Të paktën 14 nxënës të shkollës së mesme Petro Nini Luarasi në kryeqytet e gjetën veten të mërkurën të përfshirë në një grup Watsapp-i të emërtuar “Kaney West” të hapur nga një mësues i shkollës në të cilin u publikua një listë me emrat e tyre në të.

Në listën e dërguar në grup janë emrat e nxënësve, bashkë me të dhënat e ID-ve të tyre, si dhe oferta për të marrë pjesë falas në “aktivitetin e Kanye West në Tiranë”.

Mësuesi i caktuar si shoqërues i grupit të nxënësve, Altin Lika, që jep lëndën e Edukimit Fizik në shkollë, i tha BIRN-it se ai ishte caktuar nga stafi drejtues që t’i lajmëronte dhe t’i shoqëronte nxënësit e përzgjedhur nga drejtoria e shkollës.

“Mesa di unë janë zgjedhur në bazë të kontributeve, nxënës të shkëlqyer apo talente”, tha ai ndërsa shtoi se “as nuk e di sa nxënës do të marrin pjesë, pasi një pjesë e tyre janë me pushime”.

Kjo nuk është e vetmja shkollë ku nxënësit janë mobiluzar nëpërmjet një mekanizmi të paqartë ligjor, për të mbushur shkallaret e koncertit të reperit kontrovers amerikan, i cili është promovuar me bujë dhe para publike nga kryeministri Edi Rama dhe ministri i Kulturës, Blendi Gonxhe.

BIRN mësoi se e njëjta metodë mobilizimi për sigurimin e pjesëmarrjes në koncert po përdorej nga të gjitha shkollat në kryeqytet, si pjesë e një angazhimi më të gjerë që qeveria shqiptare ka ndërmarrë për të siguruar dhjetëra mijëra pjesëmarrës falas në stadiumin me kapacitet 60 mijë vendesh.

Përveç shkollave të kryeqytetit BIRN mësoi se listat me ftesa për pjesëmarrje në këtë koncert po shpërndahen edhe në administratën publike.

Drejtoresha e shkollës Petro Nini Luarsi, Elsa Lici nuk ishte e arritshme për koment se në bazë të çfarë udhëzimi dhe kriteresh e kishte ndërmarrë shkolla këtë iniciativë.

Ndërkohë,  në një përgjigje për BIRN, Ministria e Arsimit tha se shpërndarja e ftesave u bë në kuadër të një nisme ndërinstitucionale me Ministrinë e Kulturës dhe ajo e Mirëqënies Sociale, ku një numër i kufizuar ftesash iu vu në dispozicion institucioneve për t’u shpërndarë, sipas kritereve të tyre, nxënësve e studentëve me rezultate të larta, të rinjve në programe sociale ose zhvillimi dhe grupeve me mundësi të kufizuara ekonomike.

“Kjo nismë synon të mbështesë aksesin në aktivitete kulturore dhe artistike për grupe që, për shkak të kushteve ekonomike ose sociale, kanë më pak mundësi për të marrë pjesë në ngjarje të tilla, si edhe të vlerësojë angazhimin dhe arritjet e të rinjve,” tha Ministria e Arsimit.

‘Ai është nje neonazi’

 Edhe pse Qeveria shqiptare e kishte konsideruar si një event privat dhe kishte deklaruar se nuk do të jepte asnjë mbështetje financiare nga buxheti i shtetit, ajo vendosi krejt papritur më 6 korrik që të përdorë fondin e emergjencave për akorduar 400 milionë lekë për organizatorët e tij për të kompensuar humbjet nga mosshitja e biletave.

I justifikuar si një vendim për të mos rrezikuar anulimin e koncertit, vetë Kryeministri Rama tha të mërkurën se vendimi u mor “për të mos turpëruar Shqipërinë, në sytë e afro 25 mijë të huajve nga 80 shtete që gjermësot kanë blerë me kohë biletat”.

Ashtu si Ministria e Arsimit edhe Këshilli i Ministrave pranoi se pjesëmarrja falas në koncert e nxënësve dhe grupimeve të tjera është pjesë e një angazhimi ndërinstitucional dhe se po mundësohet falë kësaj mbështetje financiare nga buxheti i shtetit.

“Qeveria e konsideron një event të rëndesishëm për turizmin dhe për Shqipërinë në arenën ndërkombëtare, në këto kushte kur janë shitur gjysmat e biletave me blerës nga gjithë bota, nuk mund të rrezikojmë anullimin dhe në një moment të fundit është dashur impenjimi edhe i qeverisë për t’a bërë të mundur realizimin e eventit”, tha për BIRN zyra për mediat e kryeministrit Edi Rama.

