Gjatë natës së së premtes, Shtetet e Bashkuara kryen sulme ajrore në të gjithë Venezuelën, me shpërthime që tronditën kryeqytetin Karakas para agimit. Pak më pas, Donald Trump njoftoi se forcat amerikane kishin kapur presidentin e Venezuelës, Nicolás Maduro, dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, dhe i kishin nxjerrë jashtë vendit.
Sulmi tronditës dhe kapja e paprecedentë e një presidenti në detyrë vijnë pas muajsh presioni intensiv nga SHBA ndaj Venezuelës. Që nga shtatori, marina amerikane ka grumbulluar një flotë të madhe pranë brigjeve të Venezuelës dhe ka kryer sulme ajrore ndaj anijeve të dyshuara për trafik droge në Karaibe dhe Paqësor, si edhe ka sekuestruar cisterna venezueliane të naftës. Të paktën 110 persona janë vrarë në sulmet ndaj anijeve, të cilat grupet për të drejtat e njeriut thonë se mund të përbëjnë krime lufte.
Zyrtarët venezuelianë kanë akuzuar SHBA se po përpiqen të sigurojnë akses në rezervat e naftës së vendit, më të mëdhatë në botë.
Bombardimi i Venezuelës dhe kapja e Maduros përbëjnë një përshkallëzim serioz dhe dramatik të fushatës amerikane. E ardhmja e regjimit qeverisës në Venezuelë mbetet e pasigurt.
Si arritëm deri këtu?
Që kur Trump mori detyrën për mandatin e tij të dytë, ai e ka vënë Maduron në shënjestër, duke ndjekur një fushatë presioni maksimal ndaj regjimit venezuelian. Ai e ka akuzuar Maduron se qëndron pas veprimtarive destabilizuese në Amerikë, përfshirë trafikun e drogës dhe emigracionin e paligjshëm drejt SHBA. Në korrik, SHBA shpallën një shpërblim prej 50 milionë dollarësh, rreth 37 milionë paundësh, për kapjen e Maduros, duke e akuzuar atë si një nga trafikantët më të mëdhenj të drogës në botë.
Administrata Trump i shpalli bandat venezueliane, si “Tren de Aragua”, organizata terroriste dhe nisi sulme ajrore ndaj trafikantëve të dyshuar të drogës në Detin Karaibe. Më pas, SHBA filluan të sekuestrojnë cisterna venezueliane dhe të rrisin praninë e tyre ushtarake në ujërat përreth vendit të Amerikës së Jugut.
Trump ka flirtuar hapur me idenë e ndryshimit të regjimit në Venezuelë. Në fund të nëntorit, ai i dha Maduros një ultimatum për të dorëzuar pushtetin, duke i ofruar kalim të sigurt jashtë vendit. Maduro e refuzoi ofertën, duke u thënë mbështetësve se nuk donte “një paqe skllavi” dhe duke akuzuar SHBA se synojnë të kontrollojnë rezervat e naftës së vendit.
Ndërsa administrata Trump rriste presionin, qeveria në Karakas herë pas here dukej e hutuar. Maduro deklaroi vazhdimisht se Venezuela nuk donte luftë me SHBA, në një rast vallëzoi përpara studentëve venezuelianë me tekstin “jo luftë, po paqe” dhe imitoi lëvizjen e grushtave të Trump. Të enjten, dy ditë para kapjes së tij, Maduro tha në një intervistë televizive se do ta mirëpriste investimin amerikan në sektorin e naftës.
Pse SHBA dhe Venezuela janë në konflikt?
Marrëdhëniet mes SHBA dhe Venezuelës janë të tensionuara që kur Hugo Chávez u bë president në vitin 1999. Socialist i deklaruar dhe antiimperialist, Chávez e zemëroi SHBA me kundërshtimin e tij ndaj pushtimeve të Afganistanit dhe Irakut, si edhe me aleancat me vende si Kuba dhe Irani. Marrëdhëniet u përkeqësuan më tej pasi Chávez akuzoi SHBA për mbështetjen e një grushti shteti në vitin 2002.
Për shumë në SHBA, veçanërisht në krahun më të ashpër të Partisë Republikane, orientimi socialist i qeverisë venezueliane e ka bërë atë një kundërshtar natyror, së bashku me aleaten e saj Kubën.
