmarr\u00ebsve.<\/p>\n<p>Trauma e v\u00ebrtet\u00eb filloi m\u00eb von\u00eb kur, si e re, ajo shkoi t\u00eb vizitonte maman\u00eb e saj gjermane dhe q\u00eb at\u00ebher\u00eb jetonte n\u00eb konflikt t\u00eb brendsh\u00ebm mes dy identiteteve. \u201cKjo \u00ebsht\u00eb thell\u00eb brenda meje, un\u00eb shpesh ndjehem e vetmuar dhe inferiore\u201d, thot\u00eb ajo. Jan\u00eb pasojat e koh\u00ebs s\u00eb pasluft\u00ebs, kur f\u00ebmij\u00ebt e shanin \u201cvajza e Hitlerit\u201d dhe madje e rrihnin.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb rr\u00ebnj\u00ebve<\/strong><\/p>\n<p>Edhe Hermann L\u00fcdeking vuan edhe sot nga pasojat e vonshme t\u00eb fatit t\u00eb luft\u00ebs. Ai u rr\u00ebmbye nga sht\u00ebpia e f\u00ebmij\u00ebve n\u00eb Lodz. Emrin e tij, Roman Roszatowski, ia kishin ndryshuar nazist\u00ebt n\u00eb strehimoren \u201cSonnenwise\u201d t\u00eb Lebensborn-it n\u00eb\u00a0 Kohren-Sahlis pran\u00eb Leipzigut. K\u00ebtu ai iu dor\u00ebzua p\u00ebr p\u00ebrkujdesje Maria L\u00fcdeking-ut, nj\u00eb aktivisteje naziste.<\/p>\n<p>82-vje\u00e7ari nuk ka mundur t\u2019i zbuloj\u00eb deri m\u00eb sot rr\u00ebnj\u00ebt e tij.\u00a0 \u201cKjo m\u00eb shqet\u00ebson shum\u00eb\u201d, thot\u00eb ai. Ai angazhohet n\u00eb shoqat\u00ebn \u201cF\u00ebmij\u00eb t\u00eb grabitur \u2013 Viktima t\u00eb harruara\u201d, e cila lufton p\u00ebr nj\u00eb d\u00ebmshp\u00ebrblim p\u00ebr k\u00ebt\u00eb grup viktimash. Deri tani pa rezultat.<\/p>\n<p><strong>Kompensime nuk ka<\/strong><\/p>\n<p>Ministria Federale e Financave shkroi n\u00eb vitin 2013 n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb se:<\/p>\n<p><em>\u201cK\u00ebt\u00eb fat e kan\u00eb p\u00ebsuar gjat\u00eb luft\u00ebs shum\u00eb familje dhe ka sh\u00ebrbyer si strategji lufte. Synimi n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb nuk ka qen\u00eb asgj\u00ebsimi ose heqja e liris\u00eb s\u00eb t\u00eb prekurve, por fitimi i tyre n\u00eb dobi t\u00eb vetes<\/em>.\u201d Gjykata administrative e K\u00eblnit n\u00eb korrik 2018 konstatoi se nuk ka baza ligjore p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblim. \u201cRepublika Federale d\u00ebmshp\u00ebrblen ato viktima t\u00eb nazizmit q\u00eb \u201cishin sulmuar nga regjimi nazist p\u00ebr shkak t\u00eb sjelljeve shoq\u00ebrore ose personale ose p\u00ebr shkak t\u00eb cil\u00ebsive t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb tyre, si p\u00ebr shembull, aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara mendore,\u201d tha gjykata. Megjith\u00ebse f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb grabitur u ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb padrejt\u00ebsi e pabesueshme, ata nuk i plot\u00ebsonin kushtet e nevojshme p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb d\u00ebmshp\u00ebrblim. L\u00fcdeking ka shkuar n\u00eb revizion kund\u00ebr vendimit.<\/p>\n<p><strong>Mure t\u00eb trasha<\/strong><\/p>\n<p>Dorothee Schmitz-K\u00f6ster, studiuese e let\u00ebrsis\u00eb dhe autore e disa librave mbi periudh\u00ebn naziste, \u00ebsht\u00eb e indinjuar nga debati i d\u00ebmshp\u00ebrblimit. Ajo e krahason at\u00eb me diskutimin q\u00eb u b\u00eb p\u00ebr d\u00ebmshp\u00ebrblimin e pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb detyruar, t\u00eb cil\u00ebt vet\u00ebm \u201cpas nj\u00eb procesi tejet t\u00eb v\u00ebshtire\u201d, m\u00eb n\u00eb fund, n\u00eb vitin 2000 me themelimin e fondacionit \u201cP\u00ebrkujtimi, P\u00ebrgjegj\u00ebsi dhe E ardhme\u201d. \u201c\u00cbsht\u00eb turp q\u00eb ngrihen mure t\u00eb tilla t\u00eb trasha dhe q\u00eb nuk mund t\u00eb sh\u00ebmben as me nj\u00eb gjest\u201d, thot\u00eb Schmitz-K\u00f6ster n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb me DW.<\/p>\n<p>Ajo vet\u00eb i \u00ebsht\u00eb drejtuar dy muaj m\u00eb par\u00eb Presidentit Frank-Walther Steinmeier\u00a0 me nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr takim me viktimat. Propozimi \u00ebsht\u00eb duke u shqyrtuar, thuhet n\u00eb p\u00ebrgjigje.<\/p>\n<p><strong>Viktima t\u00eb harruara<\/strong><\/p>\n<p>Sipas Joanna Lubecka, historiane n\u00eb Institutin e P\u00ebrkujtimit Komb\u00ebtar n\u00eb Krakov, f\u00ebmij\u00ebt e grabitur jan\u00eb \u201cviktima t\u00eb harruara\u201d, sepse numri i tyre \u00ebsht\u00eb relativisht i ul\u00ebt. Shkenc\u00ebtar\u00ebt polak\u00eb flasin p\u00ebr 200 mij\u00eb t\u00eb prekur. Por kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr viktimat e pushtimit gjerman, numri i tyre arrin miliona.<\/p>\n<p>Fatet e dokumentuara\u00a0 jan\u00eb botuar si lib\u00ebr n\u00eb Poloni\u00a0 n\u00ebn titullin \u201cTeraz jestescie Niemcami\u201d (\u201cTani jeni gjerman\u00eb\u201d). Botimi i tyre n\u00eb gjermanisht \u00ebsht\u00eb planifikuar p\u00ebr vitin 2019.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mij\u00ebra f\u00ebmij\u00eb polak\u00eb u rr\u00ebmbyen gjat\u00eb pushtimit gjerman nga viti 1939 deri n\u00eb vitin 1945 dhe u gjermanizuan me forc\u00eb. Fatet e dokumentuara nga DW dhe Interia.pl u prezantuan tani n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb n\u00eb Krakov. V\u00ebshtir\u00eb t\u00eb gjendet nj\u00eb tem\u00eb kaq pak e njohur n\u00eb historin\u00eb gjermano-polake si kjo e grabitjes s\u00eb f\u00ebmij\u00ebve. Madje shum\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2044,"featured_media":52414,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[191,323],"tags":[],"class_list":{"0":"post-52413","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bota","8":"category-kronika-e-zeze"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2044"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52413"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52413\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}