Emërimi i gjeneralit Eric Wendt në senatin amerikan pritet me interes në Tiranë, veçanërisht për prioritetet e shpallura të luftës kundër korrupsionit, krimit të organizuar dhe çështjet e sigurisë në kuadër të aleancës në NATO.

Gjenerali-lejtnant në pension, Eric Wendt pritet të miratohet në Senatin Amerikan si ambasadori i ri amerikan për Shqipërinë, thuajse tre vite pas largimit të ambasadores së fundit amerikane, Yuri Kim.

I nominuari i presidentit Donald Trump për këtë detyrë ka ngjallur shumë interes në Tiranë për shkak të profilit të tij dhe marrëdhënieve mes dy vendeve – veçanërisht për pritshmëritë që ka roli i diplomacisë amerikane në politikën e brendshme shqiptare.

Gjatë dëgjesës në Senat, Wendt foli për qasjen që pritet të ndjekë administrata amerikane ndaj Shqipërisë në lidhje me sigurinë, luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar si dhe mbështetjen ndaj SPAK-ut. Ai theksoi gjithashtu rëndësinë e forcimit të interesave ekonomike amerikane në rajon.

Wendt, i cili ka shërbyer si komandant i Forcave të Operacioneve Speciale të NATO-s në Evropë dhe ka bashkëpunuar drejtpërdrejt me Forcat Speciale shqiptare, e përshkroi Shqipërinë si një aleate të rëndësishme të NATO-s. Në këtë kontekst, ai tha se do të punojë që Shqipëria të përmbushë objektivin për rritjen e shpenzimeve ushtarake dhe të forcojë kapacitetet e sigurisë kibernetike.

Por pjesa që tërhoqi më shumë vëmendjen në Tiranë ishte qëndrimi i tij ndaj Prokurorisë së Posaçme, SPAK- të cilën Wendt e përshkroi si ‘një organizëm i vlefshëm’, ‘i pavarur’ dhe ‘apolitik’.

Analistë të politikës e shohin emërimin e Eric Wend si një sinjal të vazhdimësisë së interesit strategjik amerikan ndaj Shqipërisë, veçanërisht në çështjet e sigurisë, reformës në drejtësi dhe luftës kundër korrupsionit. Ata vlerësojnë gjithashtu se profili i tij ushtarak dhe deklaratat për SPAK-un tregojnë se Uashingtoni synon të ruajë një rol aktiv në zhvillimet politike dhe institucionale të vendit.

Për Afrim Krasniqin, drejtor i Instituti për Studime Politike, ardhja e një ambasadori të ri amerikan pas një vakance të gjatë është një zhvillim me rëndësi politike dhe strategjike për Shqipërinë.

“Është lajm i mirë ardhja e ambasadorit të ri, sepse nominimet e mëparshme nuk arritën të merrnin miratimin dhe Shqipëria kishte mungesë përfaqësimi në një periudhë të rëndësishme,” tha Krasniqi për BIRN.

Sipas tij, Shqipëria mbetet një vend me nevojë të fortë për prezencën amerikane, jo vetëm për shkak të marrëdhënieve historike mes dy vendeve, por edhe për mënyrën sesi SHBA-ja ndërhyn në raport me institucionet dhe prioritetet strategjike.

“Shqipëria ka nevojë jetike për prezencën aktive të SHBA-së. Ndryshe nga Bashkimi Europian, mënyra se si amerikanët operojnë është më konkrete, më e shpejtë dhe më direkte,” u shpreh ai.

Prioritetet e shpallura nga Wendt ai nuk i sheh të ndryshme nga qasja e mëparshme amerikane ndaj Shqipërisë, me fokusin te drejtësia si mbrojtje e ‘investimit’ të tyre në funksion të demokracisë funksionale.

“Reforma në drejtësi është eksperimentuar në Shqipëri kryesisht për shkak të meritës dhe mbështetjes amerikane dhe besoj se mbështetja për SPAK-un do të jetë sërish prioritet, sepse është një produkt ku SHBA-ja ka investuar politikisht dhe institucionalisht,” tha Krasniqi.

