{"id":87213,"date":"2019-06-01T20:50:17","date_gmt":"2019-06-01T18:50:17","guid":{"rendered":"https:\/\/zjarr.tv\/?p=87213"},"modified":"2019-06-01T17:33:09","modified_gmt":"2019-06-01T15:33:09","slug":"tragjedia-e-everestit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/tragjedia-e-everestit\/","title":{"rendered":"Tragjedia e Everestit"},"content":{"rendered":"<p>Kur u pyet n\u00eb vitin 1923, pse dikush do t\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb ngjitej n\u00eb maj\u00ebn e malit Everest, alpinisti anglez Xhorxh Mallori, shqiptoi 3 fjal\u00eb t\u00eb pavdekshme: \u201dSepse \u00ebsht\u00eb atje!\u201d. P\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, sfida e paraqitur nga ekzistenca e Everestit si maja m\u00eb e lart\u00eb e bot\u00ebs, ka qen\u00eb nj\u00eb karrem p\u00ebr qindra alpinist\u00eb profesionist\u00eb.<\/p>\n<p>Ai ishte mesa duket josh\u00ebs edhe p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 11 alpinist\u00eb, q\u00eb kan\u00eb gjetur tragjikisht vdekjen n\u00eb mal k\u00ebt\u00eb sezon, duke sh\u00ebnuar vitin m\u00eb vdekjeprur\u00ebs n\u00eb Everest, q\u00eb kur nj\u00eb ortek vrau 21 njer\u00ebz n\u00eb Kampin Baz\u00eb n\u00eb vitin 2015. Edhe Mallori, ishte i destinuar t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb nga qindra t\u00eb zhdukurit n\u00eb malin e famsh\u00ebm, n\u00eb ndjekje t\u00eb \u00ebndrr\u00ebs s\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb \u201c\u00e7atin\u00eb e bot\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Sidoqoft\u00eb, kushtet e ashpra n\u00eb maj\u00ebn e Everestin, ishin t\u00eb panjohura p\u00ebr Mallorin, sherp\u00ebn (udh\u00ebrr\u00ebfyesin) Tencing Norgaj dhe klientin e tij, S\u00ebr Edmund Hillari, t\u00eb cil\u00ebt ishin njer\u00ebzit e par\u00eb t\u00eb regjistruar q\u00eb i`u ngjit\u00ebn malit m\u00eb 30 maj 1953.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa rreziku i Everestit, q\u00ebndronte dikur n\u00eb fatin se ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga vendet m\u00eb t\u00eb larta dhe m\u00eb shum\u00eb jo mik\u00ebprit\u00ebs n\u00eb Tok\u00eb, k\u00ebrc\u00ebnimi i tij \u00ebsht\u00eb sot i nj\u00eb lloji t\u00eb kund\u00ebrt: qasja ndaj tij. Kur Hillari dhe Norgai, mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb maj\u00ebn e Everestit 66 vjet m\u00eb par\u00eb, ata ishin ekspedita e n\u00ebnt\u00eb britanike e alpinizmit q\u00eb provonte t\u00eb ngjitej p\u00ebr her\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cSi Tencing dhe un\u00eb menduam se sapo t\u00eb ngjiteshim n\u00eb maj\u00eb, nuk kishte gjasa q\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb ta provonte dikush tjet\u00ebr\u201d- tha Hillari p\u00ebr \u201cNational Geographic Adventure\u201d n\u00eb p\u00ebrvjetorin e 50-t\u00eb t\u00eb ngjitjes n\u00eb vitin 2003. \u201cNuk mund ta kishim m\u00eb gabim sesa kaq!\u201d- theksoi ai. K\u00ebt\u00eb vit, Nepali l\u00ebshoi \u200b\u200bnj\u00eb num\u00ebr rekord prej 381 lejesh p\u00ebr t\u2019u ngjitur n\u00eb maj\u00ebn Everest, nj\u00eb num\u00ebr q\u00eb nuk p\u00ebrfshin ato alpinist\u00ebt q\u00eb shoq\u00ebrohen nga guidat.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, pavar\u00ebsisht nga kritikat p\u00ebr mbipopullimin e malit, turizmi i Everest mbetet nj\u00eb industri prej 100 milion\u00eb dollar\u00ebsh p\u00ebr Nepalin, dhe \u201cne nuk jemi n\u00eb gjendje ta l\u00ebm\u00eb Everestin t\u00eb pushoj\u00eb\u201d, shpjegoi sekretari i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i Shoqat\u00ebs s\u00eb Alpinist\u00ebve n\u00eb Nepal p\u00ebr \u201cThe Guardian\u201d n\u00eb vitin 2015.