{"id":78349,"date":"2019-04-10T21:50:09","date_gmt":"2019-04-10T19:50:09","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=78349"},"modified":"2019-04-10T17:27:41","modified_gmt":"2019-04-10T15:27:41","slug":"unfpa-nje-ne-tre-gra-e-dhunuar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/unfpa-nje-ne-tre-gra-e-dhunuar\/","title":{"rendered":"UNFPA: Nj\u00eb n\u00eb tre gra e dhunuar"},"content":{"rendered":"<p>Tre dekada, pothuaj nj\u00eb gjenerat\u00eb, pasi vendet e Evrop\u00ebs Lindore dhe Azis\u00eb Qendrore dol\u00ebn nga kolapsi i Komunizmit dhe nis\u00ebn rrug\u00ebn e ekonomis\u00eb s\u00eb tregut dhe demokracis\u00eb, rajoni \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb n\u00eb mes t\u00eb nj\u00eb revolucioni t\u00eb nj\u00eb lloji tjet\u00ebr. Un\u00eb do ta quaja revolucioni i zgjedhjes.<\/p>\n<p>Zgjedhja ndodh kur njer\u00ebzit kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb marrin vendime p\u00ebr jet\u00ebn e tyre. Kjo fillon me pyetjet m\u00eb bazike: Me k\u00eb dua t\u00eb jem? A dua t\u00eb kem f\u00ebmij\u00eb? Sa f\u00ebmij\u00eb? \u00c7far\u00eb pune dua t\u00eb b\u00ebj? P\u00ebr \u00e7far\u00eb arsimimi kam nevoj\u00eb? \u00c7far\u00eb balance dua midis jet\u00ebs private familjare dhe pun\u00ebs apo aspiratave t\u00eb tjera?<\/p>\n<p>Kur njer\u00ebzit i b\u00ebjn\u00eb k\u00ebto zgjedhje lirisht, ata p\u00ebrparojn\u00eb. Zgjedhja \u00ebsht\u00eb fuqizim. Dhe e shohim zgjedhjen t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb kudo n\u00eb rajon, kur grat\u00eb dhe burrat, djemt\u00eb dhe vajzat i p\u00ebrdorin mund\u00ebsit\u00eb q\u00eb ofron bota jon\u00eb n\u00eb ndryshim p\u00ebr t\u00eb form\u00ebsuar jet\u00ebt e tyre dhe p\u00ebr t\u00eb ndjekur t\u00eb ardhmen q\u00eb duan.<\/p>\n<p>Por jo t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb. N\u00eb fakt, shumica e shoq\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb ende e p\u00ebrjashtuar nga revolucioni i zgjedhjes.<\/p>\n<p>P\u00ebr shembull Maria nga Moldova. Maria ishte 16 vje\u00e7 kur mbeti shtatz\u00ebn\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb. Ajo nuk dinte asgj\u00eb p\u00ebr kontracepsionin apo rrezikun nga nj\u00eb shtatz\u00ebni e hershme.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb nuk i kisha diskutuar kurr\u00eb k\u00ebto gj\u00ebra me n\u00ebn\u00ebn time. M\u00eb vinte turp,\u201d na tha. \u201cEdhe m\u00ebsueses s\u00eb biologjis\u00eb i vinte turp, mendoj, ndaj i shmangte k\u00ebto tema.\u201d<\/p>\n<p>Maria e la shkoll\u00ebn, megjith\u00ebse kishte qen\u00eb midis nx\u00ebn\u00ebsve m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00eb klas\u00ebn e saj. Sot, n\u00eb mosh\u00ebn 22 vje\u00e7are, ajo ka tre vajza. Familja mezi ia del t\u00eb siguroj\u00eb gj\u00ebrat bazike.<\/p>\n<p>Historia e Marias nuk \u00ebsht\u00eb unike. Si Maria, miliona djem dhe vajza nuk m\u00ebsojn\u00eb kurr\u00eb n\u00eb shkoll\u00eb ose brenda familjes se si ta mbrojn\u00eb veten nga shtatz\u00ebnit\u00eb e paplanifikuara dhe se si t\u00eb ken\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb respektueshme dhe t\u00eb barabarta. Ato lihen vet\u00ebm me pasojat, q\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb jan\u00eb edhe trondit\u00ebse p\u00ebr jet\u00ebn e tyre: lindja e nj\u00eb f\u00ebmije n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb hershme, shpesh duke i dh\u00ebn\u00eb fund arsimimit dhe i duke \u00e7uar drejt nj\u00eb jete ku mbizot\u00ebron varf\u00ebria dhe dhuna.