Një sistem proporcional kombëtar me lista të hapura, ndarja e qartë mes partisë dhe shtetit, si dhe një reflektim mbi mënyrën e ushtrimit të pushtetit janë disa nga propozimet kryesore të ish-ministres së Jashtme, Elisa Spiropali në mocionin për “Marrëveshjen e Re për Shqipërinë”, të cilin ajo e ka bërë publik.

Në dokumentin e dorëzuar në Asamblenë Kombëtare të Partisë Socialiste, Spiropali kërkon hapjen e një dialogu të gjerë kombëtar, duke argumentuar se protestat dhe pakënaqësitë qytetare nuk duhet të injorohen, por të shihen si një mundësi për reflektim dhe reformim.

Sipas saj, Shqipëria ka nevojë për më shumë përfaqësim, më shumë demokraci të brendshme, më shumë meritokraci dhe institucione më të forta, ndërsa PS duhet të nisë ndryshimin duke reformuar fillimisht veten.

Dokumenti i plotë

Ky dokument nuk ishte menduar të bëhej publik. E përgatita dhe e dërgova në Asamblenë Kombëtare si një kontribut për debatin brenda Partisë Socialiste mbi të ardhmen e përbashkët.

Për arsye të interesimit të medias, vendosa ta ndaj me publikun, me bindjen se një debat që synon të ardhmen e Shqipërisë fiton më shumë vlerë kur zhvillohet hapur. Dokumenti mbetet një propozim për diskutim, i hapur ndaj çdo ideje, vërejtjeje dhe kontributi.

***

Kryeministrit dhe Kryetarit të Partisë Socialiste Edi RAMA

Asamblesë Kombëtare të Partisë Socialiste

Anëtarësisë së Partisë Socialiste

Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste

MOCION PËR HAPJEN E DIALOGUT KOMBËTAR MBI MARRËVESHJEN E RE PËR SHQIPËRINË

PJESA I

Shqipëria ka hyrë në një moment vendimtar historik, politik e shoqëror. Institucionet funksionojnë, ekonomia vazhdon të rritet dhe proceset demokratike zhvillohen rregullisht. Megjithatë, shoqëria shqiptare po kërkon një fazë të re të demokracisë së saj: më shumë përfaqësim, më shumë pjesëmarrje, më shumë besim te institucionet, më shumë  drejtësi shoqërore dhe një marrëdhënie më të drejtë ndërmjet qytetarit dhe shtetit.

Kjo është një kërkesë që nuk mund të shpërfillet. Në një demokraci të pjekur, energjia qytetare nuk shihet si kërcënim, por si një mundësi për reflektim, vetëkorrigjim, përmirësim.

Shoqëritë demokratike nuk forcohen duke heshtur zërat kritikë, por duke krijuar institucione që dinë t’i dëgjojnë, t’i kuptojnë dhe t’u përgjigjen me reforma.

Pikërisht këtë po kërkon edhe koha që po jetojmë. Jo më pak demokraci, por më shumë demokraci. Jo më shumë kontroll, por më shumë besim. Jo më shumë personalizim të pushtetit, por institucione më të forta se individët. Jo privilegj, por meritë. Jo mbyllje, por garë. Jo vetëkënaqësi, por vetëkorrigjim. Më shumë përulësi, më pak arrogancë.

Shoqëria shqiptare kërkon më shumë garë dhe më pak privilegj. Më shumë meritë dhe më pak besnikëri personale. Më shumë institucione dhe më pak personalizim. Më shumë përfaqësim dhe më pak përqëndrim të vendimmarrjes. Më shumë konkurrence ekonomike, më pak favorizim. Kërkon një shtet ku ligji është mbi pushtetin dhe ku pushteti nuk identifikohet me askënd.

Kjo është kultura demokratike që duhet të ndërtojmë. Kalimi nga kultura e individit te kultura e institucionit. Nga administrimi i pushtetit te vetëkufizimi i pushtetit. Nga bindja se shumica ka gjithmonë të drejtë, te bindja se demokracia forcohet vetëm kur pushteti pranon kontroll, kritikë dhe korrigjim.