Por Krasniqi hedh poshtë pritshmëritë politike në Tiranë për një ndryshim të mundshëm të kursit amerikan në varësi të administratës në Uashington.

“Kjo retorikë në Tiranë për pritshmëri me natyrë partiake nuk mendoj se qëndron. Presidentët amerikanë, qofshin republikanë apo demokratë, kanë pasur pak a shumë të njëjtën axhendë ndaj Shqipërisë. Mund të kenë ndryshuar prioritetet globale, por jo qasja amerikane ndaj një vendi si Shqipëria,” theksoi ai.

Edhe ish-ambasadori Arben Çejku e interpreton emërimin e Wend si vazhdimësi të politikës amerikane në rajon, sidomos në raport me luftën kundër korrupsionit dhe mbështetjen për SPAK-un.

“Mungesa e ambasadorit për tre vite nuk lidhej me një qëndrim të SHBA-ve ndaj Shqipërisë, por me pamundësinë për të kaluar kandidaturat në Senat,” tha Çejku, duke shtuar se ardhja e ambasadorit do t’i japë një shtysë të re interesave amerikane në Shqipëri, përfshirë “mbështetjen për SPAK-un, drejtësinë e re dhe luftën kundër pandëshkueshmërisë në nivele të larta”.

Sipas tij, përmendja e SPAK-ut në senatin amerikan nuk ishte rastësore, por sinjal se lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar do të mbetet në qendër të marrëdhënieve mes dy vendeve.

“Përmendja e SPAK-ut dhe e luftës kundër trafiqeve ndërkombëtare si interesa amerikane tregon se kjo do të mbetet një nga kryefjalët e ambasadorit të ri,”- tha Çejku duke vlerësuar se sfida kryesore për vendin do të jetë ruajtja e ritmit të reformës në drejtësi në një moment kur, sipas tij, ‘ka sinjale për ngadalësim’.

Ai paralajmëroi se normalizimi i bashkëjetesës me korrupsionin dhe krimin do të kishte pasoja serioze për shtetin ligjor.

“Shpresojmë që angazhimi amerikan të vazhdojë për të frenuar çdo përpjekje për ta zbutur këtë luftë dhe për të mos lejuar që shqiptarët të mësohen të bashkëjetojnë me krimin dhe korrupsionin, sepse ky do të ishte fundi i shtetit ligjor dhe i funksionimit të demokracisë,” tha ai.

Çejku vlerëson gjithashtu profilin ushtarak të Wendt në kontekstin e zhvillimeve të sigurisë në rajon dhe rolit të Shqipërisë në NATO.

“Në sfondin e presionit rus dhe të faktorëve të tretë në rajon, ky profil mund të ndihmojë në forcimin e bashkëpunimit ushtarak të Shqipërisë në kuadër të NATO-s dhe në raportet bilaterale me SHBA-në,” përfundon ai./Birn

Kryesia e Partisë Demokratike ka miratuar ndryshimet e propozuara në statutin e partisë. Vendimi është marrë gjatë mbledhjes së zhvilluar të mërkurën, ku në fokus kanë qenë ndryshimet organizative dhe strukturore të forcës politike.

Kryesia ka propozuar disa ndryshime në listën fillestare që u paraqit në nisje të mbledhjes, çka ka shtyrë finalizimin e saj për një tjetër diskutim.

Ndryshimet në statut

Ndër ndryshimet kryesore të propozuara përfshihen: Rritja e përfaqësimit të diasporës shqiptare në jetën politike të partisë, duke parashikuar që 15% e listave zgjedhore dhe e organeve drejtuese të përbëhen nga përfaqësues të diasporës.

Fuqizimi i rolit të grave dhe vajzave në parti, me synimin për të rritur përfaqësimin e tyre nga 30% në 40%.

Ngritja e një Komisioni të Seleksionimit të Kandidaturave për deputetë dhe kryetarë bashkie, si strukturë autonome nga organet drejtuese të partisë, që do të funksionojë përpara procesit të primareve.

