Planet e dhëndrit të ish-presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner, për të ndërtuar resorte luksoze në bregdetin e Zvërnecit e ndoshta edhe në Sazan kanë njellë një valë të madhe protesta masive në Shqipëri. I kapur në befasi kryeministri Rama u mundua ti’a atribuojë ato luftës hibride që kanë ndërmarë fqinjët tanë, që nuk duan të lejojnë zhvillimin e turizmit shqiptar. “E pse u merakoskan gazetar greke për mjedisin në Shqipëri”, ishte pyetja që ngriti ai gjatë një fjalimi me deputetë të patisë së tij.

Por tentativa për manipulim e shefit të qeverisë, nuk e pati jetën të gjatë, sepse pas gazetave greke, protesta e të rinjve të bulevard kaloi kuufijtë e të gjitha mediave më të mëdha të globit. Lapsi.al ka bërë një përmbledhje të titujve dhe të asaj që ato kanë shkruar për të kuptuar atë që mund të mos jetë një luftë hibride por fillimi i një revolucioni shoqëror  

​Sipas prestigjiozes amerikane The New York Times, “protestat në Shqipëri kanë ardhur në rritje kundrejt projekteve të lidhura me Kushner”. Media raporton se planet për resorte luksoze në Detin Adriatik kanë shqetësuar prej kohësh ambientalistët dhe se këto zhvillime tashmë janë kthyer në “një pikë ndezjeje për frustrime më të gjera ndaj qeverisë”.

​Nga ana tjetër, rrjetet mediatike konservatore në SHBA kanë pasur një fokus tjetër. 

Edhe Fox News, përcjell të njëjtat fakte duke e vënë theksin tek hetimi i SPAK-ut. Media amerikane e paraqet projektin si një investim luksoz të lidhur me Kushnerin por megjithate rikujton se zona është habitat i flamingove, fokave mesdhetare dhe breshkave të detit.

Associated Press, nga ana tjetër, fokusohet më shumë tek protesta dhe përplasjet në terren, ndonese edhe kjo agjenci e prezanton projektin si një zhvillim luksoz të lidhur me Ivanka Trump dhe Jared Kushner.

​Nga ana e saj revista investigative Mother Jones ngre pikëpyetje të mëdha mbi transparencën, duke titulluar se “Resorti Shqiptar i Jared Kushner përballet me një hetim për korrupsion dhe protesta masive”. Artikulli i tyre citon një raport investigativ sipas të cilit ky projekt përfshin një “rrjet individësh dhe kompanish të dyshimta”.

​Një hapësirë tejet të gjerë i ka kushtuar kësaj çështjeje edhe gazeta britanike The Guardian. Në analizat e saj, media britanike fokusohet te dëmi i pariparueshëm ekologjik dhe te fakti se si qeveria shqiptare ka ndryshuar ligjet për zonat e mbrojtura enkas për t’i hapur rrugë këtyre investimeve. The Guardian citon ekspertë lokalë dhe ndërkombëtarë të mjedisit të cilët paralajmërojnë se

“kthimi i Sazanit dhe Zvërnecit në parajsa të betonizuara për super-të-pasurit është një goditje vdekjeprurëse për biodiversitetin e Mesdheut”.

Gazeta vë në dukje se rezistenca e qytetarëve dhe aktivistëve shqiptarë është një betejë jetike për të mbrojtur peizazhet e fundit të virgjra të Evropës nga “kapitalizmi klientelist”.

Frika e fqinjëve dhe impakti rajonal

​Ndryshe nga mediat anglo-saksone, media më e madhe greke, Kathimerini, e ka parë çështjen nga një këndvështrim rajonal dhe gjeopolitik. Gazeta greke ka raportuar mbi ndikimin që ky “betonizim” i bregdetit mund të ketë në ekosistemin e përbashkët detar, duke theksuar se Zvërneci dhe Sazani janë zona me rëndësi kritike ekologjike. Sipas Kathimerini, “revolta e qytetarëve shqiptarë tregon një zgjim të vetëdijes mjedisore në Ballkan”, ndërsa analizon edhe lëvizjet diplomatike të Tiranës zyrtare për të siguruar favore politike në Uashington përmes strategjisë të dhurimit të tokave publike.