Prej javësh, në rrugët e Tiranës po shfaqet një energji qytetare që kërkon të përfaqësohet. Një mobilizim politik dhe shoqëror, sidomos nga brezi i ri, që nuk mund të shpërfillet pa pasoja.

Shumica qeverisëse nuk duhet ta shohë këtë si një zhurmë që duhet shtypur dhe injoruar, por si një moment reflektimi për demokracinë shqiptare. Ne besojmë se çdo shoqëri demokratike bëhet më e fortë kur institucionet kanë guximin të dëgjojnë qytetarët e tyre, edhe kur ata shprehin pakënaqësi, kërkojnë ndryshim apo sfidojnë mënyrën se si ushtrohet pushteti.

Përgjegjësia jonë nuk është të gjykojmë këtë zë. Përgjegjësia jonë është ta dëgjojmë, ta kuptojmë dhe t’i përgjigjemi me më shumë demokraci, më shumë përfaqësim, më shumë llogaridhënie dhe më shumë besim. Pikërisht këtu fillon arsyeja e këtij mocioni.

Në këto vite Shqipëria ka ndërtuar stabilitet politik, institucione më të forta dhe ekonomi më të zhvilluar. Por, çdo model politik ka ciklin e vet. Sistemi që ndërtoi stabilitetin, nuk prodhon domosdoshmërisht më shumë përfaqësim, më shumë garë dhe më shumë hapësirë për energjitë e reja të shoqërisë.

Marrëveshja politike e vitit 2008 i shërbeu stabilitetit institucional të kohës së saj. Sot, kufijtë e atij modeli janë bërë të dukshëm. Ai nuk krijon më të njëjtën hapësirë për konkurrencë, garë dhe pjesëmarrje që kërkon shoqëria shqiptare.

Shqipëria nuk ka nevojë për një tranzicion të ri. Ka nevojë për një fazë të re të demokracisë së saj. Një fazë ku zhvillimi ekonomik ecën së bashku me demokratizimin politik; ku pushteti pranon kufijtë e vet; ku institucionet fitojnë më shumë autoritet se individët; ku meritokracia zë vendin e privilegjit; ku shteti forcohet përmes vetëkorrigjimit dhe jo përmes vetëmbrojtjes.

Pikërisht për këtë arsye propozohet hapja e Dialogut Kombëtar për Marrëveshjen e Re për Shqipërinë.

Jo si një dokument partie dhe as si një program qeverisës, por si një proces kombëtar që synon të ripërtërijë marrëdhënien mes shtetit, institucioneve, politikës dhe qytetarëve.

Ky proces duhet të fillojë me gatishmërinë për të reformuar mënyrën se si ushtrohet pushteti, për të forcuar institucionet, për të zgjeruar përfaqësimin, për të rikthyer besimin dhe për të krijuar një kulturë të re politike, ku vetëpastrimi të jetë shenjë force dhe jo dobësie.

Vetëm një Parti Socialiste që reformon veten, mund t’u kërkojë shqiptarëve një marrëveshje të re me shtetin. Vetëm një Parti Socialiste që hap rrugë për energji të reja, përfaqësim të ri, mund t’i përgjigjet me besueshmëri mesazhit që vjen nga shoqëria. Vetëm një Parti Socialiste që kërkon përgjegjësi nga ata që ushtrojnë pushtetin në emër të saj, mund të jetë konkurruese dhe fituese, jo për shkak të forcës së pushtetit, por për arsye të ideve, besueshmërisë dhe vlerave të saj.

Prandaj propozojmë që ky proces të mos kufizohet vetëm në drejtimin politik të Partisë Socialiste, por t’i nënshtrohet një konsultimi të hapur me të gjithë anëtarësinë e saj.

Shqipëria ka nevojë për një marrëveshje të re me qytetarët. Partia Socialiste ka detyrimin të bëjë më parë marrëveshjen e saj të re me vetveten. Vetëm kështu mund të kapërcejmë krizën e pushtetit, të rifitojmë besimin e qytetarëve dhe t’i përgjigjemi me përgjegjësi demokratike zërit që sot dëgjohet në rrugët e Shqipërisë.