<\/p>\n<p>Miliona gra kan\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb kurthin e marr\u00ebdh\u00ebnieve t\u00eb pabarabarta ose abuzive. Atyre nuk u lejohet t\u00eb marrin vendime p\u00ebr trupin, sh\u00ebndetin apo fertilitetin e tyre, por jetojn\u00eb n\u00ebn nj\u00eb frik\u00eb konstante dhune.<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shqet\u00ebsuese, nj\u00eb n\u00eb tre gra n\u00eb rajonin ton\u00eb ka provuar nj\u00eb form\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs fizike ose seksuale, shpesh nga nj\u00eb partner, tregon survey i fundit i mb\u00ebshtetur nga UNFPA.<\/p>\n<p>K\u00ebto nuk jan\u00eb thjesht statistika. \u00c7do vajz\u00eb q\u00eb braktis shkoll\u00ebn, \u00e7do grua q\u00eb rrihet apo mbyllet n\u00eb sht\u00ebpi do t\u00eb thot\u00eb nj\u00eb jet\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb rrezik serioz p\u00ebr t\u00eb mos realizuar potencialin e vet.<\/p>\n<p>Si shoq\u00ebri moderne ne nuk mund ta p\u00ebrballojm\u00eb humbjen e potencialeve apo talenteve t\u00eb miliona njer\u00ebzve q\u00eb hasin p\u00ebrjashtim dhe diskriminim: gra dhe t\u00eb rinj, persona me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuara, emigrant\u00eb, minoritete, t\u00eb moshuar dhe grupe t\u00eb tjera q\u00eb shtyhen n\u00eb qoshe. Ky nuk \u00ebsht\u00eb thjesht moral i domosdosh\u00ebm. Ai shkon n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb s\u00eb nj\u00eb vendi p\u00ebr t\u2019u drejtuar drejt stabilitetit dhe prosperitetit afatgjat\u00eb.<\/p>\n<p>Lajmi i mir\u00eb \u00ebsht\u00eb se ka shenja ndryshimi kudo. Prind\u00ebrit po fillojn\u00eb t\u00eb shohin vler\u00ebn e asaj n\u00ebse i japin f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre at\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn kan\u00eb nevoj\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb zgjedhjet e tyre t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe t\u00eb sigurta. Edhe n\u00ebse kjo p\u00ebrfshin tema t\u00eb tilla t\u00eb parehatshme si seksualiteti. Shum\u00eb t\u00eb rinj po dalin n\u00eb ball\u00eb dhe po angazhohen n\u00eb formimin e t\u00eb ardhmes s\u00eb tyre dhe at\u00eb t\u00eb vendeve t\u00eb tyre. Gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb burra po kuptojn\u00eb se rolet tradicionale gjinore jo vet\u00ebm d\u00ebmtojn\u00eb grat\u00eb, por minimizojn\u00eb eksperienc\u00ebn e tyre si partner\u00eb dhe baballar\u00eb. Njer\u00ebzit po kuptojn\u00eb se diferencat \u2013 qofshin gjinore, moshore apo aft\u00ebsi fizike \u2013 nuk ndikojn\u00eb n\u00eb vler\u00ebn dhe dinjitetin e brendsh\u00ebm t\u00eb jet\u00ebs njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>K\u00ebto transformime shtohen n\u00eb opinionin e fuqish\u00ebm t\u00eb ndryshimit. Ato na sjellin m\u00eb af\u00ebr realizimit t\u00eb vizionit t\u00eb formuluar 25 vite m\u00eb par\u00eb, n\u00eb themellet e Konferenc\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Popullsin\u00eb dhe Zhvillimin (ICPD), e cila vuri t\u00eb drejtat dhe zgjedhjet e individit n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb axhend\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb zhvillimit dhe theksoi se fuqizimi i grave dhe vajzave \u00ebsht\u00eb ky\u00e7 p\u00ebr mir\u00ebqenien e individ\u00ebve, familjeve, kombeve dhe bot\u00ebs.<\/p>\n<p>Sot, kur sh\u00ebnojm\u00eb 25 vjetorin e ICPD dhe prezantojm\u00eb k\u00ebt\u00eb raport t\u00eb Gjendjes s\u00eb Popullsis\u00eb s\u00eb Bot\u00ebs \u201cPun\u00eb e pambaruar: N\u00eb ndjekje t\u00eb t\u00eb Drejtave dhe Zgjedhjeve p\u00ebr t\u00eb Gjith\u00eb\u201d, ne i b\u00ebjm\u00eb thirrje qeverive, shoq\u00ebris\u00eb civile, sektorit privat dhe individ\u00ebve t\u00eb bashkohen me revolucionin e zgjedhjes. T\u00eb gjith\u00eb ne duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb pjes\u00ebn ton\u00eb p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb zgjedhjen nj\u00eb realitet p\u00ebr k\u00ebdo \u2013 p\u00ebrmes ligjeve dhe politikave, dhe p\u00ebrmes sjelljeve dhe q\u00ebndrimeve tona.