​Në Evropë, vëmendja mbetet tejet e lartë. Gazeta e njohur franceze Le Parisien e ka përshkruar situatën me tone mjaft të forta, duke shkruar se “Vajza e Trump dhe burri i saj i kanë vënë flakën Shqipërisë”.

Sipas tyre, ky investim shihet si “një provokim për popullatën, e cila denoncon kompromisin e qeverisë”.

​Financial Times dhe Politico kanë pasqyruar gjithashtu pamje të protestuesve në kryeqytetin shqiptar të cilët janë përplasur me pompat e ujit të policisë nën tymin e flakadanëve dhe simboleve ironike, si flamingot prej kartoni që përfaqësojnë mbrojtjen e faunës së kërcënuar.

Sipas tyre, ky investim shihet si “një provokim për popullatën, e cila denoncon kompromisin e qeverisë”.

​Financial Times dhe Politico kanë pasqyruar gjithashtu pamje të protestuesve në kryeqytetin shqiptar të cilët janë përplasur me pompat e ujit të policisë nën tymin e flakadanëve dhe simboleve ironike, si flamingot prej kartoni që përfaqësojnë mbrojtjen e faunës së kërcënuar.

Pengesë për integrimin në BE?

Përveç aspektit mjedisor, mediat e Brukselit shohin edhe implikime politike. Agjencia mediatike Euractiv raporton se ky investim po kthehet në një problem diplomatik, duke e konsideruar si

“një pengesë të re për zgjerimin e BE-së për Shqipërinë për shkak të planeve të dhëndrit të Trump”.

Megjithatë, po sipas Euractiv, Kryeministri Edi Rama ka deklaruar prerë se protestuesit “nuk kanë asnjë shans” të ndalojnë këtë investim miliarda dollarësh.

​Edhe revista gjermane Der Spiegel ka raportuar mbi revoltën e qytetarëve shqiptarë që kundërshtojnë “projektin luksoz të ndërtimit nga dhëndri i Trump”, duke dëshmuar se kjo çështje ka marrë tashmë përmasat e një debati të madh global mbi mbrojtjen e pasurive publike të Shqipërisë.

Eshtë pikërisht kjo protestë që po shënon shpresën për rikthimin e demokracisë në vend. ndërsa për vite me radhë Edi Rama është mburur se është ai që me politikat e tij e ka bërë Shqipërinë të ngreë kokën përpara botës, sot janë të rinjtë protestuesë kundër tij, që po e bëjnë vendin lajm botëror në mediat më preztigjoze të globit.

LAPSI.AL

Deputetja e Partisë Socialiste, Elisa Spiropali, ka reaguar në lidhje me protestat që po zhvillohen për çështjen e Zvërnecit, duke theksuar se Shqipëria ka nevojë për një “Marrëveshje të re për Shqipërinë”.

Në një reagim të gjatë në Facebook, Spiropali thotë se ka ardhur momenti për një qasje të re politike dhe institucionale, ku sipas saj “shteti duhet të jetë më i madh se pushteti dhe institucionet më të forta se ata që i ushtrojnë”.

Duke iu referuar protestave të nisura pesë ditë më parë në Zvërnec, ajo thotë se është kollaj t’i sillesh rrotull me fjalë boshe dhe konspiracione, ndërsa thekson se tani është momenti për të bërë diçka të qëndrueshme.

Postimi i plotë:

Një Marrëveshje e re për Shqipërinë

Isha fëmijë kur nga pëshpërimat e familjarëve dhe ecejaket e farefisit mora vesh se në Sheshin Skënderbej diçka e pabesueshme, por e vërtetë kishte ndodhur.

Më vonë kuptova se diçkaja e jashtëzakonshme që deri atë ditë nuk mund as të ëndërrohej, ishte një fakt kokëfortë, një realitet i prekshëm, një “herezi” që askujt nuk i lejohej ta shihte as në ëndërr: ishte një protestë spontane dhe e heshtur e qytetarëve të Tiranës kundër regjimit diktatorial të asaj kohe.