Mbi këtë bindje, Socialistet duhet të marrin përsipër angazhimet ndaj vetvetes.

PJESA II

Angazhimet e Partisë Socialiste ndaj vetvetes

Asnjë Marrëveshje e Re për Shqipërinë nuk mund të jetë e besueshme, nëse nuk fillon nga vetë Partia Socialiste, shumica qeverisëse e vendit. Ndryshimi që kërkojmë për Shqipërinë, duhet të fillojë nga mënyra se si organizohemi, si konkurrojmë dhe si ushtrojmë përgjegjësinë politike brenda nesh. Për këtë arsye, Partia Socialiste merr përsipër këto angazhime.

1. Të bëhet partia më demokratike në Shqipëri.

Demokracia që kërkojmë për shtetin duhet të fillojë nga vetë organizimi ynë politik.

2. Të garantojë zgjedhje të lira, konkurruese dhe periodike në çdo nivel të organizimit.

Asnjë funksion nuk duhet të jetë i përhershëm dhe asnjë përgjegjësi nuk duhet të jetë e pakonkurrueshme.

3. Të rikthejë debatin si kulturë politike, larg personalizimit ekstrem dhe vendimmarrjeve të mbyllura.

Forumet e Partisë Socialiste duhet të jenë vende ku idetë përballen, jo thjesht ku vendimet miratohen.

4. Të garantojë përfaqësimin e mendimeve, rrymave dhe ndjeshmërive të ndryshme politike brenda së majtës demokratike.

Pluralizmi i ideve është burim force, dhe jo shkak dobësie.

5. Të ndërtojë meritokracinë si rregull themelor të promovimit politik.

Karriera politike duhet të mbështetet mbi punën, integritetin, dijen dhe kontributin publik.

6. Të krijojë më shumë hapësirë për brezin e ri.

Të rinjtë nuk duhet të jenë vetëm pjesëmarrës në fushata, por pjesëmarrës në vendimmarrje.

7. Të forcojë autonominë e forumeve dhe organizatave të saj.

Organizatat e Partisë duhet të kenë rol real në formësimin e politikave dhe të mos funksionojnë vetëm si struktura mobilizuese.

8. Të promovojë etikën e përgjegjësisë publike.

Funksionet politike nuk janë privilegj. Janë përgjegjësi ndaj qytetarëve dhe ndaj vetë Partisë Socialiste.

9. Të vendosë transparencën si standard të vendimmarrjes.

Vendimet e rëndësishme politike duhet të ndërtohen mbi konsultim, argument dhe përgjegjësi.

10. Të mbetet një parti që reformon vazhdimisht vetveten.

Historia ka treguar se partitë nuk dobësohen kur ndryshojnë; dobësohen kur besojnë se nuk kanë më nevojë të ndryshojnë.

11. Të ndajë qartë Partinë nga Shteti.

Partia Socialiste angazhohet të forcojë dallimin mes organizimit politik dhe administratës shtetërore. Administrata duhet t’i shërbejë ligjit dhe qytetarëve, jo cikleve politike apo individëve me pushtet. Ky është kusht për një shtet modern dhe për një demokraci të besueshme.

Vetëm një parti që ka kurajën të reformojë veten, mund t’i kërkojë Shqipërisë të hyjë në një fazë të re të zhvillimit demokratik.

Pikërisht mbi këtë bindje, propozojmë Angazhimet për Marrëveshjen e Re për Shqipërinë.

PJESA III

Angazhimet për Shqipërinë e Dekadës së Ardhshme

Shqipëria Europiane nuk është vetëm destinacioni ynë politik. Është modeli i shtetit që duam të ndërtojmë, dhe mënyra se si duam të jetojnë shqiptarët. Një Shqipëri ku çdo qytetar ndihet i lirë, i përfaqësuar dhe i mbrojtur nga ligji. Një Shqipëri ku demokracia matet me cilësinë e institucioneve, me ndarjen e pushteteve dhe me besimin që qytetarët kanë tek shteti i tyre. Pikërisht këtë Shqipëri synon të mishërojë Marrëveshja e Re për Shqipërinë.