Përmirësimi i organizimit bazë të partisë, përmes forcimit të grupseksioneve dhe nëndegëve, si dhe rritjes së rolit të Kolegjit të Kryetarëve të Grupseksioneve.

Forcimi i bashkëpunimit mes degëve të partisë dhe të zgjedhurve vendorë, përfshirë këshilltarët bashkiakë.

Njohja e një statusi të barabartë për të gjitha organizatat partnere të partisë, duke respektuar historinë e themelimit të Partisë Demokratike të Shqipërisë.

Mbrojtja e të dhënave personale të anëtarëve të partisë.

Saktësimi i rregullave për shkarkimin e kryetarëve të degëve, duke parashikuar më shumë garanci për qëndrimin e tyre në detyrë.

Sipas grupit të punës, këto ndryshime synojnë forcimin e demokracisë së brendshme në parti dhe rritjen e efikasitetit organizativ në të gjitha nivelet e saj.

Ish-ministri dhe ish-deputeti i LSI-së Luan Rama në një postim të gjatë në Facebook, ka shpërthyer në kritika ndaj Presidentit të Republikës Bajram Begaj, pasi ky i fundit mori pjesë në një ritual fetar në Haxhi të Arabisë Saudite.

Rama shkruan se shfaqja e Begajt në këtë ritual feta është provokim Kushtetues, pasi sipas tij, ka cënuar hapur laicitetin dhe mënyrën e përfaqësimit të shtetit nga Presidenti i tij.

Më tej ish-ministri shkruan se problemi i kësaj vizite, lidhet me faktin që besimi shfaqet përmes Kryetarit të Shtetit dhe fillon të lexohet si shenjë e shtetit.

Postimi i plotë i Luan Ramës:

Analizë:

KUR PRESIDENTI I REPUBLIKËS

BËHET HAXHI

Shfaqja publike e Presidentit të Republikës së Shqipërisë në Haxh, brenda një rituali fetar të strukturuar dhe me ngarkesë të plotë fetare, përbën një provokim kushtetues në kuptimin më të thellë të fjalës, pasi shfaqet si cënim i hapur i parimit të laicitetit dhe mënyrës së përfaqësimit simbolik të shtetit prej Kryetarit të Shtetit.

Në një republikë kushtetuese, Presidenti nuk është individ privat që qëndron paralel me funksionin e tij institucional.

Ai është figura që mishëron unitetin e popullit dhe unitaritetin e shtetit përtej dallimeve politike, shoqërore dhe fetare.

Pikërisht për këtë arsye, ai nuk përfaqëson vetëm veten, por një hapësirë të përbashkët ku asnjë qytetar nuk duhet të ndihet i përjashtuar për shkak të bindjeve të tij.

Laiciteti i shtetit, i sanksionuar në Kushtetutë, nuk është një formulë neutrale deklarative, por një parim strukturor që organizon marrëdhënien midis pushtetit publik dhe fesë. Ai nuk kërkon vetëm mosndërhyrje të fesë në shtet, por edhe mosidentifikim të shtetit me asnjë formë fetare në hapësirën e përfaqësimit të tij. Në këtë kuptim, neni 10 i Kushtetutës dhe neni 86 i saj, që e përcakton Presidentin si përfaqësues të unitetit të popullit, funksionojnë si pjesë të një tërësie të vetme normative: garantimit të neutralitetit simbolik të shtetit.

Haxhi nuk është një ngjarje neutrale kulturore, por një ritual i strukturuar fetar i Islamit, një nga pesë shtyllat e tij, ku përmes riteve të standardizuara në Mekë shprehet devocioni dhe barazia e besimtarëve përpara Zotit.

Është një akt me densitet të lartë fetar, ku forma dhe kuptimi nuk mund të ndahen pa e zbrazur vetë përmbajtjen e tij.

Pyetja kushtetuese lind pikërisht në këtë pikë: çfarë ndodh kur figura e Kryetarit të Shtetit që përfaqëson shtetin laik jo vetëm shfaqet, por edhe bëhet bartës i besimit brenda një hapësire të tillë simbolike fetare?