Protestat e zhurmshme dhe krijuese të këtyre ditëve, krahasuar me protestën e heshtur të atëhershme, nuk janë lapsus psikologjik, nuk janë déjà vu, nuk janë lajthitje cerebrale. Janë fakte sa të ndryshme dhe të ngjashme, që në kohën dhe rrethanat e tyre, kanë secila rëndësinë dhe efektet e veta, për të nxjerrë mësimet respektive, dhe, si të tilla, duhen shqyrtuar me seriozitetin dhe përgjegjësinë që meritojnë.

What’s done cannot be undone. Ç’u bë, nuk mund të ç’bëhet, thotë Lady Makbeth në skenën somnambul tek ecën në gjumë me qiri në dorë.

Është kollaj protestave të sotme t’u sillesh rrotull me llafe boshe, me konspiracione dhe hamëndje shterpe: Cilin krim kreu Lady Makbethi, pse i iku gjumi, pse ngrihej natën somnambul, pse mbante qiri në dorë?

Tani që të gjithë Makbethat vrasës dhe Hamletat dyshues kanë dalë hapur dhe kanë hyrë në lojë, tani që vrasja është bërë, gjaku është derdhur, ndërgjegjet janë tronditur, gjumi është prishur, çfarë duhet bërë diçka tjetër? Jo diçka dosido. Diçka shekspiriane. Diçka e qëndrueshme. Diçka që po u bë, nuk zhbëhet.

Për fat, kjo pyetje ka përgjigje.

Çka duhet bërë sot është një marrëveshje e re për Shqipërinë.

Çdo epokë ka pyetjen e vet themelore. Për shumë vite pyetja e Shqipërisë ishte si të ndërtonte shtetin. Sot pyetja është tjetër. Si ta bëjë shtetin më të madh se pushteti dhe Institucionin më të fortë se ai që e ushtron pushtetin. Pikërisht këtu fillon nevoja për një marrëveshje të re për Shqipërinë.

Shqipëria ka hyrë tashmë në një fazë të historisë së saj ku sfida më e madhe nuk është më ndërtimi i pushtetit. Pushteti është ndërtuar. Institucionet ekzistojnë. Administrata ekziston. Ligjet ekzistojnë. Ekonomia është më e fortë se dikur. Demokracia është më e konsoliduar se në vitet e para të tranzicionit. Shqipëria e ka rritur reputacionin e saj në botë dhe duhet ta mbrojë me çdo kusht emrin e saj. Sfida e kohës sonë është diçka tjetër. Është aftësia e pushetit për të vendosur kufij brenda vetvetes.

Për më tepër se tridhjetë vjet Shqipëria ka jetuar me ankthin e mungesës. Mungonin institucionet. Mungonin rrugët. Mungonin investimet. Mungonte siguria. Mungonte shteti. Breza të tërë u rritën me bindjen se problemi kryesor i vendit ishte, në mos mungesa e shtetit, dobësia e shtetit.

Sot për herë të parë po përballemi me një pyetje tjetër. Çfarë ndodh kur pushteti bëhet më i fortë se mekanizmat e po atij shteti që duhet ta kontrollojnë. Çfarë ndodh kur problemet e administratës shtohen më shpejt se llogaridhënia. Çfarë ndodh kur stabiliteti fillon të ngatërrohet me shkaqe dhe pasoja pa lidhje, të pa adresuara.

Kjo është arsyeja pse Shqipëria ka nevojë për një marrëveshje të re me vetveten.

Një marrëveshje ku forca e shtetit të mos matet vetëm nga ajo që ndërton, por edhe nga pakësimi i aftësisë për të kontrolluar, ose ajo që me vetdijë pranon të mos kontrollojë. Një marrëveshje ku institucionet që mbikëqyrin pushtetin të jenë po aq, dhe më të afta se vetë pushteti.