Prej muajsh institucionet shqiptare dhe krerët e tyre janë angazhuar në promovimin e këtij koncerti duke bërë thirrje në rrjetet e tyre sociale për blerje biletash.

Artisti amerikan Kanye West I njohur dhe si ‘YE’, shihet si një figurë tejet kontraverse në arenën ndërkombëtare dhe disa prej koncerteve të tij në Europë janë anuluar pas bojkotit të gjërë dhe kritikave që lidhen me deklarata publike me përmbajtje antisemite, përdorimin e simboleve naziste dhe përdorim të gjuhës së urrejtjes.

Disa nxënës maturantë të gjimnazve në Tiranë, të cilëve BIRN vendosi t’u ruajë anonimatin, pranuan se nuk do të merrnin pjesë në këtë event pavarësisht se mund të siguronin lehtësisht një ftesë falas për shkak të qëndrimeve publike që ky artist ka mbajtur.

“Ai është nje neonazi, a e di këtë?” u përgjigj një nxënës, kur u pyet nës do ta ndiqte koncertin e West.

Një mësuese e shkollës Petro Nini Luarasi, e cila foli për nën kushtet e anomimatit tha se e shihte me shqetësim pjesëmarrjen e nxënëse në një event të tillë, ndërsa shtoi se ajo vetë “do të këshillonte nxënësit vetëm për evente që lidhen direkt me shkollën”.

West i ka mohuar kritikat se është antisemit, ndërsa ka kërkuar falje për deklaratat e tij të mëparshme antisemite. Në një letër të hapur të publikuar në janar 2026, reperi deklaroi se nuk ishte “nazist apo antisemit” dhe se i donte hebrenjtë, duke u shprehur njëkohësisht “thellësisht i turpëruar” për veprimet e tij dhe duke marrë përgjegjësi për gjuhën fyese të përdorur në të kaluarën.

Koncert privat, organizim shtetëror

Për aktivistë të shoqërisë civile që punojnë për përmirësimin e arsimit, angazhimi i shkollave në shpërndarjen e biletave për një koncert privat përbën një keqpërdorim të sistemit arsimor dhe të burimeve publike.

Kolindo Verdha, nga organizata Qëndresa Qytetare, e cilësoi problematik si financimin e koncertit me 4 milionë euro nga Fondi i Emergjencave, ashtu edhe përfshirjen e institucioneve publike për të rritur pjesëmarrjen në aktivitet.

“Edhe më shqetësuese është se qeveria po përdor institucionet publike për të promovuar një aktivitet privat me qëllim fitimi, duke shpërndarë bileta përmes shkollave,” tha Verdha për BIRN.

Sipas tij, Ministria e Arsimit dhe Ministria e Kulturës nuk duhet të funksionojnë si “agjenci koncertesh”, ndërsa mësuesit nuk mund të shndërrohen në instrumente marketingu për organizatorët privatë. Verdha argumentoi se rasti tregon se fondet publike mobilizohen shpejt kur ka vullnet politik, ndërkohë që arsimi vazhdon të përballet me mungesa infrastrukturore, klasa kolektive, braktisje shkollore dhe mbështetje të pamjaftueshme për nxënësit me aftësi të kufizuara.

Në të njëjtën linjë, Ermelinda Hoxhaj nga Komuniteti i Prindërve për Arsim Cilësor e quajti të papranueshme përdorimin e shkollave për të mbushur stadiumin me nxënës, ndërsa ngriti shqetësime edhe për profilin publik të artistit Kanye West.

“Dërgimi i nxënësve në një event të tillë në formë detyruese është një keqpërdorim i sistemit arsimor si mjet për të mbushur stadiumin,” tha Hoxhaj.

Ajo tha se shumë prindër kanë shprehur rezerva si për deklaratat e diskutueshme të artistit, ashtu edhe për mundësinë që imazhi i fëmijëve të përdoret në një aktivitet që zhvillohet në një klimë të tensionuar politike, mes protestave antiqeveritare.

Hoxhaj argumentoi se fondet publike do të kishin ndikim më të madh nëse do të investoheshin në psikologë dhe oficerë sigurie në shkolla, terrene sportive ose bursa për nxënësit me rezultate të larta.

“Nëse mbështet me bursa meritash nxënës të talentuar në shkencë, art apo sport, krijon një ndikim afatgjatë në zhvillimin e arsimit. Financimi i një koncerti ka efekt kalimtar dhe nuk sjell asnjë përfitim për sistemin arsimor,” tha ajo.

Një mësues shoqërues i nxënësve të gjimnazit “Petro Nini Luarasi”, nga ana tjetër, tha për BIRN se nuk shihte problem te figura e artistit apo muzika e tij, për sa kohë pjesëmarrja e nxënësve bëhej me miratimin e prindërve.