Ndërsa Chávez konsolidoi pushtetin, ndëshkoi kundërshtarët politikë dhe shtetëzoi pjesën më të madhe të sektorit privat, SHBA e dënuan Venezuelën për shkeljet e të drejtave të njeriut. Pavarësisht disa zbutjeve të vogla ndër vite, marrëdhëniet vazhduan të përkeqësohen, veçanërisht pasi Maduro mori pushtetin në vitin 2013.
Nën administratën Trump, SHBA e paraqitën qeverinë e Maduros si të paligjshme, duke njohur Juan Guaidón, kryetarin e parlamentit, si president të Venezuelës në vitin 2019.
Në korrik 2024, Maduro duket se pësoi një humbje të thellë në zgjedhjet presidenciale, mes zemërimit të gjerë ndaj sundimit të tij gjithnjë e më autoritar dhe kolapsit ekonomik. Administrata Biden njohu kandidatin e opozitës, Edmundo González, si fitues. Të dhënat e detajuara të votimit, të publikuara nga opozita dhe të verifikuara nga ekspertë të pavarur, tregonin se González kishte fituar, por Maduro u kap pas pushtetit duke nisur një shtypje të ashpër.
Në fillim të dhjetorit, administrata Trump publikoi atë që e quajti “korolaria Trump”, sipas së cilës hemisfera perëndimore duhet të kontrollohet nga SHBA politikisht, ekonomikisht, tregtarisht dhe ushtarakisht. Si pjesë e doktrinës së re Trump, ushtria amerikane mund të përdoret për të siguruar akses në burime energjie dhe minerale në rajon.
Kush është Nicolás Maduro dhe pse e kapi Trump?
Maduro është president i Venezuelës që nga viti 2013. Ish shofer autobusi, ai u ngrit nën Chávez, duke shërbyer si ministër i Jashtëm, përpara se të bëhej president pas vdekjes së Chávezit.
Sundimi i Maduros konsiderohet diktatorial, me OKB që vlerëson se në vitin 2019 mbi 20.000 venezuelianë u vranë në ekzekutime jashtëgjyqësore. Institucione kyçe, si gjyqësori, janë gërryer dhe sundimi i ligjit është përkeqësuar. Marrëdhëniet me SHBA kanë vuajtur gjithashtu.
Muajt e fundit, Trump ka kërkuar vazhdimisht largimin e Maduros, duke e akuzuar se dërgon drogë dhe kriminelë në SHBA, një pretendim për të cilin ekspertët thonë se mungojnë provat.
Pavarësisht muajsh retorike në rritje, kapja e presidentit në detyrë të shtunën erdhi pa paralajmërim dhe autoritetet venezueliane duket se u kapën në befasi nga operacioni i guximshëm.
Çfarë ndodh tani?
E ardhmja është e pasigurt. Ministri i Mbrojtjes i Venezuelës është zotuar të vazhdojë luftën dhe u ka bërë thirrje qytetarëve të bashkohen për të rezistuar ndaj “pushtimit” të huaj, duke e quajtur rezistencën ndaj SHBA “luftë për liri”.
Edhe pse Maduro është kapur, institucionet dhe ushtria venezueliane duken ende funksionale. Nuk është e qartë nëse sulmi i së shtunës ishte fillimi i një konflikti më të gjerë apo një operacion i izoluar. Udhëheqës të opozitës venezueliane, me në krye fituesen e Çmimit Nobel për Paqe María Corina Machado, i kanë bërë thirrje Trumpit të ndihmojë një kryengritje në vend.
SHBA kanë zhvilluar më parë lojëra lufte për të simuluar një skenar ku udhëheqja e Venezuelës “pritet në kokë”. Simulimet parashikonin kaos të zgjatur, me refugjatë që do të largoheshin masivisht dhe grupe rivale që do të luftonin për kontrollin e vendit.
“Do të kishit kaos të zgjatur, pa një rrugë të qartë daljeje”, tha Douglas Farah, ekspert i Amerikës Latine që ndihmoi në zhvillimin e këtyre simulimeve./Lapsi.al