Shqipëria ka hyrë në një etapë të re të historisë së saj. Tridhjetë e pesë vitet e fundit kanë qenë vitet e ndërtimit të demokracisë, të ekonomisë së tregut, të institucioneve dhe të orientimit europian të vendit. Kemi një  ekonomi shumë më të zhvilluar se ajo që trashëguam në fillim të tranzicionit. Shqipëria është sot më e fortë, më e hapur dhe më e sigurt se në çdo periudhë tjetër të historisë së saj demokratike.

Por çdo etapë historike sjell edhe pyetjet e saj. Shqipëria e sotme nuk kërkon më vetëm zhvillim. Kërkon një cilësi tjetër të shtetit. Kërkon një demokraci që dëgjon më shumë, institucione që besohen më shumë, drejtësi që vepron më lirshëm dhe një pushtet që ka kurajën të kufizojë veten. Kërkon një  model ekonomik larg polarizimit dhe klientelizmit, më afër barazisë së mundësive.

Prandaj besojmë se ka ardhur koha të hapet një proces i ri kombëtar, jo për të shkruar një program tjetër politik, as për të prodhuar një dokument partie, por për të ndërtuar një marrëveshje të re besimi ndërmjet shtetit dhe qytetarit.

Kjo marrëveshje nuk nis nga pyetja se kush do të qeverisë Shqipërinë, por nga pyetja se si duhet të qeveriset Shqipëria në dekadat që vijnë.

Ky mocion hap procesin e Dialogut Kombëtar për hartimin e Marrëveshjes së Re për Shqipërinë, e cila do t’i paraqitet për debat publik qytetarëve, universiteteve, ekspertëve, biznesit, organizatave të shoqërisë civile, diasporës dhe të gjitha forcave politike.

Ne besojmë se kjo marrëveshje duhet të ndërtohet mbi disa angazhime themelore që do të shërbejnë si boshti i debatit kombëtar.

Shqipëria Europiane fillon me zgjedhje kombëtare dhe lokale që prodhojnë besim, institucione që meritojnë besim dhe një shtet që e kufizon pushtetin e vet përmes ligjit. Pikërisht mbi këtë filozofi ndërtohen angazhimet e mëposhtme:

1. Zgjedhje që prodhojnë besim

Angazhimi i parë është ndërtimi i një shteti që di të vendosë kufij ndaj vetvetes. Shqipëria nuk ka më nevojë të ndërtojë pushtet. Ka nevojë të ndërtojë mekanizma që e kontrollojnë pushtetin. Forca e një demokracie nuk matet nga përqendrimi i autoritetit, por nga aftësia për ta shpërndarë atë në institucione të forta dhe të pavarura.

2. Një demokraci që dëgjon

Angazhimi i dytë është një demokraci që dëgjon. Protesta, opozita, media, universitetet dhe shoqëria civile nuk janë pengesa për shtetin. Janë mënyrat përmes të cilave shteti korrigjon vetveten. Demokracia nuk dobësohet nga kritika. Dobësohet kur humbet aftësinë për ta dëgjuar atë.

3. Parlamenti në qendër të jetës demokratike

Angazhimi i tretë është rikthimi i Parlamentit në qendrën e jetës demokratike. Republika Parlamentare nuk matet me numrin e votave që ka shumica, por me cilësinë e debatit, me kontrollin mbi qeverinë dhe me aftësinë për të ndërtuar marrëveshje që i shërbejnë interesit publik.

4. Drejtësi e pavarur dhe luftë kundër pandëshkueshmërisë, korrupsionit dhe krimit

Lufta kundër korrupsionit, abuzimit dhe pandëshkueshmërisë nuk është më vetëm një proces penal. Është themeli moral mbi të cilin ndërtohet besimi te shteti. Drejtësia duhet të jetë e lirë të hetojë këdo dhe politika duhet të mësojë të jetojë me këtë normalitet. Korrupsioni nuk luftohet vetëm në prokurori dhe në sallën e gjyqit, por duhet të lidhet pazgjidhshmërisht me përgjegjësinë politike për qeverisje të mirë.