Edhe qeveria shqiptare ishte e pashqetësuar për kritikat ndaj YE, për aq kohë sa ai ka famë ndërkombëtare.

“Sepse ne nuk gjykojmë artistët, të gjithë kanë kontraversionet e tyre, për qeverinë Kanye West është një artist ndërkombëtar”, tha zyra për mediat e Kryeministrit. /BIRN

Në pikun e vapës, përgjatë aksit Lushnje-Vlorë, serat dhe tokat bujqësore gumëzhijnë nga puna. Mes tyre, një bujk që po këput domate buzë rrugës ndalon për të fshirë djersët:

“Bujqësia është punë e vështirë dhe me rrezik. Mundohesh me muaj, e mjaftojnë 10 minuta breshër për ta hedhur gjithë mundin në tokë.”

Si ky bujk, me mijëra qytetarë në Shqipëri përballen ende me makthin e pazgjidhur të pronësisë. Ata e zhvillojnë këtë sektor pothuajse pa subvensione, përballen me humbje vit pas viti, e prapë nuk heqin dorë nga një prej dy shtyllave më të rëndësishme të ekonomisë vendase.

Në një kohë kur, edhe pas 36 vitesh dhe dhjetëra reformash, çështja e pronësisë mbetet një plagë e hapur dhe investimet janë peng i ligjeve kontradiktore, qeveria ka hedhur për konsultim publik projektligjin “Për kalimin në pronësi të tokës bujqësore te personat fizikë dhe juridikë të huaj”.

Kjo nismë synon t’u japë shtetasve dhe kompanive të huaja të drejtën për të blerë tokë bujqësore, si private ashtu edhe shtetërore. Sipas Ministrisë së Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, qëllimi është krijimi i kushteve më të favorshme për investime, modernizimi i sektorit dhe zhvillimi i zonave rurale. Megjithatë, drafti ka ndezur një debat të fortë mes ekspertëve të së drejtës, mjedisorëve dhe opozitës, të cilët ngrenë pikëpyetje të mëdha mbi pasojat e këtij liberalizimi në kushtet e kaosit aktual të pronave.

Sipas relacionit shoqërues, reforma agrare e viteve ’90 ka shpërndarë tokë tek rreth 445 mijë familje bujqësore, ndërsa rreth 100 mijë hektarë tokë e pandarë vazhdojnë të administrohen nga pushteti vendor. Pikërisht kjo kategori toke parashikohet të kalojë në pronësi të të huajve, sipas procedurave të reja.

Drafti përcakton se çdo subjekt i huaj mund të blejë deri në 2 hektarë tokë brenda një bashkie dhe deri në 30 hektarë në rang kombëtar. Toka duhet të përdoret ekskluzivisht për bujqësi, blegtori ose agrobiznes, ndërsa ndryshimi i destinacionit ndalohet, përveç rasteve specifike ligjore. Po ashtu, parashikohen sanksione në rast shkeljesh apo mosrespektimi të standardeve mjedisore.

Liberalizim pa regjistrim pronash

Megjithatë, drafti mbart një paradoks të madh: nga njëra anë, synon liberalizimin e tregut, ndërsa nga ana tjetër, nuk është përfunduar ende procesi i regjistrimit fillestar të pronave, konsolidimit të titujve dhe kompensimit të ish-pronarëve. Kjo do të thotë se shteti po mundëson transferimin e një aseti strategjik, kur vetë statusi juridik i një pjese të madhe të tokës mbetet i paqartë.

Edhe mekanizmat e kontrollit ngrenë dyshime. Kufiri prej 30 hektarësh vlen vetëm për një subjekt të vetëm, por drafti nuk parashikon filtra të qartë për të ndaluar përdorimin e kompanive të lidhura ose ortakërive (skemave “guackë”) për të kontrolluar sipërfaqe shumë më të mëdha. Rreziku që toka të përqendrohet në pak duar mbetet real. Po ashtu, mbetet e mjegullt mënyra se si do të verifikohet origjina e kapitalit.

ACQJ iu drejtua Ministrisë së Bujqësisë për të kërkuar sqarime mbi këto paqartësi, por deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, nuk ka marrë asnjë përgjigje.

Rreziqet juridike dhe trajtimi preferencial

Për avokaten Irena Dule, problemi nuk qëndron te thithja e investimeve, por te struktura e projektligjit. Sipas saj, në vend që të ndryshohej ligji ekzistues, po krijohet një ligj paralel që vendos një regjim të veçantë vetëm për të huajt.

“Nëse synimi do të ishte thjesht trajtimi i barabartë i të huajve me shtetasit shqiptarë, mjaftonte ndryshimi i një dispozite në ligjin aktual. Krijimi i një ligji të posaçëm tregon se qëllimi nuk është eliminimi i diskriminimit, por krijimi i një trajtimi preferencial për investitorët e huaj,” argumenton Dule.