<\/p>\n<p>Prania e kaq shum\u00eb k\u00ebrkuesve t\u00eb emocioneve t\u00eb forta, e nxiti djalin e Norgaj, Jamling Tencing Norgaj, t\u00eb deklaroj\u00eb se ngjitja n\u00eb malin Everest e ka humbur tashm\u00eb \u201cshpirtin e tij t\u00eb aventur\u00ebs\u201d. Si p\u00ebr t\u00eb ilustruar pik\u00ebpamjen e tij, n\u00eb vitin 2014 nj\u00eb shtetas kinez u akuzua p\u00ebr p\u00ebrdorimin e nj\u00eb helikopteri, p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb ngritjen e maj\u00ebs m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, duke \u00e7elur nj\u00eb debat mbi motivet q\u00eb kan\u00eb realisht t\u00eb ashtuquajturit \u201cpseudo alpinist\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Kompani udh\u00ebrr\u00ebfyes oportunist\u00eb, fryjn\u00eb enkas numrin e alpinist\u00ebve t\u00eb pap\u00ebrvoj\u00eb n\u00eb mal, duke u ofruar turist\u00ebve ambicioz\u00eb nj\u00eb shans p\u00ebr t\u00eb arritur maj\u00ebn m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, p\u00ebr aq koh\u00eb sa ata mund t\u00eb paguajn\u00eb \u00e7mimin p\u00ebrkat\u00ebs. Sigurisht, jo t\u00eb gjitha vdekjet n\u00eb Everest k\u00ebt\u00eb vit kan\u00eb qen\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb mbipopullimit.<\/p>\n<p>Maja e k\u00ebtij maji, \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb sfid\u00eb e jasht\u00ebzakonshme edhe p\u00ebr alpinist\u00ebt m\u00eb me p\u00ebrvoj\u00eb. Koha e pak\u00ebt me mot t\u00eb mir\u00eb, krijoi mund\u00ebsi t\u00eb kufizuara p\u00ebr nj\u00eb ngjitje t\u00eb sigurt\u00eb, megjithat\u00eb, duke p\u00ebrkeq\u00ebsuar cil\u00ebsin\u00eb e alpinist\u00ebve q\u00eb synonin t\u00eb ngjiteshin n\u00eb maj\u00eb. Disa prej tyre \u201cthjesht nuk ishin t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr t\u2019u ngjitur n\u00eb mal\u201d, raportoi \u201cThe Ne\u00eb York Times\u201d, nd\u00ebrsa \u201calpinist\u00ebt e tjer\u00eb nuk dinin as t\u00eb vishnin si duhet k\u00ebpuc\u00ebt e alpinistit\u201d. Nd\u00ebrsa Alan Arnet, q\u00eb e ka ngjitur 4 her\u00eb Everestin, shpjegoi p\u00ebr \u201cOutside\u201d:\u201dTurmat e m\u00ebdha t\u00eb alpinist\u00ebve, edhe pse nuk jan\u00eb e vetmja arsye pse njer\u00ebzit vdesin n\u00eb Everest, e ngadal\u00ebsojn\u00eb ritmin e alpinist\u00ebve. K\u00ebshtu ata shtojn\u00eb lodhjen dhe p\u00ebrdorimin e oksigjenit\u201d.<\/p>\n<p>Dhe kjo \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia vdekjeprur\u00ebse n\u00eb Everest, ku rruga e vitit 2019 \u00ebsht\u00eb p\u00ebrshkruar si nj\u00eb \u201ckopsht zoologjik\u201d, nj\u00eb \u201csken\u00eb q\u00eb t\u00eb kujton Zotin e Mizrave\u201d. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pabesueshme, nuk ka m\u00eb k\u00ebrkesa p\u00ebr disa trajnime, apo p\u00ebr t\u00eb kaluar ndonj\u00eb lloj ekzaminimi t\u00eb gjendjes fizike, para se t\u00eb jepet nj\u00eb leje ngjitjeje n\u00eb Everest.<\/p>\n<p>Kina, \u00ebsht\u00eb i vetmi shtet q\u00eb zbaton kritere t\u00eb rrepta p\u00ebr shtetasit e saj, duke p\u00ebrfshir\u00eb ngjitjen e nj\u00eb tjet\u00ebr mali afro 8 mij\u00eb metra t\u00eb lart\u00eb, p\u00ebrpara se t\u00eb lejohet p\u00ebrpjekja p\u00ebr t\u00eb ngjitur Everestin nga ana e Tibetit. Edhe disa alpinist\u00eb me p\u00ebrvoj\u00eb, kan\u00eb propozuar ndryshime gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse n\u00eb menaxhimin e Everestit, duke p\u00ebrfshir\u00eb zgjerimin e sezonit t\u00eb ngjitjes, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe, duke ruajtur dhe rregulluar m\u00eb rrept\u00ebsisht rrug\u00ebt dhe manualet e ngjitjes, dhe vendosur nj\u00eb kufi maksimal p\u00ebr numrin e njer\u00ebzve n\u00eb mal n\u00eb nj\u00eb sezon t\u00eb caktuar.<\/p>\n<p>N\u00eb shum\u00eb aspekte, kurr\u00eb nuk ka qen\u00eb m\u00eb e sigurt se tani ngjitja n\u00eb Everest, \u201ckryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb marshimit m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, parashikimit t\u00eb sakt\u00eb t\u00eb motit, dhe m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb ngjiten n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb operacioneve komerciale\u201d- thot\u00eb Arnet p\u00ebr \u201cNational Geographic\u201d.