5. Ndarja përfundimtare mes shtetit dhe partisë.

Administrata publike duhet të ndërtojë identitetin e saj profesional, të mbështetur mbi meritën, dijen dhe përgjegjësinë. Shteti nuk mund të ndryshojë fytyrë pas çdo cikli politik. Individët, biznesi, shoqëria, duhet të jenë të lirë të veprojnë pa shtrëngesën e pushtetit ose individëve me pushtet.

6. Administratë profesionale në shërbim të qytetarit. Çlirimi i administrimit publik nga kultura e privilegjit

Funksionar publik duhet të mbajë më tepër përgjegjësi sesa pushtet. Besimi te shteti nuk ndërtohet duke mbrojtur drejtuesit, por duke i bërë ata më të përgjegjshëm përpara qytetarëve, larg arrogancës, korrupsionit, abuzimit.

7. Ekonomi e konkurrencës dhe e meritës

Konkurrenca duhet të ketë më tepër peshë se afërsia me politikën. Shteti nuk duhet të zgjedhë fituesit, por duhet të garantojë rregulla të barabarta, siguri juridike dhe një treg ku suksesi varet nga puna, rendimenti, inovacioni, sipërmarrja.

8. Arsim që ndërton meritën.

Shqipëria nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke humbur çdo vit pjesën më të mirë të talenteve të saj. Arsimi duhet të jetë vendi ku lind meritokracia dhe ku çdo i ri ndien se e ardhmja e tij mund të ndërtohet në vendin e vet.

9. Shëndetësi me dinjitet

Investimi në infrastrukturë është i domosdoshëm. Por besimi ndërtohet vetëm kur qytetari ndien se sistemi e trajton me të njëjtin respekt dhe të njëjtën barazi.

10. Media e lirë

Një demokraci e fortë nuk ka nevojë për media që i japin të drejtë pushtetit, por për media që kanë lirinë, mundësinë dhe autoritetin për ta vënë atë përballë përgjegjësisë.

11. Sistem zgjedhor që rikthen përfaqësimin.

Na duhet sistem zgjedhor dhe politik që garanton përfaqësim më të gjerë, konkurrencë më të ndershme, mundësi reale për ide, energji, alternativa të reja.

Sistemi i mbyllur që buron nga Marrëveshja e vitit 2008 është gjallë, por efektet e tij pozitive për vendin kanë vdekur. Ne duhet të synojmë një Sistem Proporcional Kombëtar me lista të hapura, i paraprirë nga procese të brendshme demokratizuese të partive politike.

12. Një kulturë e re politike

Na duhet kulturë re politike. Kulturë ku pushteti nuk identifikohet me përjetësinë, ku kundërshtari nuk trajtohet si armik, ku kompromisi nuk konsiderohet dobësi dhe ku ndryshimi nuk pritet si kërcënim, por si kusht për zhvillimin e një demokracie të shëndetshme.

Kjo marrëveshje nuk synon të zëvendësojë Kushtetutën, programet politike apo identitetin e forcave politike. Ajo synon të ndërtojë një konsensus të ri mbi mënyrën se si duhet të funksionojë shteti shqiptar modern në dekadat që vijnë.

Shqipëria Europiane nuk ndërtohet vetëm duke përmbushur standardet e Bashkimit Europian. Ajo ndërtohet kur këto standarde bëhen kulturë e përditshme e institucioneve, e politikës dhe e marrëdhënies së shtetit me qytetarin.

Shqipëria nuk ka nevojë për kontratë të re elektorale, por për kontratë të re besimi. Kontratë brenda të cilës zhvillimi ecën krahas dhe bashkë me demokracinë, ekonomia me drejtësinë, pushteti me vetëkufizimin, liria me përgjegjësinë.

Me këtë bindje propozojmë që Partia Socialiste të bëjë hapjen e Dialogut Kombëtar mbi Marrëveshjen e Re për Shqipërinë.

Ftojmë çdo qytetar, çdo institucion dhe çdo forcë politike të bëhet pjesë e këtij procesi.

Marrëveshja e Re për Shqipërinë nuk fillon me premtimin për të ndryshuar vendin. Fillon me angazhimin serioz për të ndryshuar mënyrën se si ushtrohet pushteti.