Një tjetër shqetësim lidhet me privatizimin e tokës shtetërore në një kohë kur kompensimi i ish-pronarëve ka mbetur pezull. Kjo krijon një asimetri: qytetarët shqiptarë përballen me kufizime të rrepta, ndërsa për subjektet e huaja krijohet një “bypass” ligjor. Avokatja ngre dyshime edhe mbi procedurat e revokimit të pronësisë në rast shkeljesh, duke i cilësuar dispozitat si të paqarta dhe lehtësisht të rrëzueshme në gjykata.

Edhe eksperti i mjedisit, Abdulla Diku, e sheh çështjen e pronësisë si problem themelor. Ai kujton se Shqipëria ka një nga sipërfaqet më të kufizuara të tokës bujqësore në Europë dhe se ajo përfaqëson një burim strategjik për sovranitetin kombëtar.

Sipas Dikut, Bashkimi Europian nuk e detyron Shqipërinë të shesë tokën, por kërkon thjesht lëvizjen e lirë të kapitalit. Shumë vende anëtare kanë ruajtur mekanizma të fortë mbrojtës për fermerët vendas, si e drejta e parablerjes apo kontrollet e rrepta administrative. Për më tepër, projektligji shqiptar përdor termin e gjerë “persona të huaj”, duke ua hapur derën edhe investitorëve nga vendet jashtë BE-së.

Diku propozon një model alternativ: në vend të shitjes, investitorëve të huaj t’u garantohet përdorimi afatgjatë i tokës përmes kontratave të qirasë.

“Shqipëria ka nevojë për investime në bujqësi, por jo domosdoshmërisht për shitjen e tokës. Investimi dhe pronësia nuk janë e njëjta gjë. Ushqimi është element strategjik dhe toka është burimi i vetëm ku ai prodhohet,” thotë eksperti.

Centralizimi i kompetencave

Në të njëjtën linjë kritike, deputeti i Partisë “Mundësia”, Erald Kapri, e konsideron projektligjin pjesë të një modeli më të gjerë të centralizimit të pushtetit. Ai thotë për ACQJ se kjo skemë e zhvendos praktikisht vendimmarrjen finale në zyrat e Kryeministrit, duke dobësuar filtrat institucionalë.

Sipas Kaprit, kjo nismë ndjek të njëjtën filozofi si ligji për investitorët strategjikë, Paketa e Maleve dhe ndryshimet në ligjin për zonat e mbrojtura.

Përpara se Shqipëria të bëhet pjesë e BE-së, duhet të ndjekë strategjinë e vendeve anëtare, ku bujqësia dhe prona konsiderohen të shenjta, duke investuar te fermerët vendas përmes garancive financiare. Sektori ka nevojë jetike për kapital, por është thelbësore të ndahet nëse ky zhvillim do të bëhet duke tjetërsuar pronësinë, apo përmes modeleve që thithin investime duke ruajtur kontrollin mbi asetin më strategjik të vendit. /Denada Jushi, ACQJ

Kreu i lëvizjes “Shqipëria Bëhet”, Adriatik Lapaj, ka depozituar në Gjykatën Kushtetuese një kërkesë për shfuqizimin e Aktit Normativ të Këshillit të Ministrave, përmes të cilit është miratuar një fond prej 4 milionë eurosh për kompaninë organizatore të koncertit të këngëtarit Kanye West në Shqipëri.

Lapaj ka kërkuar nga Gjykata Kushtetuese pezullimin e çdo veprimi që lidhet me kryerjen e pagesave, ndërsa ka deklaruar se dyshon që fondet mund të jenë kaluar tashmë.

“I kemi kërkuar Gjykatës Kushtetuese të pezullojë çdo veprim për të bërë pagesat, edhe pse kam përshtypjen se këta i kanë bërë pagesat. Së dyti, kemi kërkuar shfuqizimin e këtij akti si në kundërshtim me Kushtetutën e Shqipërisë”, u shpreh Lapaj.

Lapaj tha se ky është një koncert privat dhe se nuk është gjë e jashtëzakonshme që një koncert të dështojë.

“Ky akt normativ cenon parimin e propocionalitetit  sepse në akt nuk shpjegohet pse 4 mln euro. Cenohet parimi i barazisë së shtetasve para ligjit, sepse i vendos subjektet në pabarazi. Disa subjekte kanë ardhur në Shqipëri dhe i kanë zhvilluar aktivitet e tyre me kostot e veta, ndërsa në rastin konkret subvencionohet”, deklaroi Lapaj, i cili theksoi se qeveria ka miratuar “ligj me emër të posaçëm”, ose siç e quati ai “akt individual”.