Një marrëveshje ku parlamenti të mos jetë vetëm vendi ku miratohen vendime, por vendi ku dëgjohet shoqëria.

Një marrëveshje ku republika parlamentare të ushtrojë të gjitha funksionet e saj përfaqësuese, kontrolluese dhe monitoruese, sepse demokracia dobësohet sa herë që një pushtet rritet më shpejt se kontrolli mbi të.

Në zemër të kësaj marrëveshjeje qëndron një ide e thjeshtë. Askush nuk është mbi ligjin dhe askush nuk është nën ligjin. Të tre pushtetet duhet të qëndrojnë brenda kufijve të tyre kushtetues. Drejtësia duhet të ketë forcën të hetojë dhe gjykojë. Parlamenti duhet të ketë forcën të kontrollojë. Qeveria duhet të ketë forcën të qeverisë. Por asnjëri nuk duhet të marrë pushtetin e tjetrit. Sepse aty fillon deformimi i shtetit.

Një shoqëri demokratike nuk matet vetëm nga qeveria që ka. Matet edhe nga opozita që prodhon. Opozita nuk është aksident i sistemit. Nuk është pengesë për zhvillimin. Nuk është problem për stabilitetin. Opozita është shqisa që paralajmëron kur pushteti humbet kontaktin me realitetin. Shoqëritë që humbin opozitarizmin nuk humbin vetëm debatin. Humbin aftësinë për të korrigjuar vetveten.

Prandaj Shqipëria ka nevojë për më shumë garë, dhe jo për më pak. Ka nevojë për një sistem të ri zgjedhor që prodhon përfaqësim real dhe jo vetëm riprodhim të elitave ekzistuese. Ka nevojë për zgjedhje ku qytetari të ndjejë se vota e tij ndryshon ekuilibrat, dhe jo vetëm statistikat. Ka nevojë për një kulturë politike ku rotacioni nuk shihet si katastrofë dhe fitorja nuk shihet si pronësi.

Po aq e rëndësishme është liria e medias. Sepse nuk ka demokraci të fortë me media të pabesueshme. Nuk ka qytetar të lirë pa informacion të lirë. Nuk ka kontroll mbi pushtetin kur informacioni bëhet i varur nga pushteti ose dezinformimi. Shqipërisë i duhet një hapësirë publike ku gazetari të mos ketë nevojë për leje për të pyetur dhe ku media të mos ketë nevojë për favore për të mbijetuar.

Në të njëjtën mënyrë duhet të ndryshojë edhe marrëdhënia mes ekonomisë dhe politikës. Vitet e ardhshme nuk do të fitohen nga ai që ka më shumë asete. Do të fitohen nga ai që ka më shumë dije. Nga ai që ka më shumë teknologji. Nga ai që ka më shumë ide. Shqipëria nuk mund të mbetet një vend ku afërsia me pushtetin vlen më shumë se aftësia për të krijuar vlerë. Një ekonomi moderne fillon në momentin kur fiton ai që prodhon më mirë e më lirë, dhe jo ai që favorizohet nga pushteti.

Kjo lidhet drejtpërdrejt me brezin e ri. Shqipëria nuk ka më luksin të humbasë njerëzit e saj më të aftë. Gara, merita, mundësia, dhe jo kontrolli, janë thelbi i ndryshimit. Çdo i ri që largohet nuk merr me vete vetëm një vend pune. Merr me vete energji, dije, kreativitet dhe të ardhme. Vendi ka nevojë të krijojë kushte që mendja, puna dhe talenti të kenë më shumë vlerë se lidhja, ndërhyrja, inventarizimi apo privilegji.

Po aq vendimtare është cilësia e shërbimeve publike. Arsimi nuk mund të vazhdojë të trajtohet si sektor administrativ. Ai është fabrika ku prodhohet e ardhmja e vendit. Ai është thelbi i gjithçkaje që na rrethon, në të tashmen dhe në të ardhmen. Shëndetësia nuk mund të matet vetëm me shifrat e investimeve, godina, mjete etj. Ajo matet me sigurinë që ndien qytetari kur ka nevojë për të. Një shtet modern nuk ndërtohet vetëm me llaç e tulla. Ndërtohet me dije, shëndet, besim dhe dinjitet.