<\/p>\n<p>Si\u00e7 e ka treguar ky vit, rreziku q\u00ebndron n\u00eb popullaritetin e k\u00ebtij sporti n\u00eb mesin e t\u00eb pap\u00ebrgatiturve, t\u00eb cil\u00ebt e b\u00ebjn\u00eb ngjitjen nj\u00eb aktivitet t\u00eb rreziksh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt. \u201cEveresti, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb kryesisht i shk\u00ebputur nga pjesa tjet\u00ebr e ngjitjes dhe alpinizmit. Ai \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb unike, q\u00eb t\u00ebrheq shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb zakonisht nuk kan\u00eb shum\u00eb interes n\u00eb k\u00ebt\u00eb sport. Dhe kjo v\u00ebrtetohet nga mbulimi mediatik\u201d- v\u00ebren Peter Bumon t\u00eb \u201cThe Guardian\u201d .<\/p>\n<p>M\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, rritja e turizmit n\u00eb Everest, ka qen\u00eb nj\u00eb barr\u00eb m\u00eb e madhe mbi sherpat. Nepalez\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb viktimave t\u00eb Everestit, kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr vdekjet q\u00eb lidhen me industrin\u00eb e turizmit ekstrem. \u201cN\u00eb qoft\u00eb se p\u00ebr shembull, 1 % e udh\u00ebrr\u00ebfyesve amerikan\u00eb do t\u00eb vdisnin n\u00eb vendin e pun\u00ebs \u2013 shkalla e vdekshm\u00ebris\u00eb n\u00eb Everest e sherpave \u2013 industria e guidave do t\u00eb zhdukek\u201d \u2013 shkruante Grejson Shafer n\u00eb vitin 2014 pas vdekjes s\u00eb tmerrshme t\u00eb 16 sherpave n\u00eb nj\u00eb ortek d\u00ebbore.<\/p>\n<p>\u201cPor, ngjitja n\u00eb Himalaje \u00ebsht\u00eb kuptuesh\u00ebm nj\u00eb aktivitet jasht\u00ebzakonisht i rreziksh\u00ebn, dhe njer\u00ebzit q\u00eb e luajn\u00eb ende k\u00ebt\u00eb loj\u00eb, frym\u00ebzohen me shum\u00eb nga orgjina romantike e k\u00ebtij lloj eksplorimi, sesa n\u00eb statusin e saj aktual si turiz\u00ebm rekreativ\u201d- theksoi ai.<\/p>\n<p>Thuhet se nj\u00eb alpinist i v\u00ebrtet\u00eb, \u201cnuk k\u00ebnaqet duke ngjitur k\u00ebt\u00eb kod\u00ebr apo mal, por duke ngjitur vetveten\u201d. Por, me Everestin q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb tundues s\u00eb kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb, disa njer\u00ebz nuk mund t\u2019i rezistoj\u00eb rrug\u00ebve m\u00eb t\u00eb shkurtra, duke p\u00ebrdorur njer\u00ebz t\u00eb trajnuar dhe duke i paguar ata sa k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sh\u00ebrbim.<\/p>\n<p>Kjo qasje, \u00ebsht\u00eb ajo \u00e7ka e b\u00ebn malin m\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm, si p\u00ebr alpinist\u00ebt e pap\u00ebrvoj\u00eb q\u00eb bllokojn\u00eb rrug\u00ebt, ashtu edhe p\u00ebr udh\u00ebrfyesit e zon\u00ebs, jet\u00ebt e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuara q\u00eb t\u2019i ndihmojn\u00eb t\u00eb par\u00ebt. Megjithat\u00eb, deri kur m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebz t\u00eb ndalojn\u00eb s\u00eb ngjituri n\u00eb Everest, gjendja tragjike e malit dhe industria e turizmit ekstrem n\u00eb Himalaja, \u00ebsht\u00eb e destinuar t\u00eb vazhdoj\u00eb. \u201cNuk \u00ebsht\u00eb mali q\u00eb ne e pushtojm\u00eb, por vetja jon\u00eb\u201d- tha dikur Edmund Hilari. Vet\u00ebm tani, me nj\u00eb ironi ther\u00ebse, mund ta kuptojm\u00eb se sa t\u00eb drejt\u00eb kishte.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kur u pyet n\u00eb vitin 1923, pse dikush do t\u00eb p\u00ebrpiqej t\u00eb ngjitej n\u00eb maj\u00ebn e malit Everest, alpinisti anglez Xhorxh Mallori, shqiptoi 3 fjal\u00eb t\u00eb pavdekshme: \u201dSepse \u00ebsht\u00eb atje!\u201d. P\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra, sfida e paraqitur nga ekzistenca e Everestit si maja m\u00eb e lart\u00eb e bot\u00ebs, ka qen\u00eb nj\u00eb karrem p\u00ebr qindra alpinist\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2013,"featured_media":86396,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,191],"tags":[],"class_list":{"0":"post-87213","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-aktualitet","8":"category-bota"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87213\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zjarr.tv\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}