Ne besojmë se kjo shumicë qeverisëse dhe Partia Socialiste e ka mundësinë  të  fitojë  nga vlera dhe  jo nga forca.

Të bëjmë çmos ta vendosim shtetin mbi partinë dhe Shqipërinë mbi gjithçka.

Alesia Balliu ka deklaruar se Partia Demokratike ka nevojë për një proces të vërtetë rinovimi, duke argumentuar se me Sali Berishën në krye nuk mund të fitohen zgjedhjet.

Balliu tha se ky problem është evident prej kohësh, duke kujtuar edhe deklaratat e ish-ambasadores amerikane Yuri Kim për drejtimin e PD-së.

Duke komentuar zhvillimet e fundit në parti, ajo u shpreh se emri i Julia Emirit është bërë i njohur për shkak të protestave, por sipas saj nuk përfaqëson ripërtëritjen që pritet në PD. Balliu shtoi se në PD ka shumë gra të tjera që mund ta përfaqësonin denjësisht atë post.

Sipas Balliut, në PD nuk ka një garë reale, por një proces që, sipas saj, drejtohet nga e njëjta kupolë politike.

“Kjo parti e ka problemin që kur ambasadorja Yuri Kim tha: “Sa kohë të mbani Berishën, do hani bar.” Të gjithë e dinë që me Berishën nuk fitohet dhe partia ka nevojë për rinovim.

Julia Emiri, emrin e kam dëgjuar për protestën dhe i ati ka qenë i dënuar për grup të strukturuar kriminal. Kjo nuk është ripërtëritja që pritet në PD. Ka shumë zonja në PD që mund ta bënin atë post. Është emër i panjohur për mua.

Nuk ka garë në PD, jemi me një kupolë të vjetër që drejtohet nga Berisha. Kemi një farsë që nuk ka legjitimitet dhe nuk ka si të jetë alternativë. Një individ që kërkon të jetë në qeveri nesër duhet të ketë besueshmëri.”- tha Balliu.

Ish ministrja dhe deputetja e PS-së, Elisa Spiropali deklaroi se ka dorëzuar këtë të enjte në Asamblenë Kombëtare të partisë një mocion për hapjen e debatit për atë që ajo e quan një marrëveshje të re për Shqipërinë.

Ajo deklaroi se kjo nuk është një tentativë për përçarje por bashkimi.

“E mbajta premtimin sot, sapo e dorëzova në Asamblenë Kombëtare të ps mocionin për hapjen e debatit për marrëveshjen e re për Shqipërinë. Nga ana ime premtimi u mbajt dhe iu përgjigja thirrjes së kryetarit. Nuk është vetëm një dokument i imi, është i hapur për të gjithë anëtarët e PS.

 Ia kam drejtuar kryetarit të PS dhe kryeministrit, Asamblesë Kombëtare dhe çdo anëtari të partisë por do të jetë i hapur edhe për publikun sepse një marrëveshje për Shqipërinë nuk mund as të hartohet nga një, dy apo 10 individë por duhet të shprehë vullnetin e shumicës jo vetëm të anëtarëisë por edhe të shoqërisë që në këtë moment patjetër kërkon më shumë përpaqësim, demokraci e drejtësi shoqërore, një marrëdhënie më të drejtë midis shtetit dhe qytetarëve një model ekonomik që i përgjigjet nevojave dhe sidomos të rinjtë të cilët janë edhe në pararojë të kërkesave për ndryshim janë ata që presin më shumë nga ne dhe unë kam besimin që kjo shumicë qeverisëse dhe PS i ka energjitë e mundësitë t’i përgjigjet kësaj kërkese.

Kjo nuk është përpjekje për fraksion as për ndarje, as për përcarje por për bashkim të të gjithë energjive progresiste të PS dhe shoqërisë. Ne duhet ti përgjigjemi qytetarëve jo me arrogancë por e përulësi duke i dëgjuar dhe kanalizuar me rrugë edhe institucionale kërkesat e tyre. Edhe drejtësia adresohet se është një nga cështjet kryesore, ka qenë krenaria jonë pavarësia e drejtësisë. “, tha ajo.