Pikërisht këtu fillon edhe beteja kundër korrupsionit. Jo vetëm në sallat e gjyqeve. Jo vetëm në dosjet hetimore. Por në kulturën e përditshme të shtetit. Korrupsioni është bindja e ngulitur se rregulli mund të anashkalohet pa pasoja. Se ligji mund të negociohet. Se pushteti mund të përdoret si privilegj. Se abuzimi mund të normalizohet dhe të glorifikohet. Lufta kundër tij është mbi të gjitha një betejë morale për mënyrën si e kuptojmë shtetin.

Shqipëria ka hyrë në një moment ku nuk i duhet të provojë se dëshiron të ecë përpara. Këtë e ka dëshmuar. Ka nevojë të tregojë se di të ndërtojë një shtet që funksionon edhe kur pushteti ndryshon, edhe kur interesat përplasen, edhe kur askush nuk e vëren.

Një vend nuk bëhet europian kur bind të tjerët për atë që europian është. Bëhet europian kur qytetarët e tij ndihen të mbrojtur nga e drejta, të respektuar nga shteti, të lirë për të ndërtuar jetën e tyre pa kërkuar leje nga askush.

Kjo është marrëveshja e re të cilën Shqipëria duhet ta realizojë brenda vetes.

Ngjarja e Zvërnecit dhe protestat që po e pasojnë atë këto ditë në Tiranë, por edhe në metropole të ndryshme të Europës sipas lajmërimeve që qarkullojnë në mediet sociale, kanë ngërthyer jo vetëm opinionin publik shqiptar, por i kanë “pushtuar” që në fillim mediat ndërkombëtare.

Jo vetëm kaq, por grupe ambientalistësh, akademikësh e grupesh të shoqërisë civile të kontinentit po solidarizohen me deklarata në mbështetje të rinisë që ka mbushur prej katër ditësh bulevardin kryesor të Tiranës.

Ndërsa përjetojmë të gjithë si shoqëri zhvillimin e ngjarjeve, “sëmundja profesionale” më shtyn të mendoj se ku mund të pozicionohen këto “ditë kritike” në historinë e vendit. Më saktësisht, të këtyre 36 viteve që në mënyrë të rëndomtë i cilësojmë si “periudhë tranzicioni”.

Gjatë dekadës së fundit janë disa protesta kryesore, me kauza tërësisht qytetare, që i kanë mbushur rrugët e kryeqytetit. Do të veçoja atë kundër sjelljes së armëve kimike në vitin 2013 dhe atë të studentëve në 2018. Kjo e Zvërnecit është e treta e këtij lloji, si nga kauza që mbron, ashtu edhe nga profili i pjesëmarrësve dhe masivizimi që e karakterizon.

Megjithatë, kjo e fundit paraqet disa veçori që nuk i kemi parë tek protestat e mëparshme, të cilat na shtyjnë të mendojmë se, nëse kjo protestë zgjat, rezultatet që do të prodhojë, do të jenë krejtësisht thelbësore për të sotmen dhe të nesërmen e Shqipërisë.

Thuajse 90% e protestuesve janë të rinj. Pjesa tjetër janë familjarë që dalin bashkë me fëmijë, intelektualë, artistë, anëtarë të shoqërisë civile, sigurisht edhe pjesëtarë të organizatave të ndryshme politike. Pavarësisht gjithë këtyre “nuancave” të gjithë ata që janë në shesh kanë diçka të përbashkët, janë të qartë për atë që kërkojnë.

Nëse shkaku i protestës është rasti makabër i Zvërnecit, ligjërimi drejtpërsëdrejti lidhet me plagët që i kanë ardhur shoqërisë shqiptare gjatë këtyre tre dekadave e gjysmë: shpopullimit, korrupsionit, varfërisë, mungesës së transparencës, për problemet në sistemin e drejtësisë e shëndetësisë, për dhunimin e të drejtave të qytetarëve, arrogancës së kastave qeveritare ndaj njerëzve të këtij vendi. Pra, ajo për të cilën protestohet, nuk është një çështje e vetme, por i gjithë sistemi i kalbur politik që e ka kapluar Shqipërinë post-komuniste.