<\/p>\n<p>Disa hapa mund t\u00eb t\u00eb \u00e7ojn\u00eb larg. Ofrimi i edukimit p\u00ebr jetes\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetshme n\u00eb t\u00eb gjitha shkollat p\u00ebr shembull. Zbatimi i politikave p\u00ebr zero toleranc\u00eb ndaj dhun\u00ebs kund\u00ebr grave dhe krijimi i sistemeve p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur t\u00eb mbijetuarit e dhun\u00ebs. Sigurimi i kujdesit p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt, leja prind\u00ebrore dhe arranxhimet fleksib\u00ebl t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb asnj\u00eb prind t\u00eb mos detyrohet t\u00eb zgjedh\u00eb midis f\u00ebmij\u00ebve apo karrier\u00ebs.<\/p>\n<p>Investimi n\u00eb politika p\u00ebr t\u00eb zgjeruar zgjedhjet e njer\u00ebzve dhe p\u00ebr t\u00eb mos l\u00ebn\u00eb asnj\u00eb pas, forcon at\u00eb q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt e quajn\u00eb \u201ckapital njer\u00ebzor\u201d, aft\u00ebsit\u00eb e kombinuara, njohurit\u00eb dhe eksperiencat e popullatave. Kjo gj\u00eb \u00ebsht\u00eb esenciale p\u00ebr performanc\u00ebn ekonomike. Dhe i vendos vendet n\u00eb nj\u00eb pozicion t\u00eb fuqish\u00ebm p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me pasojat e ndryshimit demografik, si\u00e7 jan\u00eb niveli i ul\u00ebt i lindjeve apo moshimi i popullatave.<\/p>\n<p>UNFPA, Fondi i Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Popullsin\u00eb, ka 50 vjet eksperienc\u00eb ndihme p\u00ebr vendet q\u00eb t\u00eb hartojn\u00eb politika t\u00eb tilla dhe k\u00ebshillim bazuar n\u00eb at\u00eb \u00e7ka ndodhur diku tjet\u00ebr. Ne jemi t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb ndihmojm\u00eb vendet e rajonit p\u00ebr t\u00eb \u00e7liruar fuqin\u00eb e tyre t\u00eb plot\u00eb t\u00eb zgjedhjes.<\/p>\n<p>Sepse zgjedhja nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb e drejt\u00eb q\u00eb duhet g\u00ebzuar nga \u00e7do person. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs esencial p\u00ebr t\u00eb formuar t\u00eb ardhmen ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Alanna Armitage \u00ebsht\u00eb Drejtoresha e Zyr\u00ebs Rajonale t\u00eb UNFPA p\u00ebr Evrop\u00ebn Lindore dhe Azin\u00eb Qendrore.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tre dekada, pothuaj nj\u00eb gjenerat\u00eb, pasi vendet e Evrop\u00ebs Lindore dhe Azis\u00eb Qendrore dol\u00ebn nga kolapsi i Komunizmit dhe nis\u00ebn rrug\u00ebn e ekonomis\u00eb s\u00eb tregut dhe demokracis\u00eb, rajoni \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb n\u00eb mes t\u00eb nj\u00eb revolucioni t\u00eb nj\u00eb lloji tjet\u00ebr. Un\u00eb do ta quaja revolucioni i zgjedhjes. Zgjedhja ndodh kur njer\u00ebzit kan\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb marrin vendime [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":67601,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,191],"tags":[],"class_list":{"0":"post-78349","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=78349"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/78349\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/67601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=78349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=78349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=78349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}