Në të drejtën kushtetuese moderne, veçanërisht në traditat që i kushtojnë rëndësi neutralitetit shtetëror, nuk është vetëm qëllimi subjektiv i aktit ai që ka rëndësi, por edhe efekti i tij objektiv në hapësirën publike.

Presidenti nuk është thjesht individ biologjik, por trup institucional i ekspozuar, ku çdo gjest, prani dhe shfaqje prodhon kuptim shtetëror.

Këtu lind edhe provokim kushtetues, i cili nuk është një kategori juridike e mbyllur, por mënyrë analitike për të përshkruar momentin kur Kushtetuta nuk respektohet.

Sepse Kushtetuta nuk është vetëm tekst normativ; ajo është edhe rend simbolik. Dhe ky rend kërkon që pushteti publik të mos prodhojë identifikim fetar në asnjë formë të dukshme përfaqësimi. Kur ky kufi bëhet i paqartë, edhe pa një akt të shprehur juridik të ndaluar, atëherë nuk kemi thjesht debat interpretimi, por një zhvendosje të ngadaltë të kuptimit të vetë neutralitetit.

Në këtë kuptim, problemi nuk është besimi i Presidentit, as e drejta e tij për të marrë pjesë në një ritual fetar si qytetar.

Problemi është kur ky besim shfaqet përmes Kryetarit të Shtetit dhe fillon të lexohet si shenjë e shtetit. Sepse në atë moment, shteti bëhet i diskutueshëm në simbolikën e tij. Nga ky moment, çështja nuk mbetet e izoluar.

Nëse sot normalizohet kjo formë e shfaqjes simbolike fetare në figurën e Presidentit te Republikës, atëherë nuk kemi të bëjme me një rast, por krijojmë precedent. Dhe në logjikën e shtetit kushtetues, precedenti nuk është thjesht përsëritje, por transformim i standardit të normë.

Nëse ky kufi relativizohet për një formë të caktuar besimi, atëherë hapet shtegu që në të ardhmen të kemi shfaqje të ngjashme simbolike edhe në raport me forma të tjera besimi. Kësisoj, një President mund të perceptohet si i mangët në përfaqësim nëse nuk shfaqet simbolikisht afër një tradite të caktuar fetare, ose mund të gjendet nën presion për të prodhuar ekuilibra të dukshmërisë fetare për hir të një neutraliteti të keqkuptuar si simetri simbolike.

Në një zhvillim të tillë, neutraliteti shtetëror humbet përmbajtje. Ai pushon së qeni përjashtim i identifikimit fetar dhe fillon të bëhet administrim i tij. Shteti nuk qëndron më jashtë simbolikës fetare, por fillon ta menaxhojë atë përmes figurës së vet më të lartë, Presidentit të Republikës. Dhe kjo është zhvendosja më e heshtur, por edhe më e thellë dhe më e demshme: nga shtet laik në shtet simbolikisht fetar.

Në fund, çështja nuk është nëse Presidenti mund të jetë besimtar apo të marrë pjesë në Haxh. Çështja është çfarë ndodh me kuptimin e institucionit të Presidentit kur kufiri midis përfaqësimit shtetëror dhe simbolikës fetare shkelet në hapësirën publike.

Sepse një republikë kushtetuese nuk rrezikohet vetëm nga shkelja e normave të saj, por edhe nga ndryshimi i mënyrës se si ato kuptohen e zbatohen.

Në këto kushte dhe pas një provokimi të tillë kushtetues, shtetëror, etik, qytetar dhe politik, çfarë i mbetet të bëjë Kuvendit të Republikës së Shqipërisë, është të nisë menjëherë procesin e shkarkimit të Haxhi Bajram Begajt nga detyra e Presidentit të Republikës.

Sepse Kuvendi i Republikës së Shqipërisë e ka detyrim kushtetues të mbrojë Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, të mbrojë laicitetin dhe nderin e shtetit.