Pra, duket se kjo nuk është thjesht një protestë për rastin e Zvërnecit, por për diçka shumë më të madhe e komplekse, e cila u artikulua qartësisht sot: “Shqipëria e Re”.

Ajo çka është më thelbësore, ka të bëjë me një pozicionim të qartë të palëve, pra të atyre që protestojnë, dhe pjesës tjetër që janë objekt i reagimit qytetar. Që ditën e parë protestuesit e kanë bërë të qartë distancimin e tyre prej sistemit aktual politik, si qeverisë ashtu edhe opozitës, duke i fajësuar qartësisht të dyja palët si bashkëpunëtorë në shpopullimin e vendit, keqqeverisjen dhe varfërimin.

Jo vetëm kaq, por njëri prej sloganeve kryesore të protestës, është bojkotimi i mediave të lidhura me politikën, si instrument i kësaj të fundit për të përçarë protestuesit dhe e kanalizuar protestën jo si një lëvizje qytetare, por si organizim i qarqeve të caktuara, të brendshme dhe të jashtme. E këtu nuk mungojnë as debatet nëpër studiot kryesore televizive, ku analistë e opinionbërës flasin për shtete të huaja që qëndrojnë pas organizimit të protestës.

Ajo që të “çudit” më së shumti në të gjithë këtë panoramë, është pozicionimi thuajse i njëjtë i qeverisë dhe opozitës ndaj protestuesve. Më shumë se deklaratat e liderve politikë, janë postimet në rrjetet sociale të eksponentëve por edhe qasja që media e analistë të të dyja kaheve kryesore politike të vendit tregojnë si ndaj pasqyrimit të protestës, ashtu edhe ndaj kërkesave të saj, të cilat tanimë duket se janë qartësuar, duke kërkuar specifikisht largimin e asaj kaste politike që e ka qeverisur vendin për plot 36 vjet duke qenë shkaktarë të prapambetjes së vendit.

I gjithë debati bëhet mbi zhvillimin. Nëse politika e sheh çështjen në prizmin e zhvillimit ekonomik që do të sjellin investimet e tilla, argumenti i protestës është se me pretekstin e investimit gjatë këtyre dekadave ka gjeneruar vetëm korrupsion, arrogancë e mungesë transparence duke mos gjeneruar të ardhura të drejtpërdrejta në mirëqenien e qytetarëve, por në thellimin e pabarazisë dhe shtimin e varfërisë.

Së fundmi, ndoshta elementi kryesor që i mungon gjithë kësaj panorame, është ajo që do ta quaja “mendja e shëndoshë”, pra e intelektualëve që do të bëjnë thirrje për maturi e vetpërmbajtje në një kakofoni zërash që vetëm i hedhin benzinë zjarrit.

E kam fjalën për nevojën e një thirrjeje që kërkon evolucion, jo revolucion. Pasi nga “revolucioni” i fundit kanë kaluar vetëm 20 vjet dhe dëmet ende janë të pariparueshme. Dhe, Shqipëria është e të gjithëve…

Në këndvështrimin tim, protesta përballet me dy sfida kryesore, atë të unitetit dhe të vazhdimësisë. Fragmentarizimi i saj do të ndikonte në përçarjen e saj dhe shuarjen me kalimin e kohës.

Por, nëse protestuesit do të vijojnë t’u qëndrojnë kërkesave të tyre duke treguar vijimësi, atëherë, ndoshta Zvërneci mund të sjellë me vete fundin e tranzicionit shqiptar, duke çelur rrugën, jo vetëm të riformësimit të sistemit politik, por edhe të rivendosë në vend parimin se “politika nuk është Zot i popullit, por shërbëtore e tij…” Eduart Caka/BIRN